Analyse

Cruciale dag voor het klimaatbeleid: VVD en CDA wachten met klamme handjes

Vandaag krijgt de politiek antwoord op twee prangende vragen over het concept-Klimaatakkoord: gaat de CO2-uitstoot voldoende naar beneden en: hoe worden de lasten verdeeld tussen burgers en bedrijfsleven?

Ed Nijpels bij de presentatie van het Klimaatakkoord Beeld Hollandse Hoogte

Het Binnenhof wacht vol spanning op de finale van het klimaatspel Tonnenjacht. Om kwart over één woensdagmiddag onthullen de planbureaudirecteuren Hans Mommaas (PBL) en Laura van Geest (CPB) wat een vol jaar onderhandelen over het klimaatbeleid concreet heeft opgeleverd. Twee vragen staan daarbij centraal: ‘Bevat het concept-Klimaatakkoord voldoende maatregelen om de Nederlandse CO2-uitstoot voor 2030 met 49 megaton te verminderen?’ En: ‘Hoe zit het met de verdeling van de klimaatlasten tussen burgers en bedrijven?’

Vooral de VVD en het CDA wachten met zweet in de handen op de antwoorden. Zij zullen niet gerust zijn op de uitslag en hebben überhaupt weinig te winnen bij deze doorrekening. Die vestigt er maar weer eens de aandacht op dat klimaatbeleid bedrijven en burgers geld gaat kosten en dat is een boodschap die bij rechtse kiezers per definitie niet lekker valt. Dat de planbureaus een week voor de verkiezingen met hun bevindingen komen, is koren op de molen van concurrenten PVV en FvD. Voor D66 en ChristenUnie is het electorale risico minder groot, omdat hun achterban het klimaat belangrijk vindt en daar ook meer geld voor over heeft.

De rechtse coalitiepartijen hadden waarschijnlijk liever gezien dat de planbureaus pas na de statenverkiezingen met hun doorrekening waren gekomen. Dan hadden ze alle lastige vragen over hun klimaatintenties tot aan 20 maart kunnen pareren met: ‘Laten we nou eerst de doorrekening van de planbureaus afwachten.’

Net haalbaar

Die politieke vluchtroute wordt nu afgesloten, want de planbureaus leggen cijfers op tafel die het kabinet niet gemakkelijk kan negeren. Er is een gerede kans dat het Planbureau voor de Leefomgeving oordeelt dat het klimaatdoel van 49 procent CO2-reductie niet gehaald wordt, of op zijn best met de hakken over de sloot. Uit de eerste doorrekening van het PBL bleek eind september al dat de marges krap zijn. Het planbureau rapporteerde toen dat de doelstelling technisch gezien net haalbaar is, maar dat dit sterk afhankelijk is van het gevoerde kabinetsbeleid. De politiek moet voldoende financiële prikkels uitdelen om bedrijven en burgers tot milieuvriendelijk gedrag te verleiden, of het moet die gedragsverandering afdwingen met regelgeving. Alleen dan zullen de technische voorstellen ook echt het beoogde klimaateffect sorteren, waarschuwde het PBL.

Als het woensdag opnieuw vaststelt dat het krap aan is, kan het kabinet niet winkelen in de voorstellen. Dan moet het het hele concept-Klimaatakkoord uitvoeren om de gestelde klimaatdoelen te halen. Dat is niet wat VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff voor ogen had toen hij in De Telegraaf van leer trok ­tegen de ‘klimaatdrammers’ in het kabinet. ‘D66 heeft al voordat het klimaatakkoord er was gezegd: het kabinet moet het gewoon uitvoeren. Nou, dat ga ik niet doen’, verklaarde Dijkhoff namens zijn partij. En: ‘De kans dat ik het akkoord letterlijk ga uitvoeren is nihil.’

Kabinetscrisis

Coalitiepartners D66 en ChristenUnie zullen best bereid zijn naar alternatieven te kijken, maar wel onder de voorwaarde dat het uiteindelijke beleidspakket resulteert in 49 procent CO2-reductie. ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers dreigde na het Dijkhoff-interview met een kabinetscrisis: ‘Als we geen klimaatakkoord hebben, hebben we geen kabinet.’ Afgelopen zondag stemde het D66-partijcongres voor een motie die een ambitieus klimaatbeleid als voorwaarde stelt voor verdere kabinetsdeelname.

GroenLinks-leider Jesse Klaver staat klaar om het kabinet met de doorrekening van de planbureaus om de oren te slaan. Het zou hem goed uitkomen als het PBL concludeert dat de door VVD en CDA bedachte bonus-malusregeling voor het bedrijfsleven niet veel klimaatwinst oplevert. Dan kunnen hij en PvdA-leider Asscher wapperen met hun voorstel voor een CO2-heffing voor bedrijven, een plan waar ChristenUnie en D66 eigenlijk voor zijn. En als het CPB opschrijft dat de burger relatief meer gaat betalen voor het klimaatbeleid dan het bedrijfsleven, is dat ook manna voor de oppositie.

Volgens de NOS overweegt het kabinet nu alsnog een CO2-heffing voor de industrie in te voeren om de oppositie de wind uit de zeilen te nemen. Woensdagmiddag, direct na de persconferentie van de planbureaus, zou er een extra coalitieoverleg zijn gepland. Als dat bericht klopt, wijst dat erop dat het PBL inderdaad zal oordelen dat het bedrijfsleven er in het huidige kabinetsvoorstel veel beter vanaf komt dan de burger. Dat is een uitkomst die het kabinet zo vlak voor de stembusgang koste wat kost zal willen vermijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden