Creatief met wijn

De millenniumgekte slaat toe in de wijnbranche. Hoogtepunt is een magnumfles champagne met een horloge in de kurk dat om twaalf uur afgaat....

'IN HET BEGIN ruikt deze wijn naar braaksel, maar als je 'm langer open laat staan, verandert de geur ten goede. Je moet dus niet te veel afgaan op je eerste indruk.' Achteloos spuugt Michael Broadbent een straal champagne uit 1966 in een plastic bekertje. De baas van de afdeling wijnen van veilinghuis Christies becommentarieert ten overstaan van een zaal met wijnjournalisten en handelaren een achttal wijnen uit dat jaar. De fine fleur van wijnconnaisseurs uit de hele wereld proeft driftig mee en spreekt blasé over de kwaliteit van flessen uit vervlogen tijden die de gemiddelde Nederlander een weekloon zouden kosten.

Elders op het tentoonstellingsterrein in Bordeaux mengen de minder fortuinlijken zich onder de vijftigduizend mensen die in vijf dagen tijd de internationale wijnbeurs Vinexpo bezoeken. In de enorme hallen, van zeker een kilometer lang, verdringen handelaren en inkopers zich rond de stands van producenten en wijnhuizen. Tien vierkante meter kost vijfduizend gulden en veel stands meten het veelvoudige. Het wordt grif betaald, want de tweejaarlijkse beurs, die dit jaar voor de tiende keer werd gehouden, is dé ontmoetingsplaats voor wie internationaal wat voorstelt in de wereld van wijn.

De meeste bezoekers van de Vinexpo proberen in enkele dagen tijd zoveel mogelijk contacten te leggen met vertrouwde of nieuwe relaties. 'Veel wordt hier niet gehandeld', klaagt een wijnproducent uit de Bourgogne. 'De beurs is te groot geworden, je kunt nog slechts ''hallo'' zeggen tegen je relaties.' Door ervaring wijs geworden, werken de meeste handelaren in strak schema hun van tevoren samengestelde lijstje met standhouders af. De avonden zijn gevuld met relatiebeheer op châteaus in de omgeving, en als er tijd over is, gaan ze op jacht naar nieuwe contacten. En natuurlijk proeven ze veel wijn. Want dat kan ruimschoots, en naarmate de dag vordert, wordt de wijnlucht die opstijgt uit de honderden emmers waarin professionele proevers hun wijn uitspugen, indringender.

Twee Japanse dames laten zich de wijn die wordt ingeschonken door een producent uit de Cahors-streek, goed smaken. Welwillend horen ze de uitleg en kwinkslagen aan van de gedreven vertegenwoordiger, terwijl ze aantekeningen maken in een klein boekje. De wijn van zes gulden per fles bevalt hen wel en ze overwegen er voor hun wijnbar in Tokio een pallet van te bestellen. 'Deze dames zijn tenminste gewoon. Niet die Aziatische gekken die topflessen van vele honderden guldens kopen, en deze vervolgens met jus d'orange wegspoelen', zegt de producent nadat de kaartjes zijn uitgewisseld en de Japanners zijn vertrokken.

Wijnproducenten van overal ter wereld laten zich op de Vinexpo van hun beste kant zien. De een bouwt een compleet plein binnen een vierkante façade van huizen, de ander zoekt zijn heil in een nagebouwd klassiek château. Producent X creëert een huiskamersfeer met hoogpolig tapijt en leren stoelen, handelaar Y bootst een proeflokaal met lange tafels na. Sommige exposanten vertonen video's, andere hun nieuwe Internet-site. Rond het tentoonstellingsterrein cirkelen de helikopters waarmee de grote jongens hun vips invliegen. De meeste bezoekers staan gewoon met hun auto in de file.

Onvermijdelijk zijn de talloze speciale millenniumflessen, die van de champagnehuizen vanzelfsprekend voorop. Vaak matige, soms sublieme wijnen met een bijzonder etiket en een bijzondere prijs. Hoogtepunt is een magnumfles champagne met een terugtikkend horloge in de kurk. Om twaalf uur loopt het klokje af, en dan maar hopen dat de eigenaar het hebbeding van 650 gulden op tijd open krijgt. Met een gouden stift kunnen de gasten naderhand hun beste wensen voor 2000 op de fles schrijven.

De Vinexpo is vooral de show van de Bordeaux. De topchâteaus uit de streek pakken flink uit. Elke avond organiseren ze diners, waar belangrijke beursbezoekers in de watten worden gelegd met fijne spijzen en exclusieve wijnen. De bankiers en industriëlen van bedrijven als LMVH, Fiat en AXA hebben zich de laatste jaren als kasteeleigenaar gemengd onder traditionele wijnmakers uit de families die van oudsher de streek bestieren en evenmin op een cent hoeven te kijken.

Voor het eerst sinds lang moeten de Bordeaux-wijnbaronnen voor hun oogst uit 1998 dit jaar genoegen nemen met een lagere prijs: gemiddeld twintig procent minder. De crisis in Azië was daaraan mede debet. Al blijft Franse wijn in Japan populair vanwege the French paradox: een Bourgondische Franse levensstijl en toch minder hart- en vaatziekten, en kanker - een paar glazen wijn per dag doen de mens blijkbaar goed. Handelaren en consumenten hebben ook de buik vol van prijzen die in geen verhouding meer staan tot de kwaliteit.

'De prijzen van de Bordeaux komen nu meer in balans met die in de rest van Frankrijk', zegt de Nederlandse wijnmakelaar Marnix Engels. Hij bezoekt, net als vele collega's, de Vinexpo om de relatie met z'n klanten te onderhouden. Dat is gemakkelijker dan iedereen af te moeten reizen. 'De gekte is er een beetje uit, maar ik voorzie dat de prijzen blijven stijgen. 1999 en 2000 zijn natuurlijk bijzondere jaren, en ook verder in de volgende eeuw zal wijn uit de oude eeuw gewild zijn.'

De wijn wordt ook duurder doordat de vraag gestaag stijgt, zoals nu al het geval is in Azië. Als alle Chinezen en Indiërs één flesje per jaar gaan drinken, gaan de prijzen sky high. En wat er gebeurt als de wijnconsumptie van de 100 miljoen Japanners van de huidige 4,5 liter per hoofd van de bevolking toeneemt naar het Nederlandse niveau van 18 liter, laat zich raden.

De traditionele wijnlanden als Frankrijk, Italië en Spanje zullen in elk geval profiteren van de grotere vraag. Maar ook de zogeheten nieuwe landen als Australië, Chili en Zuid-Afrika kunnen tevreden zijn. Zij hebben inmiddels een plaatsje op het vaak goedkope deel van de wereldwijnkaart veroverd. 'Maar wij gaan het daar toch moeilijk krijgen', voorspelt de Zuid-Afrikaanse exporteur Anton du Toit op zijn drukbezochte stand. 'Wij krijgen de wijnstokken niet snel genoeg aangeplant. Chili en Australië zijn daar eerder mee begonnen. Onze prijs zal daarom stijgen.'

Ook al staan de landwijnen uit de Languedoc, de kruidige Rhone-wijnen, de sterk geurende Zuid-Afrikanen en soepele Chilenen lager in aanzien dan de bekende Bordeaux-namen als Petrus, Lafite-Rothschild en Margaux, de Franse elite kan niet langer met dédain over deze wijnen spreken. Ze blijken er zelfs iets van te leren. Zo stammen de moderne vinificatietechnieken, die soepele en snel drinkbare wijnen opleveren, uit Californië en Australië. Deze techniek dringt langzaam maar zeker de Bordeaux binnen. Ook wordt daar, in navolging van Zuid-Amerika en Australië, tegenwoordig 's nachts geoogst. De druiven behouden dan beter hun frisse fruitsmaak.

Bordeaux gaat zelfs over op plastic kurken, een vinding van de Australiërs. Gedwongen door de abominabele kwaliteit kurk, die gemiddeld één op de twaalf flessen ondrinkbaar maakt, zet handelaar Moueix, die in de Bordeaux een fors aantal wijngaarden bezit, een deel van de 1998-oogst met plastic kurken op fles. Het is vloeken in de kerk, maar de kurken - die ogen als echte exemplaren - ploppen net zo fraai en verpesten de wijn niet.

De kasteelheren van Bordeaux trekken zelfs in eigen persoon naar de nieuwe wereld. Sinds de jaren zeventig investeren de Rothschilds en de wijnmaker van château Petrus in Napa Valley in Californië en in Chili. Met een gelikte film, een combinatie van Mozart en Latijns-Amerikaans tromgeroffel en een stijlvol diner op Château Mouton-Rothschild introduceerde de baronnes tijdens de Vinexpo de eerste wijn van haar nieuwe landgoed in Chili: Almaviva.

Kortom, de wijnwereld moderniseert en mondialiseert. Een ander radicaal voorbeeld daarvan zijn de telgen Jacques en François Lurton uit het roemruchte Bordeau-geslacht Lurton. Zij verlieten het bedrijf van hun traditionele vader en werden flying winemaker. Nu adviseren ze - overal ter wereld aan wie maar wil - de wijn op hun manier te maken. Desgewenst doen de Lurton-brothers ook de marketing.

In die in elkaar vloeiende wijnwereld moet niettemin enig onderscheid blijven. Wat de Fransen betreft is terroir daarvoor het toverwoord als alternatief voor de meer 'industrieel' gemaakte wijn die tegemoet komt aan de wensen van de gemiddelde consument. Terroir staat voor het subtiele samenspel tussen grondsoort, klimaat en traditie dat bepalend is voor de eigenheid van de wijn. De Franse kasteelheren menen dat nergens ter wereld zoveel verrassende verschillen bestaan als in de appellations.

Met terroir proberen ze zich te onderscheiden van de nieuwe wijnlanden, die deze traditie ontberen, en van de regio's die vooral bekend staan om hun goed drinkbare en goedkope wijn. Er moet immers een reden zijn om meer dan twee tientjes per fles op de toonbank te leggen.

Deze aanpak van de Grand Cru-wijnen uit de Bordeaux-streek krijgt navolging. In Frankrijk zelf, maar ook daarbuiten. Zo presenteerde de Languedoc-Roussillon, 'de grootste wijngaard van Frankrijk', op de Vinexpo z'n eigen Grand d'Oc. Het is ook vanwege dit terroir dat de Californische boeren hun Napa Valley als top promoten, de Australiërs hun Coonawarra, de Chilenen de Maipo-rivier en de Zuid-Afrikanen Nelson Creek.

Wie geen terroir heeft, zoekt andere manieren om op te vallen. De komende tijd zullen we op de schappen veel tierelantijntjes zien als een net even wat strakker etiketje, een mal flesje met een scheve hals of een dik buikje, en flessen in fraai bedrukte dozen. Voor grootverbruikers is een doos met wijnzak te koop. Uit een plastic kraantje tapt de drinker een glas.

De moderne imagovorming gaat verder dan soms ondoorgrondelijke reclameslogans als 'Think red, think Cotes-du Rhone'. Een land als Duitsland poetst aan z'n zoete imago van Liebfraumilch en Moselblümchen. 'We komen met een heel nieuwe serie wijnen die past in de internationale smaak van droge witte wijn', zegt Maaike Buijsman van het Duitse wijninstituut in het opmerkelijk grote Duitse paviljoen. Ze laat een droge, toch wat mild-zoete witte wijn proeven uit een fles met een strak etiket, waarop de krullende Gotische letters en adelaars ontbreken.

'Het gaat hier om ontdekken en ontdekt worden', verduidelijkt makelaar Engels later in een van de restaurantpaviljoens waar trendy koks 's lands wijn met 's lands keuken proberen te verenigen. 'De Duitsers hebben het nu moeilijk omdat ze niet van hun wat zoete imago afkomen. Maar misschien is hier een Taiwanese importeur die er helemaal wild van wordt. Dan zitten ze opeens gebakken.'

Wie in Nederland wil doorbreken, moet z'n prijs scherp in de gaten houden, menen alle producenten, of ze nu uit Frankrijk of Israël, Libanon of Nieuw-Zeeland komen. 'Op de vorige Vinexpo maakte ik hier een mooie deal met een Uruguayaanse producent. Zo hebben we deze Zuid-Amerikaanse noviteit tegen een scherpe prijs in Nederland kunnen brengen', zegt Sip Boorsma, groothandelaar in Gorredijk.

Dit jaar zijn er meer Uruguayaanse handelaren, en op de Vinexpo kan het zomaar gebeuren dat de ene Uruguayaan door een andere wordt vervangen. Het geeft allemaal niets, want Russische en Poolse handelaren, die wijn kopen voor de nationale nouveau riche, lopen met belangstelling langs de Latijns-Amerikaanse stands. En bij de Libanese producenten is het ellebogenwerk om een glaasje te kunnen proeven. 'Dat wordt niks in Nederland', becommentarieert Engels. 'Die wijn is te duur en ligt politiek veel te gevoelig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden