Criticus Poetin in coma door mysterieuze vergiftiging

Opnieuw is een tegenstander van de Russische president Poetin onder mysterieuze omstandigheden in levensgevaar geraakt. Vladimir Kara-Moerza Junior verkeert volgens zijn doktoren in kritieke toestand door 'een ongeïdentificeerd vergif', zegt zijn echtgenote.

Vladimir Kara-Moerza (R). Beeld Lalekseev

Kara-Moerza (35) werd donderdag opgenomen op de intensive care van een ziekenhuis in Moskou. Doktoren houden hem kunstmatig in coma terwijl ze naarstig zoeken naar de oorzaak van zijn acute ziekbed.

De symptomen doen volgens Kara-Moerza's echtgenote denken aan twee jaar geleden, toen de oppositieactivist ook op de intensive care belandde door gif in zijn lichaam. Kara-Moerza gelooft dat hij destijds vergiftigd is vanwege zijn politieke activiteiten. Bewijs voor die beschuldiging is er niet.

Kara-Moerza voert verbeten oppositie tegen president Poetin en diens regering. De afgelopen weken trok hij door Rusland met een documentaire over zijn voormalige medestander Boris Nemtsov, die twee jaar geleden doodgeschoten werd naast het Kremlin. Als coördinator van Open Russia, een non-gouvernementele organisatie van de voormalige olietycoon Michaïl Chodorkovski, wakkert Kara-Moerza verzet aan tegen de Russische regering.

'Grotere risico's'

In die hoedanigheid waarschuwde hij de Amerikaanse Senaat in januari voor het aanhalen van de betrekkingen met Moskou. In Rusland 'bestaan grotere risico's dan laster en gevangenzetting voor mensen die zich verzetten tegen het regime', schreef Kara-Moerza in een brief.

Hij doelde op een lange rij Kremlincritici die onder verdachte omstandigheden in het ziekenhuis belandden of het leven lieten. Een Britse rechter stelde vast dat een van die critici, dissident Aleksandr Litvinenko, in 2006 dodelijk vergiftigd werd met het radioactieve polonium door twee Russisch geheimagenten in Londen. 'Waarschijnlijk' met medeweten van president Poetin. Rusland wees een uitleveringsverzoek voor de twee agenten af. Een van hen ontving onlangs een onderscheiding van Poetin voor 'verdiensten voor het vaderland'.

Uitgesproken critici van de Russische regering leven voortdurend onder druk. Activist Ildar Dadin, die 2,5 jaar vast zit wegens het overtreden van demonstratiewetten, beschuldigde in november nog gevangenispersoneel van aanhoudende marteling. De gevangenisdirectie ontkende en hield het op 'speciale maatregelen' tegen Dadin, toen die zijn cel weigerde te verlaten. In diezelfde maand werd de echtgenoot van een vooraanstaande anti-corruptieactivist op straat met een naald gestoken en geïnjecteerd met een onbekende vloeistof.

Stabiel

De situatie van Kara-Moerza is volgens doktoren kritiek, maar stabiel. Stalen bloed, haar en vingernagels zijn opgestuurd naar privélaboratoria in Frankrijk en Israël in een poging het gif te identificeren. Twee jaar geleden stelden onderzoekers in Frankrijk zware metalen vast in Kara-Moerza's bloed, maar de oorzaak bleef onduidelijk.

Het herstel in de Verenigde Staten kostte Kara-Moerza destijds een jaar. Hij keerde vastberaden terug naar Rusland om zijn activisme voort te zetten, mede gemotiveerd door de moord op zijn vriend Boris Nemtsov op 27 februari 2015. 'Vroeger zeiden mensen: o nee, zoiets gaan ze niet doen, dat zou een stap over de grens zijn', zei Kara-Moerza in een interview over de moord. 'Maar ik denk dat er na 27 februari 2015 geen grenzen meer zijn. Er is niets meer om overheen te stappen.'

Boris Nemtsov

Het is deze maand twee jaar geleden dat oppositieleider Boris Nemtsov op een brug voor het Kremlin is vermoord. Zijn herinnering levend houden is moeilijk, laat de zaak-Kara-Moerza zien. Wie proberen de herinnering aan Nemtsov levend te houden?

24 uur per dag ijsberen er een paar mensen in dikke jassen op de brug naast het Kremlin. Ook als het 19 graden vriest, zoals vandaag. Het zijn de opzichters van de gedenkplek ter ere van Nemtsov. Zij waken over de bloemen en portretten die nog altijd achtergelaten worden op de moordplek. Maar ze zijn niet sterk genoeg. Vorige week verscheen er een filmpje over de reguliere 'opschoningen' van de herdenkingsplek: een vrachtwagen stopt 'snachts bij de gedenkplek, twaalf mannen van de gemeentereinigingsdiensten springen eruit en beginnen alle bloemen en portretten achter in de truck te gooien. Het gekraak van het glas voor de portretten is te horen. De video eindigt met een van de opzichters die de aanval inzet op de maker van het filmpje.

Een rechtbank in Moskou buigt zich sinds oktober over de vraag: wie schoot Nemtsov dood? Vijf mannen uit de Russische republiek Tsjetsjenië staan terecht. Ze hebben banden met de Tsjetsjeense leider Ramzan Kadyrov, een bondgenoot van president Poetin. De belangrijkste verdachte was zelfs de nummer twee van Kadyrovs elite-eenheid. Maar tot frustratie van Nemtsovs verdediging gaat de rechtszaak alleen over de uitvoerders van de moord en niet over hun opdrachtgever. Ilja Jasjin, oppositiepoliticus en bondgenoot van Nemtsov, zei eerder in de Volkskrant dat de moord 'nooit heeft kunnen gebeuren zonder medeweten van Kadyrov'.

Russische filmmakers herdenken Nemtsovs leven met documentaires. Dat is niet zonder gevaar. Een van de makers, Vladimir Kara-Moerza, nu op de intensive care met gif in zijn lichaam, werd vorig jaar aangevallen tijdens de opnamen in provinciestad Nizjni Novgorod. Toegang tot televisie of grote bioscopen krijgen films over Nemtsov niet. Vertoningen blijven beperkt tot filmfestivals in Moskou en Sint-Petersburg en afgehuurde zaal-tjes in middelgrote steden.

Een coalitie van oppositiepartijen houdt op 25 februari een herdenkingsmars. Vorig jaar liepen er duizenden mensen mee in het centrum van Moskou. De organisatie probeert toestemming te krijgen van het stadsbestuur om Nemtsov ook dit jaar in het hart van Moskou te herdenken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.