Nieuws Wethouder Kock per direct weg

Crisis bij vuilverbrander AEB eist nu ook een politiek slachtoffer

Nadat de crisis bij de Amsterdamse vuilverbrander AEB eerder al had geleid tot het opstappen van een bestuurder en de volledige Raad van Commissarissen, heeft de affaire nu ook een eerste politieke slachtoffer geëist.

Een vuilnisman aan het werk in Amsterdam. Beeld Hollandse Hoogte / Ramon van Flymen

Verantwoordelijk wethouder Udo Kock (D66, Deelnemingen) schreef woensdagochtend een klinkende ontslagbrief aan burgemeester Femke Halsema. Hij kan zich niet vinden in de keuze van de wethouders van GroenLinks, PvdA- en SP-huize. Waar Kock de gemeentelijke aandelen in de afvalcentrale wil verkopen aan een marktpartij, geeft een meerderheid van het linkse college de voorkeur aan HVC, een ander overheidsbedrijf.

De klassieke discussie over de vraag of nutsfuncties het best kunnen worden toevertrouwd aan de markt, barstte meteen los nadat de leiding van AEB in juni had besloten vier van de zes verbrandingsovens in de Amsterdamse haven stil te leggen. Na een reeks van brandjes en andere gevaarlijke storingen was het volgens de leiding niet langer verantwoord de installatie aan de gang te houden. Maanden zijn er nodig om ovens op te knappen. Als enige aandeelhouder én belangrijkste klant van het bedrijf mag Amsterdam de rekening betalen. Die komt vooralsnog neer op tientallen miljoenen en een ernstig afvalprobleem. 

In kleurrijke reconstructies van alles wat er mis is binnen AEB werd de eigendom-klantverhouding met Amsterdam steevast genoemd als een belangrijke oorzaak. De gemeente heeft, als aandeelhouder, steeds geëist dat het bedrijf jaarlijks dividend uitbetaalt. Maar als klant wilde Amsterdam juist zo laag mogelijke tarieven. Ook moest AEB de gemeente van lastig afval afhelpen en Amsterdam bijstaan bij allerhande afgeleide politieke doelen, variërend van CO2-reductie tot het helpen van mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt.

Braindrain

Tegelijkertijd was het voor AEB vaak lastig dat het niet vrijuit kon ondernemen, vertellen bronnen rondom het bedrijf. Zo werden goede werknemers weggekocht door bedrijven die niet hoeven te voldoen aan de Wet Normering Topinkomens. Mede daardoor zijn de afgelopen jaren alle afdelingshoofden bij de organisatie vertrokken, een funeste braindrain voor een zeer technisch bedrijf.

Dat er een einde moet komen aan de situatie dat Amsterdam als enige eigenaar is van AEB, is op het stadhuis inmiddels onomstreden. Maar dinsdag bleken de wethouders het in meerderheid dus niet eens met Kocks opvatting dat de schade en verder risico voor de Amsterdammer zeker het kleinst zal zijn wanneer AEB volledig aan een marktpartij wordt verkocht. Kock wilde dat de gemeente zou verkopen aan een private onderneming die zich gemeld heeft; welke dat is werd niet bekendgemaakt. Desnoods zou AEB volgens Kock in stukken geveild moeten worden.

Maar de rest van het college gaf de voorkeur aan een coöperatie van 46 gemeenten en zes waterschappen, die onder meer twee verbrandingsovens in Alkmaar en Dordrecht exploiteert. De komende weken wordt gekeken of en hoe AEB door Amsterdam in de coöperatie kan worden ingebracht.

Onbegrip

Binnen het college begrijpen ze niet waarom Kock zo fel gekant is tegen die constructie. De ander coalitiepartijen zijn ervan overtuigd dat het ophalen van vuilnis en het leveren van warmte aan 27 duizend Amsterdamse huishoudens op die manier het best verzekerd is. Bovendien hebben juristen de gemeente gewaarschuwd dat het verkopen van de hele onderneming aan één commerciële partij al vrij snel als staatssteun kan worden aangemerkt, zo schrijft het college in een brief aan de gemeenteraad.

Voorstanders van deze constructie wijzen erop dat er in Nederland en in het buitenland vele voorbeelden zijn van succesvolle afvalverwerkers in overheidshanden. En als Amsterdam straks een van de vele aandeelhouders is en in de aandeelhoudersvergadering nog maar een beperkte stem heeft, kan de stad haar positie als aandeelhouder niet meer gebruiken om lagere tarieven af te dwingen, of bepaalde milieueisen. En de braindrain zou onder HVC ook gestelpt moeten kunnen worden. Een deel van AEB’s techneuten vertrok namelijk juist naar dát bedrijf.

Kock ‘respecteert’ de keuze van zijn oud-collega’s, maar wil er ‘met pijn in het hart’ geen verantwoordelijkheid voor dragen. Hij wenst het college ‘veel wijsheid’. 

Udo Kock, van ‘financieel powerhouse’ naar mislukte hervormer

Dat een meningsverschil over het al dan niet privatiseren van een afvalcentrale het einde inluidt van Udo Kocks wethouderschap, wekt op het Amsterdamse stadhuis weinig verbazing. De gepromoveerde econoom, die voor zijn komst naar Amsterdam jaren bij het Internationaal Monetair Fonds werkte, heeft een groot geloof in de heilzame werking van de vrije markt. Veel begrip heeft hij nooit gehad voor de zorgen die bij zijn linkse coalitiegenoten leven over de negatieve kanten van het kapitalisme.

Kock (49) werd in 2014 door D66 als ‘financieel powerhouse’ naar Amsterdam gehaald om orde op zaken te stellen bij de hoofdstedelijke afdeling Financiën. Die werd destijds geplaagd door een gênante rij van missers – met als hoogtepunt de ambtenaar die door een verkeerd geplaatste komma per ongeluk niet 1,88 maar 188 miljoen overmaakte naar Amsterdamse minima. In een rapport over de puinhoop van Financiën werd de oorzaak samengevat met de zin: ‘niemand gaat de politiek in omdat hij de boekhouding van de gemeente op orde wil brengen’.

‘Ik wel’, zei Kock trots bij zijn aantreden. Als wethouder Financiën deed hij dat ook voortvarend. Maar in een ander dossier liep hij averij op. Zijn poging om een hoofdstedelijke rondvaartmarkt te laten voldoen aan Europese mededingingsregels ontaardde in een kafkaëske klucht, die al was opgevoerd toen de Raad van State constateerde dat de hele procedure onwettig was. Kock wekte in die affaire wrevel bij veel gemeenteraadsleden door schuld op anderen af te schuiven. Ook met zijn houding naar de gedupeerde reders maakte hij geen vrienden. Pas na grote politieke druk kon er een schoorvoetend ‘sorry’ af richting de honderden ondernemers die hij met zijn mislukte hervormingen grote kosten en slapeloze nachten had bezorgd.

Zijn neiging om anderen de schuld te geven van dingen die onder zijn verantwoording misgaan, speelde ook de afgelopen maanden op. Zo liet hij alle commissarissen bij AEB opstappen, verwees hij lastige vragen steevast door naar de leiding van AEB (‘zij gaan over de bedrijfsvoering’) en benadrukte zijn woordvoerder consequent dat Marieke van Doorninck (GroenLinks) als duurzaamheidswethouder ook verantwoordelijk was voor AEB. Op het stadhuis verwachten velen dan ook dat een nieuwe wethouder de sfeer ten goede zal komen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden