InterviewJosje den Ridder

Crisis heeft nog geen vat op ons welbevinden, maar: ‘corona is als een triatlon’

De coronacrisis verandert de economie, het werk en de maatschappij. Toch heeft dat beperkte gevolgen voor hoe Nederlanders zich voelen over hun eigen leven, zegt SCP-onderzoeker Josje den Ridder.

De Nijmeegse Wandelvierdaagse ging dit jaar niet door, toch liepen enkele wandelaars de route op eigen houtje, onderweg van koffie voorzien.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Ondanks de coronacrisis geven we ons leven nog altijd een 7,4 – even hoog als in 2019, toen we nog geen anderhalve meter afstand hoefden te houden, onbekommerd naar feestjes en festivals konden, toen de economie nog groeide en we niet thuis hoefden te werken. We zijn nog steeds tevreden over ons leven en onze gezondheid, aldus een bevolkingsonderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Al gaat dat wel veranderen, verwacht SCP-onderzoeker Josje den Ridder.

Hoe verklaart u dat de coronacrisis weinig greep heeft op ons welbevinden?

Den Ridder: ‘Corona heeft tot een grote omslag geleid in de stemming over het land en de politiek. De werkloosheid stijgt, we moeten ons gedrag rigoureus aanpassen. Je zou dus kunnen verwachten dat corona effect heeft op hoe we ons leven waarderen. Veel mensen vonden zeker de maanden van de intelligente lockdown een ‘zware’ en ‘pittige’ tijd. Natuurlijk zijn er groepen die wel harder worden geraakt. Zo verdubbelde het aantal 75-plussers dat zich eenzaam voelt. Wie bang is zijn baan te verliezen, is negatiever.

‘In april gaven we ons leven een 7,2, in juli was het weer een 7,4, net zoals in 2019. Uit ervaring weten we dat het welbevinden een stabiele indicator is. Er moet veel gebeuren voordat je zegt: ik geef mijn leven een vijf. Ook tijdens de financiële crisis van 2008 daalde het welbevinden nauwelijks. Maar gezien de bizarre situatie had ik toch een negatievere uitkomst verwacht in een bredere kring.’

Volgens het SCP voelden 16- tot 24-jarigen zich de afgelopen tijd juist minder eenzaam dan voorheen. Hoe komt dat?

‘Dat is opvallend, een duidelijk antwoord hebben we nog niet. Jongvolwassenen bleven toch meer in een setting met veel contacten, ze woonden nog thuis of gingen weer thuis wonen. Ze zijn waarschijnlijk meer gewend om digitaal contact te onderhouden met vrienden, en vinden dat contact ook betekenisvol. Maar ook bij deze leeftijdsgroep zal de rek er een beetje uitgaan. Denk bijvoorbeeld aan eerstejaars die toch andere verwachtingen zullen hebben gehad van het studentenleven.

‘Een verschil tussen jong en oud is wel dat jongeren na de versoepelingen van de maatregelen in juli weer meer sociale contacten hebben opgebouwd. Ouderen, zeker als ze met hun gezondheid kampen, blijven zich meer zorgen maken en blijven voorzichtiger.’

Josje den Ridder, onderzoeker van het Sociaal en Cultureel PlanbureauBeeld Valerie Kuypers

Deze bevolkingsenquête was in juli, ná de versoepeling van de maatregelen. Was toen niet ook het optimistische gevoel: het is weer bijna voorbij?

‘Juli was inderdaad een relatief positieve maand. De horeca mocht weer open, het aantal besmettingen daalde, het was vakantietijd. Tegelijk hielden de ondervraagden veel zorgen over de gezondheid van anderen en over de toekomst: hoe gaat het verder met de economie, komt er een tweede golf? Eenderde van de ondervraagden was somberder dan voorheen, maar ze gaven hun leven nog geen lager cijfer.’

Werd het gebrek aan sociale contacten – sport, feestjes, uitgaan, (kerk)bezoek – misschien gecompenseerd doordat mensen meer rust hadden? Ook de sociale ‘verplichtingen’ vielen immers af.

‘We hebben niet gevraagd hoe die plussen en minnen uitmiddelen. Veel mensen ervaren meer rust, maar dat geldt niet voor iedereen. Positief vinden mensen het dat ze meer tijd hebben voor hun gezin, maar niet iedereen verkeert in die situatie. Per saldo is het toch voor iedereen een vervelende periode, waarbij het gebrek aan sociale relaties zwaar weegt.’

Voor de lange termijn is het SCP er nog niet gerust op. Aan welke risico’s denkt u?

‘Corona is als een triatlon, met economische, sociale en gezondheidsaspecten. De economische ontwikkeling is van groot belang voor het welbevinden in de komende tijd. Mensen die nu al onzeker zijn over werk en inkomen, hebben een lager welbevinden. Als de werkloosheid volgens verwachting verder stijgt, zal het welbevinden dalen. Tijdens de crisis van 2008 waren er minder flexibele contracten dan nu, dat had toen een dempende werking. Nu heb je veel meer flexbanen aan zowel de boven- als de onderkant van de arbeidsmarkt. Dat zijn groepen om je zorgen over te maken.

‘Corona is bovendien een sociale crisis. De aanhoudende zorgen over de gezondheid, die van jezelf en van anderen, kunnen grote gevolgen hebben. We weten hoe belangrijk het is om sociale contacten te hebben en om mee te kunnen doen. Sowieso is het belangrijk om aandacht te hebben voor eenzame 75-plussers. Het is noodzakelijk dat mensen toch nauwe contacten kunnen onderhouden als er weer nieuwe, strengere maatregelen nodig zouden zijn. Daar moeten we slimme oplossingen voor verzinnen. Dan moet er nadruk zijn op wat er nog wel kan om elkaar te ontmoeten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden