Creatief met Turk

En ineens stroomden de theaters vol voor de voorstellingen die de Turkse migrantenzoon Sadettin Kirmiziyüz over zijn familie maakte. Wat maakt hem zo'n hit?

'Maar waarom dan?', was de eerste reactie van zijn moeder, vader en zus. De familie van Sadettin Kirmiziyüz (30) stond wel even te kijken toen hun zoon en broer vertelde wat hij van plan was. Hij wilde vier theatervoorstellingen maken, waarin hijzelf achtereenvolgens zijn moeder, zijn vader, zijn broer en zijn zus speelt en hun levensverhaal laat zien.


Nu, vier jaar later, legt acteur en theatermaker Kirmiziyüz het nog een keer uit. 'Mijn familie staat voor grotere thema's die de afgelopen jaren in de samenleving aan de orde zijn geweest. Mijn moeder was een importbruid. Mijn vader was gastarbeider. Hij kwam in 1974 naar Nederland en wordt nog steeds door collega's achter zijn rug uitgelachen, omdat hij 'poeperteit' zegt in plaats van 'puberteit'.'


'Mijn broer groeide op straat op, viel mensen lastig en werd gediscrimineerd. Nu is hij bedrijfsleider van een groot coffeeshopketen. En ten slotte mijn zusje. Zij is het meisje dat op haar twintigste opeens een hoofddoek ging dragen en gedesillusioneerd naar Turkije is gevlucht om een man te zoeken.'


Somedaymyprincewill.com heet de voorstelling over zijn zus. Deze ging afgelopen december in première en rondde het vierluik af met een hoogtepunt. Er verschenen vijfsterrenrecensies en andere lovende artikelen die vooral de humor en amusante stijl van Kirmiziyüz en zijn muzikanten (The Sadists) benadrukten. Zalen liepen vol en theaters boeken nu in allerijl voorstellingen bij. Niemand wil de hit van dit seizoen missen.


Kirmiziyüz vindt dat dit sluitstuk in vergelijking met de vorige drie voorstellingen afgeronder is. 'Feestelijker ook. Deze voorstelling kan wat ons betreft nog jaren mee. In 2014 gaan we haar opnieuw spelen, maar dan in grote zalen.'


Kirmiziyüz laat zijn integratieverhalen afspelen in een voor iedereen - Turk of niet - herkenbare wereld. Dat maakt het theater van hem zo bijzonder. Hij en zijn zus zijn opgegroeid in de jaren negentig en de voorstelling zit vol verwijzingen naar die tijd. Ze keken naar Star Wars en Teenage Mutant Ninja Turtles. Ze gingen naar een rooms-katholieke school, waar zijn zus vrolijk meedeed aan het dagelijkse gebed. En later, als ze op zoek gaat naar zingeving, doet ze dat op het internetforum maroc.nl. Dat levert een van de leukste scènes op: een live nagespeelde internetdiscussie.


Kirmiziyüz: 'Het verschil met ander theater over allochtonen is dat ik ontzettend Hollands ben. Ik ben hier geboren en besmet met de cultuur. Je zou mijn boerenkool met mijn meesterlijke jus eens moeten proeven. Erik Vos, van wie ik les kreeg, noemde het de beste stamppot die hij ooit had gegeten.'


In Somedaymyprincewill.com speelt hij afwisselend zichzelf en zijn zus. Aan het einde komt hij zelfs op in een witte bruidsjurk. Zijn zus vond het geweldig. Samen met regisseur Casper Vandeputte is hij vorig jaar naar Istanbul gereisd om haar verhaal op te tekenen. In vier dagen hebben ze haar slechts vijf vragen hoeven stellen. Ze vertelde alles.


Kirmiziyüz: 'Op een gegeven moment kondigde ze aan dat ze naar huis moest. Ze moest Game of Thrones zien. Wij zeiden tegelijk: wat? Daar ging ons vooringenomen beeld van een slaafs Turks vrouwtje, opgesloten in huis bij haar schoonfamilie. Mijn zusje legde uit dat een van haar huwelijkseisen was dat ze HBO kreeg en series als South Park en Family Guy kon blijven zien.'


Hij durft in de voorstelling flinke kritiek op zijn zus te hebben, maar hij wil haar niet veroordelen. 'Makkelijk moralisme op toneel stoort mij. Ik kan naar mijn zusje kijken, zien dat ze een hoofddoek gaat dragen en Arabische woorden gaat gebruiken, en dan denken: gadverdamme! Tegelijk begrijp ik haar. Ik begrijp dat ze houvast nodig heeft.'


Kirmiziyüz beseft dat hij zich in een bevoorrechte positie bevindt, omdat hij een man is. 'Als ik een meisje was geweest, had ik hier nooit zo met jou gezeten. Vergis je niet, wij komen uit een conservatieve familie met heel traditionele ideeën, zoals veruit het grootste deel van de Turken in Nederland. Als een meisje naar de politieacademie wil, dan zegt de vader: dat kan niet, want dan moet je een broek aan. Pijnlijk vind ik dat. Het wordt hoog tijd dat we daarmee kappen. Nu is mijn generatie aan de beurt en wij moeten onze kinderen anders opvoeden.'


Geëngageerd theater komt volgens Kirmiziyüz altijd voort uit persoonlijke verwondering. Die blik van iemand die tussen twee tegen elkaar schurende culturen staat en nu eens niet verontwaardigd, maar geamuseerd om zich heen kijkt, maakt zijn voorstellingen zo aangenaam. Hij haalt een citaat van Einstein aan: I have no special talent. I am only passionately curious.


Een goed voorbeeld is De vader, de zoon en het heilige feest. Die voorstelling gaat over zijn gelovige vader en over de bedevaart naar Mekka, de hadj, die hij met hem maakte. Een vreemde onderneming voor een zelfbenoemde 'geassimileerde, agnostische migrantenzoon'.


'Ik ben nieuwsgierig. Ik ben gek op wetenschap, de big bang en zo. Maar ja, waar komt die big bang dan vandaan? Voor mij is de wetenschap al goddelijk genoeg. Religie is een poging van mensen om te zeggen: dít zou het wel eens kunnen zijn. Zou kunnen, zeg ik dan. De waarheid is het natuurlijk niet. Er is niet één waarheid. Dat vond mijn vader wel een moeilijk puntje, ja.'


Het succes van Somedaymyprincewill.com geeft Kirmiziyüz een kick. Maar met zijn aardse persoonlijkheid kan hij niet anders dan nuchter blijven. 'Dat is er op de toneelschool vrij hard ingestampt: blijf bescheiden. Altijd waken voor hybris. Het is uiteindelijk ook gewoon werk.'


Na deze tournee en de reprise van Avondland, de voorstelling over zijn moeder, wil hij zich wagen aan een ander heet hangijzer: de Armeense kwestie, ofwel de volkerenmoord die de Turken op de Armenen pleegden tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hierover gaat hij voor Theater na de Dam op 4 en 5 mei een nieuwe voorstelling maken.


'Er zijn 300 duizend tot ruim een miljoen Armenen gedood, afhankelijk van welke lezing je volgt. Zodra je hierover begint, ben je meteen voor of tegen, dat verbaast mij nog het meest. Ik ben nu aan het inlezen en vraag me soms af hoe ik dit in godsnaam op mijn lichtvoetige manier op toneel ga brengen. Toch wil ik kijken of het kan. Ik ben niet bang om mijn vingers te branden.'


Somedaymyprincewill.com speelt tot 20/4. Avondland gaat in reprise van 2 t/m 26/3. troubleman.nl


CV Sadettin Kirmiziyüz

1982Geboren in Zutphen


2007 Studeert af aan de Toneelacademie Maastricht


2008 Theatervoorstelling Avondland


2008Speelt in producties van De Toneelmakerij en Mightysociety


2010Richt productiemaatschappij Trouble Man op


2011 Theatervoorstelling De vader, de zoon en het heilige feest


2012Columnist voor nrc.next. Maakt What's happening brother?


en Somedaymyprincewill.com


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.