Criminele bendes krijgen vaak grote strafkortingen in hoger beroep

Criminele bendes doen er goed aan in hoger beroep te gaan tegen hun veroordeling. Dit levert gemiddeld een straf op die 26 maanden korter is dan aanvankelijk werd geëist door justitie. De lange doorlooptijd in de vaak complexe zaken tegen de georganiseerde criminaliteit vormt een belangrijke reden voor de strafkortingen.

Foto anp

Dit blijkt uit een omvangrijk onderzoek van de Erasmus Universiteit in Rotterdam, dat werd gedaan in opdracht van het onderzoeksprogramma Politie en Wetenschap. De onderzoekers ontdekten niet alleen dat in bijna driekwart van de gevallen (73 procent) een straf in hoger beroep lager uitvalt, maar ook dat rechters in eerste aanleg net zo vaak (72 procent) lager straffen dan de eis. Van een gemiddelde eis van 66 maanden blijft hierdoor aan het einde van de rit gemiddeld 40 maanden straf over.

Een officier gaat er bij zijn eis vanzelfsprekend vanuit dat alles waarvan de verdachte wordt beschuldigd bewezen is, reageert Michiel de Ridder, voorzitter van de koepel van strafrechters LOVS. 'Maar het is aan de rechter om het bewijs dat hiervoor wordt aangedragen te beoordelen.' Het verschil tussen eis en straf komt volgens hem dus niet omdat de rechter criminaliteit minder strafbaar vindt, maar omdat de rechter bepaalt wat bewezen is en wat niet.

Omvangrijk en complex

Het verwijt dat de zaken te lang lopen - waardoor de ernst en strafwaardigheid soms milder worden beoordeeld - is met name gericht aan het Openbaar Ministerie (OM), dat de bewijzen moet verzamelen voordat een zaak voor de rechter komt. In een reactie zegt het OM niet verrast te zijn door de bevindingen, maar benadrukt dat 'een zorgvuldige en rechtsstatelijke waarheidsvinding tijd kost'. 'Dat geldt zeker voor zaken waarin het draait om georganiseerde misdaad: die zijn per definitie omvangrijk en complex.'

Maar het OM erkent ook dat 'organisatorische problemen' zorgen voor vertraging. 'In dat verband is het goed nieuws dat het nieuwe kabinet na jaren van bezuinigingen geld heeft uitgetrokken om de strafrechtsketen te versterken.' Na jaren van bezuinigingen krijgt de politie er van Rutte III structureel 267 miljoen euro bij. De zogenoemde strafrechtketen krijgt er tot 2021 ieder jaar 5 miljoen euro extra bij, en daarna structureel 20 miljoen.

Bezuinigingen

De onderzoekers drukken de hoop van het OM, dat extra geld de problemen oplost, direct de kop in. Het is volgens hen de vraag in hoeverre bezuinigingen een verklaring vormen voor het tijdsverloop in de zaken in dit onderzoek. 'Een deel van de zaken in dit onderzoek dateert uit een periode waarin er van bezuinigingen nog geen sprake was', schrijven zij. 'Sterker nog, de afgelopen 25 jaar is sterk geïnvesteerd in de aanpak van georganiseerde criminaliteit. De vraag is of die investeringen ook geresulteerd hebben in meer capaciteit voor de vervolging en bestraffing van georganiseerde criminaliteit.'

Wel ervaren de respondenten, tientallen geïnterviewde rechters en officieren van justitie, een grotere werkdruk en meer capaciteitsproblemen bij de vervolging en bestraffing van georganiseerde criminaliteit dan voorheen. Behalve de interviews met betrokkenen hielden de onderzoekers 180 zaken tegen het licht. Ze beklagen zich erover hoe lastig het was deze zaken te achterhalen, en hoe lastig het dus ook is voor officieren van justitie en rechters om inzicht te krijgen in wat in andere zaken rond georganiseerde criminaliteit is geëist of opgelegd. De onderzoekers stellen een landelijke database voor om het zoekwerk te vergemakkelijken.

De onderzoekers roepen rechters ook op in zaken tegen criminele bendes, die vaak maatschappelijk veel aandacht krijgen, veel duidelijker aan te geven waarom zij lager straffen. In het vonnis is hier geregeld niets over terug te lezen.

Uitleg moet beter

'De beschikbare informatie over de motivering van de straf geeft weinig inzicht in de motieven en overwegingen van de beslissers.' Dit moet beter, vinden de onderzoekers, omdat 'geruchtmakende zaken, zoals de aanhoudende stroom van liquidaties in het criminele circuit, grote partijen cocaïne en heroïne die worden onderschept en motorbendes die, de inspanningen van politie en justitie ten spijt, de dienst uitmaken in sommige gemeenten, natuurlijk ook erg tot de verbeelding spreken'.

De Ridder begrijpt dat georganiseerde misdaad een groot maatschappelijk probleem is. 'Het voelt voor iedereen oneerlijk als een grote crimineel de dans lijkt te ontspringen. Maar rechters oordelen niet op gevoel, ze baseren hun oordeel op bewijs.' Hij erkent ook dat vaak onduidelijk is waarom een uitspraak precies is zoals hij is. 'Het is dan lastig te begrijpen waarom er verschil zit tussen eis en straf', zegt hij. 'We moeten nog beter uitleggen hoe we tot ons oordeel komen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.