Creëer betere burgers

'Nogal kleinburgerlijk.' Dat vindt rechtsfilosofe Dorien Pessers van de voorstellen van René Diekstra voor beter burgerschap. In een afgeladen Rode Hoed neemt ze woensdagavond beslist afstand van de plannen die Diekstra in het kader van De Sociale Agenda formuleerde (het Betoog, 4 maart)....

Diekstra is hoogleraar psychologie aan de Roosevelt Academy. Voor de gemeente Rotterdam zette hij ook het project 'stads-etiquette' op. Zijn voorstellen vloeien voort uit zijn ervaringen aldaar. Hij wil gedragscodes vastleggen, vrijwilligerswerk tot morele burgerplicht verheffen en burgerschap tot kerntaak van het onderwijs maken. Belangrijk is dat de gemiddelde burger zich beter gaat gedragen. Het is bewezen dat asociaal gedrag dan afneemt, zegt Diekstra.

Critica Dorien Pessers vreest dat een beschavingsoffensief geen wortel zal schieten nu er geen heersend idee meer bestaat van een goede burgerlijke moraal. 'Vooral in het grootste publieke domein van nu, de televisie, is de beschaving ver te zoeken. Het programma Pesten doe je zo is vast instructief voor de omgangsvormen', stelt ze cynisch.

Ook sociologe Christien Brinkgreve, lid van het panel van wetenschappers, mist een duidelijk beeld van goed burgerschap in het verhaal van Diekstra: 'Wat is precies het probleem, en wie moet zijn gedrag aanpassen?' Hier openbaart zich gedurende de avond een serieus meningsverschil. Diek-stra wil de hoffelijkheid in het publieke domein stimuleren door iedereen aan te spreken op de gezamenlijkheid. Maar een meerderheid van het panel ziet meer heil in het bestrijden van antisociale uitwassen.

Tweede critica is Marijke Steenbergen, directeur van Civiq, een centrum voor vrijwilligerswerk. Ze noemt de toon van Diekstra te bevoogdend. 'Maar de kern van vrijwilligerswerk is dat het uit vrije wil gebeurt.' Het gaat op dat vlak niet slecht, meent ze. Een op de drie tot vier mensen doet eraan. 'Maar de uitdaging is om vrijwilligerswerk fun te laten zijn'. De overheid moet die creativiteit stimuleren, maar meer niet, meent Steenbergen.

De rol van de overheid bij goed burgerschap roept discussie op. Panellid Hans Boutellier houdt zich als criminoloog al jaren bezig met omgangsvormen. Diekstra gaat te ver als hij zegt dat de overheid hoffelijk gedrag tussen burgers moet afdwingen: 'Daar heeft de overheid gewoon geen titel, ze kan zich niet beroepen op een autoriteit.' Historicus James Kennedy is minder uitgesproken. 'Wie zet burgerschap dan op de rails?' vraagt hij. 'De overheid wil wel strenger zijn, maar durft niet zo goed.'

Diekstra's idee dat de overheid via het onderwijs burgerschap kan bevorderen, vindt wel bijval. Econome Henriëtte Maassen van den Brink: 'Maar dat betaalt zich pas over twintig jaar terug.' Werkloosheid en uitzichtloosheid zijn volgens haar belangrijke oorzaken voor asociaal gedrag. 'Daar kan de overheid ook ingrijpen; de oplossing van Diekstra is mij te micro.'

Filosoof Rutger Claassen vindt het beroep op de overheid niet terecht. 'Waar blijft het burgerinitiatief? De Tweede Kamer heeft haar verontrusting uitgesproken over Pesten doe je zo. Maar zolang er geen burgers opstaan om Talpa tot de orde te roepen, gebeurt er niets.'

James Kennedy pleit, onder applaus uit de zaal, voor een positieve benadering. Hans Boutellier zucht. 'Ik kan me voorstellen dat de zaal klapt. De samenleving snakt naar meer dan een afwijzing van wat we niet willen. Maar het is zo ontzettend moeilijk om te omschrijven wat goed burgerschap dan wel is.'

Tjerk Gualthérie van Weezel

Yvonne Zonderop

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden