'Cru? Zo praten pubermeisjes'

Ze lokt vaak heftige reacties uit. Na de publicatie van haar jongste roman, die 83 keer het woord lul bevat, kreeg ze brieven met verwensingen, wc-papier en schaamhaar.

Het wereldje van de letteren houdt blijkbaar niet van me', zegt ze vrolijk lachend. 'Ik begrijp het wel. Van Truismes, mijn eerste boek, zijn een miljoen exemplaren verkocht, buiten de media om. Ik heb een goede opleiding, en ben ook psychoanalytica. Dat past niet bij het beeld van de schrijver als natuurtalent zoals dat in Frankrijk wordt gekoesterd. Dat alles werkt de mensen op de zenuwen. Om het nog erger te maken steunde ik Ségolène Royal. Het literaire milieu is gewelddadig, vooral voor vrouwen.'


Zo kan het gebeuren dat Marie Darrieussecq na tien romans nog op haar eerste prijs wacht maar al wel van plagiaat is beschuldigd. Bij haar voorlaatste boek - Tom is dood - was de klacht dat het onmogelijk is te schrijven over hoe het is een kind te verliezen als je dat niet hebt meegemaakt. Na haar jongste roman Clèves- in het Nederlands vertaald als Solange - ontving ze brieven met verwensingen, toiletpapier en schaamhaar.


Ze woont aan de zuidrand van Parijs, bij de Porte d'Orléans. Aan haar woonkamer is te zien dat ze moeder van drie jonge kinderen is. De piano van de onderburen tingelt onophoudelijk. 'Ze zullen van onze kinderen ook wel eens last hebben', zegt ze glimlachend. 'Dat hoort bij de grote stad.'


Haar jeugd bracht ze door in Bassussarry in Frans Baskenland. In net zo'n dorpje, niet ver van de zee, woont in de jaren tachtig Solange, de hoofdpersoon van het gelijknamige boek. In het eerste deel ('Het worden') is ze bijna 10 jaar en voor het eerst ongesteld. In het tweede deel ('Het doen') wordt ze ontmaagd. En in het derde deel ('Het overdoen') gaat Solange helemaal los, met een brandweerman, met meneer Bihotz, met Christian en Laetitia d'Urbide. Dat alles beschreven in een vocabulaire dat aan duidelijkheid niets te wensen overlaat - een Franse critica telde 83 maal het woord bite (lul).


Is Solange een normaal meisje?

'Ze is energiek, maar voor het overige heel normaal. In de jaren tachtig zijn meisjes erop uit zo snel mogelijk hun maagdelijkheid te verliezen. Historisch gezien is dat iets nieuws, te danken aan de seksuele revolutie. Met de opkomst van aids komt aan die vrijheid van het vrouwelijk lichaam alweer een einde. Dan wordt de condoom verplicht; wij waren nog echt de generatie van de pil.


'In dat tijdvak van ongeveer 1970 tot 1985 was er niemand die meisjes hun gedrag voorschreef. Ze moesten het zelf uitzoeken: wel vrijen, maar niet te veel want dan word je een slet. Ik herinner me hoe een meisje dat veel jongens had gehad en daar zichtbaar genot aan beleefde, niet meer op de dorpsfeesten mocht komen. Je moest geen onbeschreven blad zijn, maar ook geen slettebak.


'Ik had vergelijkbare ervaringen. In een andere tijd, of in de Verenigde Staten, zou je zeggen dat ik verkracht ben. Het al dan niet gedwongen worden lag ingewikkeld.'


Neuken, lul, leuter, pik, ballen die dong-dong doen - waarom koos u een zo plastisch taalgebruik?

'Ik heb vanaf mijn 14de tweeënhalf jaar een dagboek ingesproken op cassettebandjes. Die lagen samen met de bijbehorende walkman sindsdien in een doos in de kast. Zestig uur tekst, ik had nooit de tijd om het terug te luisteren. Nu moest het - dat was mijn materiaal.


'Je herkent je eigen stem niet, ik had een veel sterker accent. Je hoort ook geluiden die je vergeten was: klokken, de stem van de buren, het dring-dring van de telefoon. De teksten zijn soms bijna karikaturaal. Dat je als puber drie maanden geobsedeerd kunt zijn door één jongen of meisje, was ik vergeten. De omgang met het lichaam was heel organisch. Jongens redden zich wel, maar meisjes waren steeds op zoek naar informatie.


'De woordenschat waarover je beschikte was een ontoereikend mengelmoesje van slechte grappen van je vader, bijdehante opmerkingen van je vriendinnen, teksten uit meisjesbladen, aangevuld met omschrijvingen uit het woordenboek. Voor clitoris had je geen woord, al wisten we wat het was. Een woord als penis zou Solange nooit gebruiken. Vandaar al die andere termen die sommige lezers kennelijk shockeerden.'


Stond uw puberteit zo in het teken van seks en liefde?

'Het verbaasde me dat ik nooit over mijn ouders sprak, terwijl ze volop in scheiding lagen. Ook over school gaat het zelden. Ik vertel over vriendinnen, over de liefde, over seks ook, maar op een afstandelijke manier; liefde en seks zijn niet per se verbonden. Homoseks bestond niet. Als er intimiteit met andere meisjes was, was dat om je lichaam beter te leren kennen.


'Ik was ook jong ongesteld, zoiets overkomt je. Je bent nooit goed voorbereid, hebt altijd een achterstand op je lichaam. Er zit iets van mij in Solange, maar ook van vriendinnen die ik vroeger had.'


Als het boek een paar maanden later zou eindigen...

'... dan was Solange zwanger geweest, ja. Niet alle lezers denken dat, maar ik wel. Ik heb een vervolg in gedachten, dat ik ooit wil opschrijven. Solange is dan de kindmoeder van het dorp. Toen ik jong was, had je er twee: de een bourgeois, de ander dochter van arbeiders. Beiden zijn nooit aan de man gekomen.'


Dan is er meneer Bihotz, een marginale figuur die als oppas fungeert en uiteindelijk door Solange wordt verleid. Waarom had u hem nodig?

'Voor een puber kan het soms beter zijn te vallen voor een liefhebbende volwassene dan voor een brute leeftijdgenoot, die overloopt van de hormonen en niks van meisjes begrijpt. Solange is geen verhaal over pedofilie, ze is geen slachtoffer. Bihotz kent de wet, weet dat het niet mag, maar is totaal gefascineerd door het meisje. En zij heeft iets demonisch: ze verleidt hem. Alles is altijd ingewikkelder dan het lijkt. Vorig jaar heb ik Tijger tijger van Margaux Fragoso in het Frans vertaald, een boek over een meisje van 6 dat jarenlang misbruikt wordt door een huisvriend. Dat is een totaal andere situatie.'


U heeft in Frankrijk naast bijval ook harde kritiek gekregen. Een ranzig boek, vonden sommigen. In Le Monde vroeg iemand zich af of het wel literatuur is.

'Zo'n onhandig meisje dat zichzelf haast geweld aandoet vanwege dat intense verlangen - ik vond dat een grappig gegeven: hoe moet je zoiets oplossen als je 14 bent en je lichaam niet kent? De dialogen zijn cru, maar zo is hun taal. Verhaal en verteller zijn met elkaar verward.'


Wat is er geworden van de vrouwen van die generatie?

'Het zijn vrouwen met uiteenlopende seksuele ervaringen, die een nieuw feminisme hebben gebracht. Ze komen op voor de rechten van vrouwen uit minderheden, zijn minder puriteins over prostitutie, gevoelig voor hoe vrouwen in reclames worden gebruikt of in machtsverhoudingen worden gemanipuleerd.


'Maar de vrijheid is verdwenen. Na september 2001 is de angst uitgekristalliseerd, en dat slaat altijd terug op het vrouwenlichaam. Er is geen ruimte voor plezier. Wie zich nu - zoals de vader van Solange - naakt aan kinderen vertoont, gaat de gevangenis in. De juf op de kleuterschool hier aan de overkant gaat niet met de kinderen mee naar de toiletten om niet van pedofilie te worden beschuldigd. De preutsheid is terug.'


Marie Darrieussecq: Solange

Uit het Frans vertaald door Mirjam de Veth.


Meulenhoff; 254 pagina's; € 18,95.


CLèVES

De 17de-eeuwse roman La princesse de Clèves van Marie-Madeleine de la Fayette is voor Fransen een begrip. En helemaal sinds Nicolas Sarkozy zei dat het voor een postbode geen enkel nut had zo'n boek te lezen. Marie Darrieussecq gaf het dorp waar haar verhaal zich afspeelt dezelfde naam: Clèves, meteen ook de Franse titel van het boek. De jonge prinses van Clèves moet trouwen met een man voor wie ze niets voelt en is verliefd op een ander. Seks komt er niet in voor, maar alles is erotisch geladen. Voor Darrieussecq is Solange de antiprinses die zichzelf verplicht haar onschuld te verliezen.

CV

1969 Geboren op 3 januari in Bayonne, groeit op in Frans Baskenland.


1996 Haar debuutroman Truismes maakt haar op slag beroemd.


1998 Naissance des fantômes; schrijfster Marie N'Diaye beschuldigt haar van plagiaat.


2007 Tom is dood; opnieuw beschuldigd van plagiaat, dit keer door Camille Laurens.


2010 Rapport de police, essay over plagiaat; daarin voert ze de plagiomaan op, iemand die hoopt geplagieerd te worden.


2011 Clèves, vertaald als Solange.


2012 Werkt aan een boek over liefde en racisme.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden