Crisis maakt minder gelukkig en minder tolerant

Krimp van de economie heeft een negatieve invloed op vrijwel de hele maatschappij.

Je bent dit jaar gekrompen. Niet letterlijk. Maar in financiële zin. Hoewel de geluiden over economische krimp overal te horen waren, kwam het toch onverwachts. Stom, zeg je achteraf.

Aan de andere kant: zo lang zul je niet werkloos blijven, denk je. Je hebt immers een uitstekend cv, bent enorm gemotiveerd en het is je toch altijd voor de wind gegaan. Vele maanden en tientallen sollicitatiebrieven later is die optimistische kijk danig bijgesteld. Het vertrouwen heeft plaatsgemaakt voor onzekerheid, angst en stress. Je houdt je hart vast: moet je je huis verkopen en je gezin onderbrengen in een flatje?

Afgelopen jaar deden velen in de Volkskrant hun verhaal over ‘hun kredietcrisis’. Uit gesprekken met hen blijkt dat de economische krimp veelal een negatief effect heeft op hun dagelijks leven. Velen verloren hun baan, hun huis of hun bedrijf. Nu de economie weer aantrekt, ziet het leven er weer wat rooskleuriger uit. Althans voor sommigen – het leed is immers nog helemaal niet geleden. Komend jaar wacht nog voor tienduizenden werkloosheid.

Wat doet krimp met mens en maatschappij? Uit een recent onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat economische krimp vooral ongelukkig en onzeker maakt. Dat geldt overigens niet alleen de mensen die direct getroffen worden door werkloosheid, maar de maatschappij in zijn geheel, aldus het SCP. Er wordt relatief meer zelfmoord gepleegd, er worden minder baby’s geboren en stellen zijn minder geneigd om te trouwen. Ook stijgt het aantal scheidingen.

Bovendien maakt het de sfeer in de maatschappij grimmiger, zegt Henriëtte Prast, hoogleraar persoonlijke financiële planning en lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. ‘Afgelopen tijd zijn er veel verhalen verschenen waarin gesuggereerd wordt dat mensen in tijden van krimp behoefte hebben aan zogenoemde zachte waarden. En dat tijdens economische voorspoed harde waarden, zoals materiële zaken, belangrijker zijn.’ Een groot misverstand, aldus Prast. ‘Economische neergang vertaalt zich juist in minder tolerantie ten opzichte van de ander, en in minder bereidheid anderen te helpen.’

Erwin Roenhorst herkent dit niet. In april vertelde de voormalige medewerker van Office Center in de Volkskrant over zijn banenjacht. Inmiddels volgt hij een reïntegratietraject om beveiliger te worden. Financieel zitten hij en zijn vriendin nog steeds krap en onlangs zijn ze goedkoper gaan wonen. ‘Ik ben in deze periode juist enorm gesteund door mijn familie.’

Roenhorst ziet zelfs een enkel voordeel van krimp: ‘Ik geniet er nu van als we in een horecagelegenheid een kop koffie drinken. En laatst hadden mijn vriendin en ik ons zoveeljarig jubileum. Toen heb ik een theeset voor haar gekocht. Het was wel een heel goedkope, maar ik heb me er dit keer extra in verdiept hoe ik haar op een betaalbare manier gelukkig kon maken. En dat maakte mij weer blij. Toch erkent ook Roenhorst dat het merendeel van zijn ‘krimp’ niet leuk is. Ik vind vast zo weer een baan, dacht hij dit voorjaar. Dat dit nog niet is gelukt, is een harde klap.

‘Je mentaal voorbereiden op zoiets blijft lastig’, aldus Prast. Degenen met wie het goed gaat, schatten de kans dat het ooit slechter gaat, heel laag in, zegt ze. ‘Mensen hebben een heel kort geheugen. Zodra het ze tegenzit, denken ze dat de kans op een meevaller weer nihil is.’

Krimp mag ongelukkig maken, dat betekent niet dat groei zaligmakend is, zegt Philipp Koellinger. In een onlangs gepubliceerd artikel op de website economieopinie.nl haalt de universitair docent ondernemerschap van de Erasmus Universiteit Rotterdam bij wijze van nuancering onderzoek aan waaruit blijkt dat het gemiddelde niveau van geluk in de geïndustrialiseerde landen niet waarneembaar is toegenomen in de afgelopen decennia, hoewel onze welvaart en onze economische levensstandaard snel zijn toegenomen.

Dat krimp in sommige gevallen – vooral bij mensen die hun schaapjes al op het droge hebben – zelfs tot hernieuwd geluk kan leiden, bleek uit een eerder dit jaar verschenen artikel in The New York Times. In het artikel zeggen enkele ontslagen bankiers dat hun ontslag pas leidde tot het besef dat ze hun langgekoesterde dromen konden gaan waarmaken. De een werd eindelijk stand-up-comedian, de ander stortte zich op het schrijven van een toneelstuk.

Laatstgenoemde, Shaun Gatter, vertelt in het stuk over de roman waaraan hij na zijn ontslag is begonnen. ‘Ik voel me euforisch over het feit dat ik nu al mijn tijd kan besteden aan mijn boek en niet meer hoef na te denken over klantrisico’s en derivaten’, aldus Gatter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden