Crisis helpt 'oude politiek' slechts tijdelijk

Het is crisis en de ‘oude politiek’ is terug. De PvdA staat weer redelijk comfortabel op 36 zetels. Wouter Bos wordt overal uitgeroepen tot man van het jaar.

Ondertussen levert de SP tien zetels in, krijgt D66 er acht bij en is Rita Verdonks Trots op Nederland met vijf zetels nog slechts een schim van de 28 waarop het een half jaar geleden kon rekenen.

Zijn de middenpartijen bezig aan een comeback? Drijft de kredietcrisis de kiezer terug in de armen van de gevestigde orde?

Zo ja, dan is het verre van bestendig, denken opiniepeilers en politicologen. Dat Bos als minister van Financiën van de crisis profiteert, is evident. Dat doen zijn collega’s in het buitenland ook. ‘Kiezers hebben behoefte aan daadkracht en duidelijkheid’, verklaart Maurice de Hond. ‘Dat vinden ze – door omstandigheden – nu bij Bos.’

Het kabinet profiteert volgens Peter Kanne van TNS NIPO bovendien van de ‘paradox van de transparantie’: vriend en vijand laten Bos en Balkenende hun werk doen zonder al te lastige vragen te stellen. ‘Er is bijna sprake van een zakenkabinet’, analyseert Kanne. ‘Laat de regering regeren, is het devies, of: laat Bos de crisis managen. De gevestigde partijen geven nu de meeste zekerheid bij het besturen van het land.’

De geschiedenis leert ook: elke crisis kent zijn sterke man. Colijn in de jaren dertig, Drees tijdens de jaren van wederopbouw, Den Uyl en Lubbers bij de oliecrises, Kok begin jaren negentig. ‘Altijd als het economisch misgaat, wordt iemand uit het midden heel populair’, zegt politicoloog Jos de Beus. ‘Het is een patroon. Het gaat om iets belangrijks: bestaanszekerheid. Wie dan leiderschap toont, is spekkoper.’

Dientengevolge bindt de radicale oppositie in – Verdonk, Wilders, SP. ‘Die kan dan niet inbreken’, stelt De Beus.

Toch zijn de kenners er deze keer niet van overtuigd dat de winst van de middenpartijen bestendig is. Volgens Maurice de Hond zijn de crises uit het verleden onvergelijkbaar. ‘Kiezers waren toen minder fluïde. Iedereen zat in zijn eigen zuil en koos zijn eigen partij.’

Zet de recessie door, en worden burgers door ontslag of verlaging van de pensioenen diep in de portemonnee geraakt, dan vluchten de kiezers volgens De Hond even zo snel weer naar de flanken. ‘Weg van de regeringsverantwoordelijken. Die hebben hen immers met de ellende opgezadeld.’ Dat biedt weer perspectief voor SP en PVV.

Volgens Peter Kanne van TNS NIPO kan in dat geval een zeer chaotische politieke situatie ontstaan. ‘Als de maatregelen van het kabinet niets blijken uit te halen, zet de oppositie de aanval in en raken de kiezers op drift. De betovering raakt uitgewerkt, met als gevolg een kleiner midden, meer versnippering en heel moeilijke coalitievorming.’

Maar ook als de recessie beperkt blijft tot een kleine krimp in 2009 zijn de traditionele partijen hun plek op het pluche niet zeker, denkt Kanne. Als de crisis naar de achtergrond verdwijnt, en iedereen kan gaan rekenen op het behouden van zijn baan, winnen ten koste van economische thema’s de sociaal-culturele aan belang: integratie, de kwaliteit van publieke dienstverlening, oude wijken. Kanne: ‘Dan krijgen de flanken weer de kans het politieke initiatief naar zich toe te trekken.’

Op de Kerstdiners van de partijen was de stemming dit jaar opperbest. Bij de PvdA klinken al geluiden dat de partij er weer bovenop is. Gevaarlijk, volgens De Hond. ‘36 zetels is voor de PvdA historisch gezien geen hoge score en fractievoorzitter Mariëtte Hamer wordt nog steeds buitengewoon laag gewaardeerd.’

Maar het gezeur over slechte peilingen is even geluwd.

Wouter Bos (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden