'Crisis wordt alleen maar groter'

Een zwart scenario schetst de Amerikaanse econoom Paul Krugman voor de Europese economie. En Nederland heeft er een janboel van gemaakt.

ROTTERDAM - 'Ik zie geen uitweg uit de stagnatie waarin de eurozone verkeert. De vraag is niet eens of in de EU hetzelfde zal gebeuren als in Japan waar al vijftien jaar geen groei meer is. De vraag is of de EU dat kan voorkomen. Ik denk het niet.'


Nobelprijswinnaar Paul Krugman was naar Nederland gekomen, nadat hij vorig jaar nog was weggebleven bij de Nacht van de Economie. Volgens sommigen in de wandelgangen had hij beter niet kunnen komen.


De Amerikaanse econoom schetste in De Doelen een inktzwart scenario voor de economie van Europa in het algemeen en die in Nederland in het bijzonder. Wie had gehoopt dat Harvard-econoom Carmen Reinhart daar een optimistisch beeld tegenover zou stellen, kwam bedrogen uit. 'Ook ik heb geen opbeurende boodschap', waren haar eerste woorden.


De economie in de EU is volgens Krugman in een negatieve spiraal terechtgekomen waar zij voorlopig niet meer uitkomt. Nederland vormde met Denemarken en Finland in de EU een aparte klasse van landen die er door onnodige bezuinigingen van hun economie een nog grotere janboel van hebben gemaakt.


Carmen Reinhart, in tegenstelling tot Krugman een voorstander van het terugdringen van schulden, sprak ook van een crisis van historische lengte. 'Crises duren meestal maximaal zo'n zes jaar. Maar in sommige EU-landen zal volgens voorspellingen van het IMF - en meestal zijn IMF-voorspellingen veel te optimistisch - het bbp pas in 2019 uitkomen boven dat van 2007. Dat is al een crisis van twaalf jaar.' Zij vergeleek de periode waar Europa nu doorheen gaat met die van na de Eerste Wereldoorlog en die eindigde met het bankroet van de belangrijkste Europese landen in 1934.

Geen opsteker

Het debat tussen Krugman en Reinhart vond plaats op de eerste door Elsevier georganiseerde Nacht van de Economie. De Amerikanen hadden geen boodschap aan een opsteker die het weekblad graag had willen horen. Krugman maakte vooral een vergelijking met Japan. 'Net als Japan heeft de EU een krimpende bevolking. En als de bevolking krimpt, gaan bedrijven geen fabrieken bouwen en aannemers geen huizen. Eén procent bevolkingstoename is goed voor 3 procent economische groei. Maar de bevolking van de EU neemt nu met een half procent per jaar af.'


Dat sommigen, zoals minister Jeroen Dijsselbloem, roepen dat de crisis voorbij is, hangt af van de crisis waarover wordt gesproken, zei Krugman. De financiële crisis, 'de bankrun en de paniek', was in zijn ogen al in de zomer van 2009 voorbij. 'De eurocrisis - de schuldproblemen van Griekenland en andere landen in de periferie - was in de zomer van 2012 voorbij toen Draghi zei dat de ECB whatever it takes de euro zou redden. Maar de economische crisis is helemaal niet voorbij. Die wordt alleen maar groter, zoals blijkt uit de toenemende werkloosheid en de lage inflatie.'


Krugman erkende dat het in de VS niet veel beter gaat dan in Europa. 'Maar er zijn wel verschillen. Ten eerste is de arbeidsmobiliteit veel hoger in de VS. Ten tweede: die ene federale regering. In Florida was de vastgoedcrisis in 2010 misschien nog erger dan in Spanje. Maar Florida had het geluk dat de federale regering in Washington de banken redde en dat de federale regering de uitkeringen voor ouderdom en werkloosheid betaalde.'


Voor het Nederlands beleid had Krugman geen goed woord over. Hij erkende dat de particuliere schulden in dit land een probleem zijn. 'En het gevolg is dat burgers de hand op de knip houden. Dat is een gesloten systeem, want als het ene deel van de burgers de hand op de knip houdt, krijgt het volgende deel geen inkomen, dus wordt de crisis nog erger. De enige die deze vicieuze cirkel kan doorbreken, is de overheid. Maar die maakt het juist erger door te bezuinigen.'


Als Krugman al een lichtpuntje zag, was het de cohesie binnen de EU die hij in het licht van de crisis 'verbazingwekkend' noemde. Maar voor het beleid van de Europese Centrale Bank die juist donderdag besloot de rente te verlagen en nog eens 400 miljard extra in de economie te steken, kon hij weinig waardering opbrengen.


De econoom noemde het wanhoopsmaatregelen. 'De ECB is bang. En die angst is terecht, want schuldenreductie is alleen mogelijk door erosie. Door inflatie dus. Maar het lukt niet eens om die inflatie boven de 2 procent te krijgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden