Ondanks dat het afgelopen jaar wereldwijd veel piloten werden ontslagen, geldt deze tijd – door vergrijzing van de pilotenpopulatie – toch niet als slecht instapmoment voor aspirant-vliegers.

Luchtvaart

Crisis? Welke crisis? Om piloten wordt over twee jaar alweer gevochten

Ondanks dat het afgelopen jaar wereldwijd veel piloten werden ontslagen, geldt deze tijd – door vergrijzing van de pilotenpopulatie – toch niet als slecht instapmoment voor aspirant-vliegers.Beeld Getty Images

Wereldwijd zitten meer dan 100 duizend piloten op de bank, zonder baan of met onbetaald verlof. Toch blijven vliegscholen piloten opleiden, ook in Nederland. De beroepsgroep is sterk vergrijsd, waarschuwt een Amerikaanse consultant. ‘Er is binnen twee jaar weer een tekort aan piloten.’

‘Word geen piloot.’ Het was niet de boodschap die opviel eind vorig jaar. De meeste vliegtuigen stonden immers al maanden aan de grond vanwege de coronacrisis. Maar de boodschapper was wél opmerkelijk: de Britse pilotenvereniging Balpa.

‘In deze situatie zou het onverantwoordelijk zijn als we iets anders zouden doen dan mensen aanraden om een vliegopleiding op dit moment uit te stellen’, zei Wendy Pursey, hoofd ledendiensten. ‘Er zullen minder banen zijn en om elke baan zullen meer gegadigden vechten. Zelfs als de pandemie voorbij is.’

Het afgelopen jaar zijn alleen al in Europa circa 13.500 piloten de laan uitgestuurd. Een lot dat dreigt voor nog eens 4.500 vliegeniers, waarschuwt de European Cockpit Association (ECA). Wereldwijd hadden begin dit jaar 70 duizend van de 313 duizend verkeersvliegers geen baan, stelt het internationale adviesbureau Oliver Wyman. Nog eens honderdduizend staan er weliswaar nog op de loonlijst, maar die vliegen gekrompen roosters of zitten met onbetaald verlof thuis.

Bloedbad op de Europese arbeidsmarkt

Op de Europese arbeidsmarkt is het bloedbad groter. Eén op de vijf piloten in Europa werkt als zzp’er. Als die de zak krijgen, kraait er geen haan naar. Een werkgever hoeft niet langs bij de vakbond of de uitkeringsinstantie. In een conservatieve raming gaat ECA ervan uit dat minstens 6.500 van de 12 duizend zelfstandige piloten zonder werk zit.

Het perspectief van Nederlandse piloten is niet veel beter. ‘We hebben hier zo’n 1.200 piloten die niet aan de slag kunnen of aan het werk zijn in de cockpit’, zegt Willem Schmid, voorzitter van de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) die 5.000 leden telt. ‘Een deel daarvan was overigens al voor corona werkloos of aan het werk elders. Maar het aantal nam fors toe.

Een loopbaan in de lucht lijkt dus op dit moment een slechte keuze, maar opmerkelijk genoeg blijven de vliegscholen gewoon studenten werven voor een opleiding die 80 duizend tot 120 duizend euro kost. Ook bij de KLM Flight Academy, de bedrijfsschool van de luchtvaartmaatschappij. Bij KLM stonden vorig jaar 400 banen op de tocht. Honderden piloten maakten gebruik van een vrijwillige vertrekregeling.

Geen studentenstop

Geen reden voor een studentenstop, stelt Bart de Vries, directeur van de Academy. ‘De sector voorziet een fors herstel ergens in 2024 of 2025 en dan hebben ‘we weer veel nieuwe handen nodig.’ De lichtingen van de jaren daartussen zullen volgens hem hooguit wat langer moeten wachten tot ze daadwerkelijk aan de slag kunnen als vlieger bij KLM.

Pre-corona raakte KLM via natuurlijk verloop jaarlijks tussen de 80 tot 100 piloten kwijt. Sinds 2017 neemt zijn vliegschool elk jaar niet meer dan zestig studenten aan. Eigenlijk dus te weinig, zegt De Vries, maar met een reden. ‘De luchtvaart beweegt met de grote economische schommelingen mee. We besloten niet langer die cycli te volgen, maar maximaal 60 opleidingsplaatsen te bieden. Dan loopt de wachttijd voor een baan niet zo hoog op, als we weer eens met een downturn zitten.’

KLM zegt studenten toe dat ze binnen vijf jaar in de cockpit zullen zitten. Lukt dat niet, dan neemt de luchtvaartmaatschappij de studieschuld over. De Vries: ‘Bij ons kun je eigenlijk alleen maar tijd verliezen als het uiteindelijk niet lukt om piloot te worden, geen geld.’

Van de lichting van 2020 zullen de meesten voorlopig geen stuurknuppel zien. Twee vliegen inmiddels wel, voor een vrachtmaatschappij. De rest is verder gaan studeren, werkt op andere afdelingen van KLM of vond voorlopig emplooi buiten de luchtvaart. ‘Tot ze in dienst treden bieden wij een trainingsprogramma aan waarmee ze hun vaardigheden op peil kunnen houden, zodat ze op het juiste niveau zijn als ze als piloot kunnen beginnen.’

Vergrijsde cockpit

Gekortwiekte vliegeniers die verlangend naar de lucht kijken hoeven zich evenwel geen zorgen te maken, als de consultants van Oliver Wyman het goed zien in hun glazen bol. Op basis van gesprekken met luchtvaartmaatschappijen en cijfers van een internationale brancheclub als Iata voorspellen zij dat er al in 2023 wereldwijd weer een pilotentekort is, net zoals dat al bestond voor de pandemie uitbrak. Het aantal vacatures loopt van zo’n 38 duizend eind 2023 op tot 60 duizend tegen het einde van dit decennium.

Hoe kan dat? De pilotenpopulatie mondiaal is sterk vergrijsd, zegt Evert Meyer, een luchtvaartspecialist van Oliver Wyman die hiervoor hoge functies bekleedde bij een internationaal luchtvaartbedrijf. ‘Toen de maatschappijen gingen afslanken grepen oudere piloten die tegen hun pensioen zaten de kans om er met een regeling eerder uit te stappen.’ Vergrijzing is voornamelijk een scenario dat in de VS speelt, reageert de VNV. Van een dreigende pensioengolf van deze omvang is in Nederland en de rest van Europa geen sprake.

Aanwas jonge piloten stokt

Meyer ziet nog een ander probleem. ‘De aanwas van jonge piloten stokt. Zij haken af omdat ze zich afvragen of de economie zich wel zo snel herstelt. Ook moesten vliegscholen de trainingen staken en schrapten bedrijven die moesten bezuinigen de plannen om een eigen opleiding te beginnen.’

Het gebrek aan nieuwe instroom verschilt per regio. In de analyse van Oliver Wyman krijgen de Verenigde Staten, China, het Midden-Oosten, Australië en Nieuw-Zeeland het eerst te kampen met een pilotentekort. Het herstel van de werkgelegenheid voor piloten zal eerder beginnen dan het herstel van de markt.

Meyer adviseert luchtvaartmaatschappijen om in te spelen op het toekomstige tekort. ‘Maar dan moeten ze er eerst van overtuigd raken dat dit probleem eraan zit te komen. Sommige luchtvaartmaatschappijen hebben oogkleppen op en de neiging niet verder te kijken dan het volgende seizoen. Wie zich niet voorbereidt, komt bij de werving van nieuwe piloten achter aan de rij te staan. Dan kost het alleen maar meer geld om de vacatures te vervullen.’

Erwin Rozendaal: jeugddroom zonder vleugels

Frisgewassen en met een wit gesteven overhemd met epauletten blikt Erwin Rozendaal (26) de camera in. Op de foto bij zijn LinkedIn-profiel lijkt het alsof de jonge vliegenier net uit de cockpit van een Boeing 737-800 is gestapt.

Helaas: op de LinkedIn-foto staat ook het label ‘Open to work’. Rozendaal is sinds begin dit jaar op zoek naar een baan als verkeersvlieger, nadat hij vorig jaar zijn pilotenopleiding met succes had voltooid. ‘Daar heb ik door de coronaproblemen langer over gedaan dan de bedoeling was. Het idee was 18 maanden. Het werden er 28.’

‘Vliegen is altijd een droom geweest. Niemand van mijn familie is werkzaam in de luchtvaart. Bij mij thuis zit bijna iedereen in de zorg.’ Toen hij na de havo een vervolgstudie moest kiezen zat de luchtvaart in de vorige crisis. Geen gunstige tijd om 1,5 ton te steken in een pilotenopleiding zonder zicht op een baan of een opleiding om op terug te vallen. Dus volgde Rozendaal een vierjarige opleiding tot verpleegkundige: ‘Naast piloot wilde ik graag ambulancebroeder worden.’ In 2018 vertrok hij uiteindelijk naar Portugal om alsnog zijn jongensdroom te vervullen.

Rozendaal verwacht absoluut snel een keer achter de stuurknuppel te zitten. Hij put hoop uit het stijgende aantal boekingen. ‘Iedereen weer wil weer reizen. En niet één keer dit jaar, maar wel twee of drie keer.’ De aspirant-vlieger heeft er alle vertrouwen in dat de luchtvaartmaatschappijen in het najaar weer mensen gaan rekruteren.

Tot het zover is werkt hij als projectmanager bij een bedrijf dat zonnepanelen installeert. Toch iets dichter bij de zon.

Arnaud Gaakeer: van cockpit naar bouwsteiger

Arnaud Gaakeer (48) uit Heerhugowaard kreeg vorig jaar een déjà vu-gevoel, toen het coronavirus de luchtvaart lamlegde. In de kredietcrisis van 2008 verloor Gaakeer voor de eerste keer zijn baan als piloot én instructeur. ‘Dus toen in april de uitbetaling van het salaris uitbleef, zei ik al tegen het thuisfront: het is weer zover.’ Niet veel later stonden hij en zo’n dertig collega’s van CityJet in Amsterdam op straat.

CityJet is gespecialiseerd in wet lease, waarbij een bedrijf niet alleen het vliegtuig ‘huurt’, maar ook de bemanning. Gaakeer: ‘We vlogen voor Air France, Brussels Airlines en Scandinavian Airlines.’ Leasecontracten zijn de eerste kostenpost waar vliegbedrijven in snijden in tijden van nood.

Gaakeer moest na een kleine kwarteeuw als piloot omkijken naar ander werk. ‘Dat was wel een eyeopener. Bij het UWV zeiden ze dat ze niet waren ingericht op mensen zoals ik: van deze leeftijd en met dit beroep.’

Gaakeer besloot van zijn liefhebberij als klusser zijn beroep te maken en meldde zich bij Ambacht Nederland, dat vaklieden opleidt. Daar wachtte hem opnieuw een verrassing: niemand wilde hem een stage bieden. ‘U bent vast te duur zeiden ze, of u bent zo weg als de markt voor piloten weer aantrekt.’

Gaakeer was opgetogen toen hij alsnog als leerling-timmerman aan de slag kon. ‘Het is absoluut wennen. Ik gebruik spieren waarvan ik niet eens wist dat ik ze had.’ Maken ze grappen op de steiger over zijn vroegere beroep? ‘Dat valt mee. Ze zijn wel verbaasd dat ik zoveel vragen stel. Dat ben ik zo gewend uit mijn oude vak.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden