Profiel Nederland

Crisis of niet, de Nederlander is domweg tevreden

Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau gaat het 85 procent van de bevolking ‘niet opvallend goed of slecht’. Maar er gaapt een diepe kloof tussen de mensen aan de zonnige kant van de statistieken en degenen aan de schaduwzijde.

Een vrouw op een zitmaaier maait het gras. Beeld Marcel van den Bergh

De verkiezingsuitslagen van de laatste jaren doen misschien anders vermoeden, maar de stemmingsbarometer in Nederland is opmerkelijk stabiel. Het rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) over ‘de sociale staat van Nederland 2019’ leest als een karakterschets van een natie met een zeer breed midden, waar een enigszins lome tevredenheid heerst over het eigen bestaan en de toestand van de samenleving.

Stemmingspieken en -dalen worden geregistreerd aan weerszijden van dat midden, waartoe volgens het SCP 85 procent van de bevolking behoort. Bij de mensen (zo’n 9 procent van de bevolking) die het zeer naar den vleze gaat en die dat ook ten volle beseffen. En bij de mensen (zo’n 3 procent van de bevolking) die het naar alle maatstaven slecht gaat, en die geen verandering in hun eigen situatie kunnen brengen. 

En dan zijn er, tot slot, nog de ‘ontevreden mensen met een goede leefsituatie en tevreden mensen met een slechte leefsituatie’, maar die zijn statistisch verwaarloosbaar. In de regel doet de stemming van de Nederlanders recht aan hun feitelijke (sociaaleconomische) situatie.

Fijne baan

Met de omvangrijke middengroep gaat het, aldus het SCP, dus ‘niet opvallend goed of slecht’. Ze zijn innig tevreden met hun bescheiden woning – die naar Europese maatstaven overigens best aan de maat is. Ze hebben een fijne baan. Ze hebben genoeg aan de 44 uur vrije tijd die wekelijks overschiet. Ze sporten in het weekend. Als vrijwilliger leveren ze hun bijdrage aan hun club, vereniging of woonwijk. 

Ze zijn, in vergelijking met tien jaar geleden, minder vaak het slachtoffer van criminaliteit. Ze hebben betrekkelijk veel vertrouwen in de politie en in de rechterlijke macht, maar minder in de politiek – zij het altijd nog meer dan het gros van hun mede-Europeanen. Ze menen, soms tegen beter weten in, in een goede gezondheid te verkeren. En de waardering voor het eigen bestaan is sinds 2008 niet onderhevig aan noemenswaardige fluctuaties.

Het SCP heeft aan dit toonbeeld van stabiliteit een rapport van maar liefst 383 pagina’s gewijd. Daaruit kan worden opgemaakt dat nadelige invloeden op het welzijn van de Nederlander vergaand worden gedempt. Vroeger, in de niet zo goede oude tijd, had een neergang van de economie ogenblikkelijk zijn weerslag op de mensen. Simpelweg omdat velen rechtstreeks door de economische ontwikkelingen werden getroffen: de fabriek sloot, klanten bleven weg en de overheid hechtte meer waarde aan een sluitende begroting dan aan bestrijding van de armoede. Een economische crisis, zoals die van de jaren dertig, had verwoestende mentale gevolgen voor een groot deel van de bevolking.

Gemiddeld een 7,8

De crisis van (circa) 2008 tot 2013 had daarentegen hoegenaamd geen invloed op het welbevinden van de Nederlanders, stelt het SCP vast. En hetzelfde geldt voor de economische opleving die daarop volgde: die heeft niet geleid tot een positiever oordeel over het eigen bestaan en de toestand van het land. Net als in 2008 geeft de gemiddelde Nederlander zijn leven een 7,8. 

Maar niet iedereen is in dezelfde mate tevreden als tien jaar geleden. Bij sommige groepen – zoals jongvolwassenen (18- tot 34-jarigen), eenoudergezinnen, lager opgeleiden en niet-werkenden – nam de tevredenheid af. Bij andere groepen, zoals alleenstaanden, nam de tevredenheid juist toe. Het aantal mensen ‘met een lage levenstevredenheid’ groeide, maar die ontwikkeling werd (statistisch) goeddeels tenietgedaan door een stijging van het aantal mensen ‘met een hoge levenstevredenheid’.

Schaduwkant

De kleine 8 waarmee de gemiddelde Nederlander zijn leven beoordeelt, maskeert bovendien de hardnekkige kloof tussen de mensen aan de zonnige kant van de statistieken en degenen aan de schaduwkant. Het SCP constateert dat het kabinet-Rutte II (de coalitie van VVD en PvdA) er niet in is geslaagd het eigen motto, ‘bruggen slaan’, te verwezenlijken. En dan zijn er nog de punten van zorg die het persoonlijk welzijn weliswaar niet direct beïnvloeden, maar die toch bijdragen aan diffuus gevoel van onbehagen, zoals de omgangsvormen op straat en het thema ‘immigratie en integratie’.

Anderzijds doet een modern fenomeen zoals stress niet altijd afbreuk aan de tevredenheid over het leven. Zo zeggen jonge ouders, ‘in het spitsuur van het leven’, niet te lijden onder de tijdsdruk waaraan zij blootstaan ‘omdat het combineren van verschillende rollen en taken ook als verrijkend kan worden ervaren’. Maar ze worden vast nóg gelukkiger als het spitsuur voorbij is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden