Creatief omgaan met arboregels

De Arbowet en de podiumkunsten zijn niet altijd even goede vrienden. Artiesten doen alles voor een mooie voorstelling, maar de Arbeidsinspectie wil veilige omstandigheden....

Door Berber Paarlberg

'Als we ons aanpassen aan alle regels, zijn we verloren.' Maurits van Geel, artistiek leider van het Internationaal Danstheater in Amsterdam, maakt zich 'grote zorgen' over het toenemende aantal regels op het gebied van arbeidsomstandigheden. 'Je moet niet met wetgeving komen dat ik mijn mensen niet langer dan één minuut mag blootstellen aan de 95 decibel van een taiko, een eeuwenoude Japanse drum. Ik wil dat als artistiek leider zelf uitmaken.'

De Arbowet en de podiumkunsten zijn niet altijd even goede vrienden. Dat het werk van de technici aan strikte arboregels is gebonden, daar staat iedereen achter. Het zware werk heeft in het verleden tot veel lichamelijke klachten geleid. Tal van arbo-eisen, zoals gewichtsaanduidingen op kisten en decorstukken, en veilige loopbruggen bovenin de zaal, moeten de werkomgeving veiliger en gezonder maken. Een belangrijke verbetering is ook de mechanische trekkenwand, die een eind maakt aan het met tillen met touwen en contragewichten van zware decorstukken. Vanaf 2004 moeten alle theaters hierover beschikken, al zijn er uitzonderingen mogelijk tot 2007. Het scheelt op een avond honderden tot duizenden kilo's gewichten tillen.

Maar theatertechnicus blijft een vak met risico's, want de arboregels zijn in de praktijk niet altijd uitvoerbaar. Er wordt dan ook 'creatief mee omgegaan', weet Aart Kraak van ArboPodium, kenniscentrum op het gebied van arbeidsomstandigheden in de podiumkunsten.

Grote gezelschappen hebben hun zaakjes meestal goed voor elkaar, zegt Henk Bergsma, hoofd technische dienst van schouwburg De Lawei in Drachten. 'Die kunnen zich een grote trailer veroorloven waar alles makkelijk uit te rollen is. Maar je hebt ook gezelschappen met minder budget, die hun spullen in een kleinere wagen stapelen. ' Zelf heeft hij overigens op z'n zestigste, na 35 jaar in het vak, 'totaal geen klachten.'

Voorjaar 2002 is voor de podiumkunsten een Arboconvenant afgesproken, een overeenkomst tussen werkgevers, werknemers en de overheid voor de verbetering van de arbeidsomstandigheden. De maatregelen moeten in 2006 tot 10 procent minder lichamelijke klachten leiden. Daarin staat onder meer dat geluid zoveel mogelijk moet worden teruggebracht tot tachtig decibel, en dat artiesten en theatertechnici tijdens hun werk hoogstens vijfentwintig kilo met de hand mogen tillen.

Voor het tillen van dansers en acrobaten is een uitzondering gemaakt. Voorwaarde is wel dat er geregeld medische keuringen, extra krachttrainingen en voorlichting en begeleiding door een fysiotherapeut plaatsvinden.

Het Internationaal Danstheater startte vier jaar geleden een trainingsprogramma voor zijn dansers, gebaseerd op inzichten uit de sportwereld. Want wat bleek: dansers hebben geen uithoudingsvermogen. Door twee keer per week een zware aerobicsles worden de dansers fitter. Het ziekteverzuim is 40 tot 50 procent gedaald.

'Ik ben ontzettend bereid in dit soort dingen mee te gaan', zegt Van Geel van het Danstheater, maar het moet niet te ver gaan. Met lede ogen ziet hij aan hoe na de ene regel de volgende alweer in aantocht is. 'Ze worden bedacht door mensen van buiten, niet door mensen met verstand van dans.' Hij voelt zich belemmerd in zijn artistieke autonomie . 'Als choreografen of artistiek leiders daar maling aan hebben, dan moeten de dansers, besturen of ondernemingsraden opstaan.'

Juist omdat de risico's groot zijn, gebeurt er al heel veel op het gebied van veiligheid, zegt Van Geel. Voorbeelden genoeg. 'In samenspraak met dansers kies ik weleens voor niet-tillen. Als we iets nieuws willen doen, zoals op stelten lopen, halen we daar de beste docenten voor in huis. Salto's oefenen we vanuit een tuigje, jaren geleden hebben we onze slagwerkers al oordoppen gegeven en de toeter van een luidruchtige schalmei wijst de andere kant op als de dansers langslopen.'

Kraak van ArboPodium erkent dat de Arbowet 'heel rigide' is, maar vindt de noodzaak van de regels groot. Lange en onregelmatige werkdagen, zware fysieke belasting, weinig geld en gedreven medewerkers wiens prioriteit vooral is om een mooie voorstelling neer te zetten, maken de podiumkunsten tot een risicovolle sector. Ongelukken gebeuren weinig. Maar Kraak hoort wel vaak van bijna-ongelukken. Het ziekteverzuim is, op een paar uitzonderingen bij de opera, orkesten, schouwburgen en dans na, laag. Daar staat tegenover dat zowel artiesten als technici vaak vroeg zijn versleten.

ArboPodium constateert steeds meer aandacht voor arbozaken in de podiumkunsten. Ook Henk van Dijk, hoofdinspecteur van de Arbeidsinspectie, vindt dat 'de sector goed bezig' is. Uit een in 2003 gepubliceerd onderzoek van de Arbeidsinspectie blijkt dat op de helft van de onderzochte theaters niets aan te merken was. Bij de andere helft was de risico-inventarisatie en -evaluatie niet in orde en werd te weinig gedaan aan het risico van valgevaar.

Ondanks alle regels is er nog voldoende speelruimte om spectaculaire voorstellingen te kunnen maken, vindt Van Dijk van de Arbeidsinspectie. 'De regeltjes zijn soms lastig, maar aan de bron kun je al veel risico's inperken.'

'Met een motorzaag een boom op het podium omzagen, kan niet zomaar', zegt Aart Kraak. Daar moet je iemand fors in trainen. Dus een paar dagen instructie in het bos en tijdens de voorstelling moet de motorzaag achter een hek worden bewaard, met een bord 'gevaarlijk' erbij.'

Hij verwondert zich soms over vragen die hij krijgt. 'Een toneelgezelschap dat zich afvraagt of het zijn mensen anderhalf uur in de regen kan laten staan. Aan ons de uitdaging om te kijken of dat zo gezond en veilig mogelijk kan, bijvoorbeeld met verwarmd water - al moet je dan weer aan het legionellaprobleem denken. Maar eigenlijk denk ik dan: bedenk zoiets niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden