Crisis doet coalitie piepen en kraken

Oude coalitieafspraken worden herzien...

Den Haag Overleeft het akkoord van Beetsterzwaag de Voorjaarsnota? Gezien de meest recente uitspraken van het kabinet lijkt de kans daarop niet groot. Door de economische crisis piept en kraakt het financiële fundament onder de coalitieafspraken. Minister Donner van Sociale Zaken heeft de hoop al opgegeven dat er in 2011 200 duizend nieuwe banen zijn, en het begrotingsoverschot is ver achter de horizon verdwenen.

Voor de belastinginkomsten heeft de recessie nog weinig gevolgen, verzekeren bronnen op het ministerie van Financiën. Maar vanuit het bedrijfsleven bereikt een niet-aflatende stroom onheilstijdingen het kabinet. Het Centraal Bureau voor de Statistiek meldde vrijdag de grootste daling van de industriële productie ooit.

In Den Haag rekenen velen erop dat zonder maatregelen het financieringstekort dit jaar al hoger uitkomt dan 2 procent van het binnenlands product. Dat is de grens waarboven volgens het coalitieakkoord moet worden bezuinigd.

Maar de animo om in tijden van economische rampspoed de uitgaven af te knijpen is niet al te groot – vooral niet bij de PvdA en de ChristenUnie. Sterker nog, deze Kamerfracties willen dat het kabinet meer geld uitgeeft om de economie een slinger te geven.

Het financieringstekort al te zeer op laten lopen, is voor geen van de coalitiepartners aantrekkelijk. Vooral voor het CDA, dat zich graag mag afficheren als financieel solide partij, telt dit zwaar. Jan-Peter Balkenende zal heel ver gaan om te voorkomen dat hij over twee jaar de campagne in moet als potverteerder.

Ook minister Wouter Bos van Financiën heeft er alle belang bij de overheidsfinanciën niet te veel te laten ontsporen. In het Kamerdebat over de nieuwste reddingspoging bij ING bleek zijn heldenstatus deze week flink wat butsen te hebben opgelopen. Er is hem veel aan gelegen de status van prudent schatkistbewaarder te houden.

Dus is het niet verwonderlijk dat er maatregelen op de onderhandelingstafel liggen die tot vorige zomer volstrekt onbespreekbaar waren. Als de overheidsfinanciën in deze kabinetsperiode door de bodem zakken, moet daar met het oog op de vergrijzing voor de langere termijn wel iets tegenover staan.

Dus brengt een groep topambtenaren koortsachtig in kaart welke opties het kabinet heeft, waarbij heilige huisjes niet worden gespaard. De ‘aanrechtsubsidie’ staat op het spel, de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek wordt onderzocht, en de AWBZ wordt tegen het licht gehouden.

Maar de maatregel die het nadrukkelijkst wordt genoemd, is de verhoging van de AOW-leeftijd. De belangrijkste reden daarvoor is dat de pijn van die ingreep tamelijk evenwichtig is verdeeld tussen PvdA, CDA en ChristenUnie. Geen van de coalitiepartijen had het in zijn verkiezingsprogramma staan, en geen van de drie achterbannen wil er graag aan. Dus als het kabinet in de komende weken daadwerkelijk tot verhoging besluit, zullen de partijleiders nog flink wat te masseren hebben bij hun Kamerfracties. Waarbij de zaak de ChristenUnie het minst zwaar op de maag ligt. Verhoging van de AOW-leeftijd kwam al serieus in beeld bij het opstellen van het verkiezingsprogramma van de kleinste coalitiepartner.

Bij veel CDA’ers spookt nog altijd het rampjaar 1994 door het hoofd als de AOW ter sprake komt. De christen-democraten verloren de verkiezingen nadat voorman Elco Brinkman morrelde aan de oudedagsvoorziening. PvdA en ChristenUnie maken zich vooral zorgen over werknemers in zware beroepen.

Maar toch, de geesten rijpen. De levensverwachting is toegenomen, de jongerenorganisaties van de coalitiepartijen zijn voor, de liberale oppositie is voor, en andere Europese landen hebben de stap al gezet. De signalen dat de AOW-leeftijd van 65 de kredietcrisis niet overleeft worden met de dag sterker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.