Crisis rond D66 slechts rimpeling in de vijver

De kroonjuwelen van D66 zijn molenstenen geworden, dat lijdt geen twijfel. Maar dat het akkefietje rondom de gekozen burgemeester de volgelingen van Hans van Mierlo de kop gaat kosten, zoals sommige journalisten stelden, gaat echt te ver....

In de politieke peilingen die volgden op de Nacht van Wiegel, het voorlopige eindstation van het correctief referendum, bleek van een afnemende steun voor D66 niets. In juni 1999 stond de partij van Thom de Graaf, destijds goed voor veertien zetels in de Tweede Kamer, op negen zetels in de politieke peiling van TNS NIPO. In de maanden daarop nam de steun voor D66 toe noch af. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van mei 2002 verloor D66 weliswaar zeven zetels, maar dit verlies was geenszins te wijten aan de zeperd met het correctief referendum. De halvering van het aantal zetels was vooral toe te schrijven aan de door Fortuyn gevoede onvrede met de Paarse kabinetten.

De VVD -'schuldig' aan de kabinetscrisis als gevolg van het correctief referendum -kreeg het in de peilingen aanvankelijk evenmin zwaar te verduren. Pas in december 2001, ruim twee jaar na De nacht van Wiegel, trad het verval in. Dat de VVD bij de verkiezingen uiteindelijk liefst 14 (van de 38) zetels en Hans Dijkstal als politiek leider moest inleveren, had niets met de crisis rond het correctief referendum, maar alles met de opkomst van Pim Fortuyn te maken.

De geschiedenis herhaalt zich, alleen de namen zijn veranderd. Wiegel heet nu Van Thijn, het correctief referendum is nu de gekozen burgemeester. Niet de VVD is nu de hoofdschuldige, maar de PvdA. Een groot effect op het kiezersvolk zal dit echter niet sorteren. In de TNS NIPOpeiling die vlak voor de val van De Graaf werd uitgevoerd, behaalde D66 vijf zetels. Kort na het aftreden van de minister verwierf zijn partij zeven zetels. De sociaal-democraten, in december vorig jaar nog goed voor 48 zetels, komen in de meest recente peiling uit op 40 zetels. Het verval zette echter voor de 'burgemeesterscrisis' al in.

De kiezers hebben bovendien andere zaken aan hun hoofd dan de gekozen burgemeester. Uit recent TNS NIPO-onderzoek blijkt dat de directe democratie voor een minimale 1 procent van de kiezers een doorslaggevende factor is bij het kiezen van een partij - en dat op het moment dat de kranten bol staan van het onderwerp. En D66 heeft, ondanks het fiasco van de gekozen burgemeester en het aftreden van Thom de Graaf, nog voldoende bestaansrecht, zo vindt een ruime meerderheid van de kiezers.

De gekozen burgemeester zal bij de eerstvolgende Tweede Kamerverkiezingen niet meer zijn dan een voetnoot in de parlementaire geschiedenis. Wouter Bos en Boris Dittrich hoeven zich wat dat betreft geen illusies en geen zorgen te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden