Column

'Crisisbeleid Europa vernietigt de sociale vrede'

Maar goed dat filosofen zoals de Britse John Gray geen koningen zijn, zoals Plato graag wilde, schrijft Jean Wagemans. 'De crisis vraagt niet om pessimistische kersenplukkers, maar om realistische leiders.'

Filosoof John Gray. Beeld VPRO

Al in 1998 voorspelde de Britse filosoof John Gray dat er een wereldwijde crisis in het verschiet lag. Afgelopen zondag legde hij uit hoe hij tot deze voorspelling was gekomen.

'In de geschiedenis zit meer herhaling dan vooruitgang. Een van de redenen dat ik verwachtte dat de globalisering spaak zou lopen, wat in 2008 daadwerkelijk begon te gebeuren, is dat het al eerder was voorgekomen: na de eerste wereldoorlog, en opnieuw in de jaren dertig. Dus omdat de geschiedenis meer cyclisch is dan progressief, moest het wel opnieuw gebeuren' (Buitenhof, 2 december 2012).

Scepticus
Een opmerkelijk uitgangspunt, zeker voor een zelfbenoemd scepticus als Gray. De natuur, die wordt door wetten geregeerd, maar de geschiedenis? Een echte scepticus zou zeggen dat daar weinig logica in te ontdekken valt. Het enige dat men van de geschiedenis kan leren, is dat men er niets van kan leren.

Maar zelfs als het klopt dat de geschiedenis zich herhaalt, wat is dan de waarde van deze wet? Soms vriest het, soms dooit het. Op deze manier komt elke voorspelling een keer uit, als je maar lang genoeg wacht.

Overmoed
Gray is bepaald niet enthousiast over de maatregelen tegen de crisis. Hij vindt de huidige generatie Europese politieke leiders overmoedig. Zij zetten het utopische project van de Europese integratie door, zonder oog te hebben voor de negatieve gevolgen ervan: bezuinigingen, protesten en de dreiging van het uiteenvallen van landen.

Vreemd genoeg haalt Gray ter ondersteuning van deze stelling opeens een heel ander uitgangspunt over de aard van de geschiedenis te voorschijn: 'Als scepticus en pessimist denk ik dat de geschiedenis geen logica heeft, maar wel gevoel voor humor en gevoel voor ironie.'

Het gevoel voor ironie zit hem in het volgende. Het crisisbeleid is gericht op verdere integratie, maar wat is het resultaat ervan? Dat het hele zaakje uit elkaar valt. Het beleid vernietigt de sociale vrede, en wat krijgt de Europese Unie uitgereikt? De Nobelprijs voor de Vrede.

Koning
Pessimisten zijn realisten, zo wil het gezegde. Maar ik vrees dat het gezegde hier niet opgaat. Gray is kersen aan het plukken: hij laat de positieve effecten van de maatregelen achterwege, en neemt alleen de negatieve zaken in zijn beschouwing mee.

Maar goed dat filosofen geen koningen zijn, zoals Plato graag wilde. Want een crisis vraagt niet om pessimistische kersenplukkers, maar om realistische en optimistische leiders. Nederland heeft het, wat die laatste karaktereigenschap betreft, lang niet slecht getroffen met zijn leider... of is Rutte uiteindelijk toch niet naar de uitreiking van de Nobelprijs voor de Vrede gegaan?

Jean Wagemans is filosoof en universitair docent argumentatietheorie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden