Crisis Indonesië geeft Megawati haar kans

De kandidatuur van Megawati Soekarnoputri voor het presidentschap van Indonesië lijkt op het eerste gezicht vooral van symbolische waarde. De oudste dochter van de eerste president van Indonesië heeft geen enkele politieke macht meer sinds ze twee jaar geleden werd afgezet als leidster van de kleine Democratische Partij Indonesië....

Van onze medewerker

JAKARTA

De massa is grotendeels op de hand van Megawati, maar de massa zwijgt, bang voor represailles. Het Indonesische Volkscongres wordt volledig beheerst door het Soeharto-bewind. Als de oude generaal zich kandidaat stelt voor een zevende termijn, lijkt de benoeming hem niet te kunnen ontgaan. Maar het Indonesië van vandaag is niet meer het Indonesië van een half jaar geleden. De status quo die dertig jaar lang heeft geheerst, wankelt.

Al bijna vanaf het begin van zijn bewind is er kritiek op Soeharto - zowel in Indonesië zelf als daarbuiten - vooral op het gebied van de mensenrechten. Maar de generaal pareerde die aanvallen altijd door te wijzen op de voorspoedige ontwikkeling van de economie. Het gemiddelde inkomen is in dertig jaar gestegen van nog geen honderd dollar per jaar tot bijna twaalfhonderd. Indonesië slaagde erin voldoende rijst te verbouwen voor zijn nu al meer dan 200 miljoen inwoners. Een geboortebeperkingsprogramma won een prijs van de Verenigde Naties. Weinig regeringen van een ontwikkelingsland kunnen bogen op zo'n staat van dienst.

De Indonesische elite en het binnen- en buitenlandse bedrijfsleven profiteerden volop van het Indonesische Wirtschaftswunder. Buitenlandse regeringsleiders, inclusief de Nederlandse, maakten veel woorden vuil aan de harde manier waarop alle oppositie tegen Soeharto werd onderdrukt, maar tot sancties leidde dat nooit.

Koningen, presidenten en ministers, met grote delegaties van het bedrijfsleven in hun gevolg, verdrongen zich om in Indonesië een stukje mee te pikken van de economische groei. Dat de welvaart niet zo eerlijk werd verdeeld en dat het land gebukt ging onder corruptie en nepotisme, namen ze op de koop toe. Niet-gouvernementele organisaties trachtten wel verbetering te brengen in de wantoestanden, maar stonden machteloos. Onverschrokken, democratisch denkende Indonesiërs die zich het lot van de stemloze armen aantrekken, voeren hun strijd al jaren voornamelijk vanuit de cel.

Maar dat alles is veranderd sinds een zware economische crisis Zuidoost-Azië zes maanden geleden in zijn greep kreeg. Het Indonesische wonder blijkt niet zulke diepe wortels te hebben als werd aangenomen. Zelfs een enorme financiële steun van tachtig miljard gulden, onder leiding van het Internationale Monetaire Fonds, heeft niets uitgehaald.

De roepia heeft tegenover de Amerikaanse dollar nog maar eenderde van de waarde van een half jaar geleden. De beurs is ingestort. Bijna alle beursgenoteerde bedrijven gaan gebukt onder een loodzware buitenlandse schuldenlast en zijn op papier failliet. De regering-Soeharto slaagt er maar niet in het schip vlot te trekken.

En nu barst dan plotseling de kritiek los. Het IMF en de Amerikaanse regering sturen deze week zware delegaties om de regering-Soeharto op haar plicht tot het doorvoeren van economische (en politieke) hervormingen te wijzen. Ook andere landen oefenen druk uit. De Indonesische oppositie profiteert daarvan. Intellectuelen, religieuze leiders en studentenorganisaties wagen het openlijk aan te dringen op het terugtreden van Soeharto. De positie van de Indonesische leider is nog nooit zo zwak geweest.

De altijd voorzichtige Megawati heeft het juiste moment afgewacht voor haar dramatische come-back. Parlementaire macht heeft ze niet, maar het ziet ernaar uit dat ze de steun krijgt van de belangrijkste religieuze leiders van het land: Amien Rais en Abdurrahman Wahid. Als hun plan voor een nationale dialoog gestalte krijgt, vormen zij een sterke lobby voor politieke en economische hervormingen. Ze vertegenwoordigen immers meer dan 60 miljoen Indonesiërs. Dat maakt de kandidatuur van Megawati wellicht minder symbolisch dan hij op papier lijkt.

Meer radicale krachten vinden dat Megawati de afgelopen jaren niet genoeg daadkracht heeft getoond en te weinig gebruik heeft gemaakt van haar populariteit. De oudste dochter van Soekarno verweert zich steevast met het argument dat ze niet uit is op een revolutie, maar haar gelijk wil halen via de weg van het recht.

Dat is een legitieme keuze en lafheid valt Megawati dan ook niet te verwijten. Dat geldt echter niet voor de Indonesische elite, het bedrijfsleven, de internationale financiële instellingen en de regeringen van de rijke landen, die hun grieven tot voor kort alleen met de mond - en meestal binnenskamers - hebben beleden. De portemonnee werd immers steeds dikker.

Zelfs nu nog is de kans groot dat ze hun kritiek inslikken als de Indonesische economie zich sneller herstelt dan wordt verwacht. Het spel gaat nog altijd om de knikkers.

Gerrit de Boer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden