Crisis overbrugt onoverbrugbaar geachte kloof

Honderdduizend werklozen erbij, en nu kan wat een jaar geleden nog onmogelijk was. De vakbeweging gaat in principe akkoord met twee jaar bevriezing van de CAO-lonen, en het kabinet is, in ruil voor een akkoord, bereid de voorgenomen harde ingrepen in de WAO serieus te verzachten....

Eind 2002 nog breekt het overleg over een meerjarig sociaal akkoord tussen het demissionaire kabinet-Balkenende I, vakbeweging en werkgevers op het punt van de WAO. De heftigheid van de economische neergang is nog niet doorgedrongen. En de FNV gokt op een coalitiewisseling na de verkiezingen van januari.

Maar nog geen jaar later blijkt de economische crisis hard toe te slaan . De coalitie zit nu vast in het zadel. En Balkenende II trekt de harde lijn van nummer I door.

De inzet na de zomer wordt een ruil tussen uitstel van de impopulaire VUT-belastingmaatregel en bevriezing van de lonen voor twee jaar. Aanpassing van de WAO-plannen en versobering van de WW zijn nog onbespreekbaar. In september lijkt Balkenende II af te koersen op een harde confrontatie met de bonden.

Intussen dringt het crisisbesef echter door tot de top van vakbeweging en werkgevers én in het kabinet. Een confrontatie zou de economische neergang alleen maar versterken. Stakingen zullen de economie verder in het slop helpen. Werkgevers vrezen dat zij de reparatie van tal van ingrepen bij de CAO-onderhandelingen op hun bordje zullen krijgen. Op Prinsjesdag al kiezen zij de kant van de vakbeweging.

De bonden zien in dat zij in het overleg meer kunnen binnenhalen dan via acties. Die komen er nog wel wat, maar het klimaat voor een uitruil is ontstaan.

Minister De Geus van Sociale Zaken voert de druk op en eist 'twee jaar nullijn'. Daags erop, net voor de Algemene Beschouwingen in de Kamer, geeft zijn collega Zalm van Financiën aan welk bedrag het kabinet daarmee vrijspeelt: 800 miljoen euro voor aanpassing van het voorgenomen beleid. Het kader is geschapen.

De Waal laat het kabinet even zweten, maar verrast aan de vooravond van het Najaarsoverleg met de bereidheid twee jaar lang de lonen te matigen. Hij overtroeft het CNV, dat één jaar bood. De Waal koppelt zijn 'concessie' wel aan een enorm eisenpakket.

Tijdens de finale van het overleg krijgt De Waal een groot deel van zijn eisen ingewilligd. Het kabinet neemt het WAO-plan van de sociale partners goeddeels over en betrekt hen bij de uitwerking van de levensloopregeling.

Toch is het niet de vakbeweging die als winnaar uit de strijd komt. Het kabinet heeft zijn felbegeerde tweejarige loonmatiging binnengehaald én draagvlak voor de aanpassing van VUT, prepensioen en WAO. De bonden hebben de pensioenplannen en versobering van de WW slechts kunnen uitstellen. Alleen van de WAO-eisen is het gros ingewilligd. In het akkoord van Wassenaar, in 1982, kreeg de vakbeweging een wenkend perspectief: arbeidsduurverkorting. In het akkoord van 1993 ging het opnieuw om korter werken. En in 2003? De Waal: 'Het is nu vooral verliesreductie. Maar we hebben meer voor elkaar gekregen dan de oppositie in de Tweede Kamer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden