Interview

Criminelen in het nauw, crisis op de hennepstekjesmarkt

Sinds 2010 strijdt een Taskforce in Noord-Brabant en Zeeland tegen georganiseerde misdaad. Met succes, zeg de leiding. 'Het besef begint te komen dat we er echt iets aan kunnen doen.'

Peter de Graaf
Drugslab in Etten Leur, waar de politie begin 2015 een inval deed. Beeld Marcel van den Bergh
Drugslab in Etten Leur, waar de politie begin 2015 een inval deed.Beeld Marcel van den Bergh

'Het is ongekend hoe we als overheid samenwerken om het crimineel ondernemerschap te verstoren', zegt Caspar Hermans (51), directeur van de Taskforce Brabant Zeeland. Voor de meeste burgers mag de overheid één pot nat zijn, voor ambtenaren van politie, Openbaar Ministerie, gemeenten en Belastingdienst is het heel wat om de belangen van de eigen organisatie ondergeschikt te maken aan een gemeenschappelijk doel.

'Het zijn kwetsbare samenwerkingsverbanden, je kunt zo veel fout doen', aldus Hermans. 'Het is ingewikkelder om de Fyra te laten rijden dan om het lijntje van Maastricht naar Valkenburg aan de praat te houden. Niets is zo lastig in het overheidsdomein dan om de georganiseerde misdaad te bestrijden, want die lieden proberen per definitie onder de radar te blijven.'

Vandaag verschijnt een onderzoeksrapport van het Verwey-Jonker Instituut over de samenwerking. De conclusie: de samenwerking werpt zijn vruchten af, maar kan ook beter. Zo gaat de informatie-uitwisseling soms stroef en spelen de belangen van de eigen organisatie toch een rol. Ook zijn er cultuurverschillen tussen de politieregio's: West-Brabant/Zeeland gaat vooral voor de 'snelle klap', terwijl Oost-Brabant meer naar de langere termijn kijkt.

Hermans is blij met de bevindingen van de onderzoekers, die vooral naar de manier en de kwaliteit van het samenwerken hebben gekeken. Over de hamvraag - de effectiviteit van de aanpak - laten ze zich niet uit. Daarover oordeelt een ander onderzoek.

Over de resultaten brengt de Taskforce regelmatig ronkende persberichten uit: zoveel invallen, zoveel plantages ontmanteld, zoveel criminele bendes opgerold, zoveel miljoenen afgepakt. Maar misdaad vindt in de regel 'in het onzichtbare' plaats en over de precieze omvang zijn geen betrouwbare cijfers beschikbaar.

Hennepplantage in Made, poltie-inval augustus. Beeld ANP
Hennepplantage in Made, poltie-inval augustus.Beeld ANP

Kopstukken

Taskforce-directeur Hermans zegt informatie en signalen te hebben dat de georganiseerde misdaad last begint te krijgen van de georganiseerde overheid. 'We zien bijvoorbeeld dat de prijzen van hennepstekken zijn verdubbeld sinds we de jacht openden op stekkerijen. We hebben er vorig jaar 25 opgerold, het is crisis op de stekjesmarkt.'

Het OM pakt ook steeds vaker motorbendes en hun kopstukken aan. 'Ook gemeenten werken ze tegen. Ze staan ze niet toe een clubhuis in een café of huis te vestigen. Dan moeten die jongens uitwijken naar de horeca in België. Dat wil ik eigenlijk ook niet, maar het is altijd beter dan dat ze een clubhuis in Zundert krijgen, zoals No Surrender probeerde.'

Hermans signaleert ook toenemende activiteiten buiten Brabant, zoals drugslabs en drugsdumpingen net over de grens in Gelderland of België. 'De criminelen beginnen in te zien dat Brabant toch niet meer zo'n aantrekkelijke voedingsbodem is.'

Gezamenlijke aanpak

De Taskforce Brabant Zeeland (voorheen Taskforce B5 geheten) is eind 2010 opgericht om de toenemende drugscriminaliteit in Noord-Brabant te bestrijden. Aanleiding vormde een reeks geweldsincidenten in de regio Eindhoven. Aanvankelijk richtte de integrale aanpak zich vooral op de vijf Brabantse steden (B5), later werd die uitgebreid naar heel Brabant en Zeeland. De Taskforce zetelt met een staf in het gemeentehuis van Tilburg en verbindt de overheidspartners. Daarnaast zijn 125 agenten vanuit verschillende politie-eenheden apart 'gelabeld' voor de aanpak van georganiseerde criminaliteit in Zuid Nederland.

Een hennepplantage opgerold in woonhuis. Beeld Marcel van den Bergh
Een hennepplantage opgerold in woonhuis.Beeld Marcel van den Bergh

Natuurlijk verplaatst de criminaliteit zich gewoon, het zogeheten waterbedeffect. 'Het is vervelend dat ze daar in Gelderland en België meer last van krijgen. Zij kunnen bestrijding van de drugscriminaliteit ook hoger op de agenda zetten. Gelderland wil nu ook al een eigen Taskforce.'

Het bewustzijn bij bestuurders dat er iets kan en moet gebeuren tegen criminelen, is volgens Hermans de afgelopen twee jaar enorm gestegen. 'De moedeloosheid en machteloosheid van enkele jaren geleden is weg.'

Burgemeesters kunnen drugspanden sluiten, vergunningen weigeren, de verkoop van panden aan criminelen blokkeren (via de wet Bibob) of motorclubs weigeren. Hermans: 'Het besef begint te komen dat we er echt iets aan kunnen doen. Gemeenten krijgen de meeste informatie en signalen van ondermijning, bijvoorbeeld wanneer iemand een uitkering ontvangt, maar ook een vergunning aanvraagt voor een dure verbouwing. Zo'n klein signaal kan een misdaadbende blootleggen.'

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

'Integrale bestrijdingsmachine'

Hermans stelt zich ten doel ook burgers en private ondernemers op te nemen in de 'integrale bestrijdingsmachine' die de Taskforce wil zijn. Ze hoeven niet zelf boeven te vangen, maar moeten wel alert zijn op criminele activiteiten.

Neem de autoverhuurbranche: criminelen huren daar vaak hun vervoer, bij voorkeur onopvallende huurwagens zoals een Fiat Punto of VW Polo. Ze betalen cash en blijven anoniem. In de eerste helft van dit jaar controleerde de politie twaalf autoverhuurbedrijven gecontroleerd: 98 procent van de huurders had criminele antecedenten.

Hermans: 'En dan zeggen we tegen de Bovag: beste branche, wat doen jullie eraan? Laat de Bovag aan zelfreiniging doen. Ze kunnen bijvoorbeeld pinbetalingen bij autoverhuur verplicht stellen.'

Casper Hermans, directeur Taskforce Brabant Zeeland Beeld Marcel van den Bergh
Casper Hermans, directeur Taskforce Brabant ZeelandBeeld Marcel van den Bergh
null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Hij geeft een ander voorbeeld: de drugscrimineel die zijn zwarte geld gebruikt om het eerste elftal van de voetbalclub in de hoofdklasse te krijgen. Het gaat hem alleen om het prestige, de jeugdteams worden verwaarloosd. 'Als zo iemand wordt gepakt, loopt de hele club leeg', aldus Hermans. 'Dat moet je niet willen. Een voetbalclub heeft een belangrijke sociaal-maatschappelijke functie. De KNVB kan daar best wat actiever naar kijken.'

Een grote slag tegen de drugscriminaliteit komt volgens op het moment dat de gewone burger vindt dat de hennepteelt op zolder of die xtc-productie in de schuur niet normaal is. 'Drugscriminaliteit moet worden uitgekotst. De bovenliggende norm moet zijn: dat doe je niet.'

Dat begint te komen, aldus Hermans, het aantal drugsmeldingen op de telefoonlijn Meld Misdaad Anoniem neemt toe. Ook organiseerde de politie met de gemeente en energiebedrijf Enexis huis-aan-huiscontroles in volkswijken in Tilburg en Breda om uitleg te geven over de gevaren van wietteelt en wietplantages op te sporen. Hermans: 'Daar kwam positieve respons op. Mensen voelen zich dan gesteund door de overheid.'

'Plukken'

Drugscriminelen zitten liever een jaartje in de cel dan dat ze hun geld, auto's of huizen kwijtraken, heeft de Taskforce ervaren. Dus 'plukt' de Taskforce ze soms buiten de rechter om. Volgens Hermans vervult vooral de Belastingdienst hierin een belangrijke rol. Dat heeft kritiek uitgelokt van politici en deskundigen, die vinden dat alle criminelen voor de rechter moeten verschijnen.

'Het is geen onwil om boeven voor de rechter te brengen', zegt Hermans. 'Het gaat om de effectiviteit: hoe kunnen we de grootste klap uitdelen. Sommige criminelen hebben zo veel verdiend en geïnvesteerd dat ze half legale ondernemers zijn geworden. Die kun je niet altijd meer pakken met harde bewijzen waarmee een rechter ze kan veroordelen. Dan kan de fiscus beter een correctie opleggen, zoals met een bekende Brabantse autohandelaar is gebeurd. Dat loopt in de miljoenen en zo'n man wordt gemarginaliseerd.'

De nederwiet heeft al lang zijn onschuld verloren. 'De discussie gaat veel over regulering van de wietteelt en weinig over die andere kant. Maar deze criminele industrie ondermijnt onze samenleving. Kijk naar de liquidatiegolf: ze deinzen er niet voor terug elkaar voor de school af te knallen.

'We willen de gewone wietroker geen hak zetten, maar we we willen die enorme industrie erachter niet. Ik hoor politici zeggen: laten we de gedooggrens van synthetische drugs oprekken van een naar drie pillen. Waar hebben ze het over? Die afzet is wel de laatste stap in de criminele industrie. Daarvoor wordt gevaarlijk afval in de natuur gedumpt. En vergeet dat kind niet dat op het schoolplein een zakje pillen vindt, er één opeet en op de intensive care terecht komt. Dat bewustzijn is belangrijk. Het evenwicht is zoek. Er wordt te makkelijk gezegd: ach, zo erg is het niet.

Lees ook: Aanpak drugscriminaliteit Brabant en Zeeland succesvol

De Taskforce Zeeland Brabant, waarin onder meer politie, Openbaar Ministerie gemeenten en de Belastingdienst samenwerken, is succesvol bij het bestrijden van de georganiseerde criminaliteit. Dat concludeert het Verwey-Jonker Instituut in een onderzoeksrapport dat vrijdag wordt gepresenteerd. 'Maar de Taskforce is nog niet klaar', aldus het instituut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden