Cri de cartoon

Striptekenaar Willem, pseudoniem van Bernhard Holtrop, heeft een superstatus in Frankrijk. En nu krijgt hij ook nog de hoofdrol op het roemruchte stripfestival in het Franse Angoulême.

Halverwege Poitiers en Bordeaux ligt een slaperig, middeleeuws stadje dat eens per jaar wakker schrikt als het overspoeld wordt door 200 duizend stripliefhebbers: Angoulême. Aanleiding is het Festival International de la bande Dessinée. Opvallende bijzonderheid tijdens deze 41ste editie van dat fameuze stripfestival: de hoofdrolspeler is een Nederlander.


Willem, het pseudoniem van Bernhard Holtrop (1941), die eind jaren zestig in Frankrijk neerstreek, heeft een superstatus in Frankrijk. Hij is geliefd bij lezers en gevreesd bij politici als felle cartoonist van de krant Libération en het satirische instituut Charlie-Hebdo. Die status culmineert dit jaar in de Grand Prix van de stad Angoulême en een tentoonstelling op het festival gewijd aan zijn stripwerk (Willem, ça c'est de la bande dessinée). Ook verschijnen drie nieuwe Willem-boeken, waaronder een Franse editie van Billy the Kid - Of hoe een jongen uit Texas de maarschalkstaf in zijn ransel vond en ermee op kruistocht ging, een persiflage op president Lyndon B. Johnson die al in 1968 bij Polak & Van Gennep uitkwam.


Ook het Letterenfonds zet dit eresaluut luister bij: het vaardigt 22 Nederlandse stripmakers af om ter plekke posters te maken onder het motto La Bédé est dans la rue (de strip ligt op straat), dat verwijst naar de befaamde slogan La Beauté est dans la rue (de schoonheid ligt op straat), waarmee de demonstranten van 1968 strijd voerden. En dat vechtlustige jaartal kleeft nu eenmaal aan Willem.


Is Willem blij met al deze aandacht? Matig. Het eerbetoon vreet tijd en een mooie tekening voor de krant maken is even niet mogelijk. Per e-mail laat hij weten: 'De hele Angoulême-troep geeft me geen gelegenheid om er nu nog iets bij te doen. Jammer.'


De koele woede was de mooie titel die Walther Grotenhuis en Cinta Forger in 2007 hun documentaire over Willems kunstzinnig universum meegaven - maar zo koel is die woede niet. Het politiek engagement van Bernhard Holtrop wordt al vijftig jaar gevoed door weerzin, walging en verontwaardiging. Zijn argwaan jegens politici en militairen belandt op papier in vette inktlijnen, zonder een spoor van arcering, wat je symptomatisch mag noemen voor zijn illusieloze wereldbeeld: de machtsgeilen regeren, de machtelozen creperen.


Willem heeft een speciaal procedé ontworpen om zijn kijk op de politieke werkelijkheid gestalte te geven. Het fundament daarvoor wordt gevormd door zijn kolossale knipselarchief, een monument tegen het vergeten dat hij in de loop der jaren bijeen heeft gesprokkeld uit kranten en tijdschriften. 'Le papier-journal est ma drogue', schreef hij verleden jaar in het voorwoord van zijn album Dégueulasse. 'Ik ben verslaafd aan krantenpapier.'


Een verslaving die mooie vruchten afwerpt. Uit de tienduizenden persfoto's in zijn archief kiest hij met regelmaat een groot aantal markante voorbeelden, die hij natekent en collage-gewijs combineert met sarcastische cartoons. Dat leverde prentenboeken op als Deadlines uit 1998, Eliminations uit 2002 en Dégueulasse uit 2013. Willem voegt jaartallen aan de tekeningen toe, als om ons erop te wijzen dat er nooit iets verandert: staatshoofden, slachtoffers, corruptie en machtsmisbruik, ze zijn van alle tijden, net als de geilheid en ijdelheid van de elite, de folteringen, de borsten vol medailles, de kalasjnikovs en het prikkeldraad. Niet de waan van de dag heeft zijn aandacht, maar de eeuwige wederkeer van altijd weer dezelfde misère. De krant van gisteren en de krant van morgen verschillen op essentiële punten bar weinig van elkaar.


Het maakt de politieke tekenaar tot een soort Sisyphus, eindeloos bezig om een steen de berg op te duwen. Machthebbers blijven moorden, Willem blijft knipsels knippen. Dat alles onder zijn vrolijk sarcastische motto: '1 politieke moord is banaal. 52 politieke moorden is een boek!'.


De strip ligt op straat


Het Letterenfonds doet er alles aan om de Nederlandse strip in Angoulême te promoten en zendt een buslading tekenaars uit. Voor het project La Bédé est dans la rue ('De strip ligt op straat') worden ter plekke affiches ontworpen door Paul Teng, Maaike Hartjes, Marcel Ruijters, Joost Swarte, Milan Hulsing, Aimee de Jongh, Typex, Jeroen Funke, Floor de Goede, Henk Kuijpers, Erik de Graaf, Barbara Stok, Hanco Kolk, Nanne Meulendijks, Guido van Driel, Sam Peeters, Peter van Dongen, Robert van Raffe en Jan Cleijne. Locatie: het Atelier Populaire Néerlandais in l'Espace Franquin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden