Creatief met staatsrecht (1)

Nederland is twee gewichtige organen rijker sinds 1 januari. De zogenoemde Nationale Conventie en het Burgerforum. Beide zijn initiatieven van de minister van Bestuurlijke Vernieuwing en hebben tot doel het vertrouwen van de burger in de politiek te herstellen....

Ronald Plasterk

Het Burgerforum bestaat uit 150 representatieve burgers die de regeringadviseren over ons kiesstelsel. Nu zult u denken: Nederland heeft al 150representatieve burgers die de regering adviseren, maar dat ligt anders!De website van Pechtolds ministerie: 'Zij worden in het najaar van 2005geselecteerd door loting. Er wordt een brede steekproef getrokken uit eenbestand waarin alle kiesgerechtigden zitten. Daarna volgt een korteopleiding, want het is de bedoeling dat de leden van het burgerforum hetland intrekken om op bijeenkomsten zoveel mogelijk reacties uit het landte krijgen. Het forum moet immers weten wat de opvatting in de samenlevingis over het meest gewenste kiesstelsel. Het burgerforum wordt daarbijondersteund door deskundigen op het terrein van kiesstelsels. Uiteindelijkmoet dit in het najaar van 2006 leiden tot een advies aan de regering.'

Een soort nepparlementje, maar zonder politieke partijen (de positie vanpolitieke partijen wordt door al dit gedoe natuurlijk uitgehold). Eenrandom groep die tot taak heeft de mening in het land te peilen (wat eenvak op zich is). Het idee is afgekeken van de Canadese provincie BritishColumbia. Daar had het nog enig nut, omdat ze daar een referendum kennen,zodat het forum een voorstel aan de bevolking kon voorleggen. Toch leiddehet tot grote ellende, want het forum kwam met een ingewikkeld (op zichniet slecht) kiesstelsel, 'Single Transferable Vote', en er was afgesprokendat elk plan dat 60 procent ja-stemmen in een referendum haalde, zou wordenuitgevoerd. Het werd 57 procent! Dus nu gaat het niet door en is iedereenvreselijk gefrustreerd. Dit is ons voorbeeld!

De Nationale Conventie is een staatscommissie (Pechtold klaagde onlangsnog over het te grote aantal staatscommissies); een club van twaalfgeleerden, ingesteld om voorstellen te doen voor het hervormen van onsstaatsbestel (dit overlapt dus deels met het Burgerforum). Voorzitter isCDA-prominent Hoekstra, een van de formateurs van het kabinet-Balkenende.Staatsrechtgeleerde Douwe Jan Elzinga signaleert in het tijdschriftBinnenlands Bestuur (6 januari) dat deze conventie een teken is vanonmacht. Waarom zou het parlement zo'n onderwerp uit handen geven?Misschien maakt dat het gemakkelijker doorbraken te forceren, anderzijdsis er geen garantie dat de voorstellen politiek draagvlak hebben.

Dat laatste is ondervangen door Kamerleden bij het proces te betrekken:die zijn niet zelf lid van de conventie, maar van een groep van dertig'adviseurs'. Dus parlementariërs adviseren aan een conventie, en dieadviseert dan weer het parlement! Een rare zaak en daarom heeft men bewustparlementariërs uitgezocht die dit onderwerp niet als woordvoerderbehandelen. Dat maakt het alleen maar wonderlijker!

We hebben eenmaal eerder een nationale conventie gehad ('de NationaleVergadering') die adviseerde over de Grondwet, dat was in 1795. Dat adviesis toen niet door de politiek overgenomen; er volgden in 1798 tweestaatsgrepen door de Fransen. Fijn voorbeeld!

Ze vroegen mij ook als een van de dertig 'adviseurs' aanwezig te zijnbij de Nationale Conventie; de eerste bijeenkomst is op 2 februari. Iktwijfelde of ik dit moest doen; ik heb me laten overtuigen met het argumentdat je als adviseur niet gecommitteerd bent aan voorstellen van deconventie en dat ik word aangemoedigd mijn mening over dit onderwerpvrijuit met de Volkskrant-lezer te blijven delen.

Volgende week ga ik op de inhoud verder in. Ik vrees dat men eenverkeerde oplossing zoekt voor een reëel probleem. In het besluit waarmeede regering de Conventie instelt, staat: 'Voldoet ons politieke bestel nogwel aan de democratische vereisten van deze tijd? Het veelbesproken gebrekaan vertrouwen tussen burger en politiek wijst erop dat vernieuwing hardnodig is. Maar wat moet er veranderen? () De Nationale Conventie heefttot taak voorstellen te doen voor de inrichting van het nationaal politiekebestel die kunnen bijdragen aan herstel van vertrouwen tussen burger enpolitiek.'

Hierin zit een grote aanname, die niet klopt. De aanname is dat hetpolitieke stelsel de oorzaak is van het gebrek aan vertrouwen en dat daaromeen stelselwijziging de oplossing is.

Tegen politici die 'Nou nee dus' roepen en 'Ja' bedoelen, is geenstelsel bestand. Het vertrouwen in de politiek hangt niet af van onsstaatsbestel. We moeten geen ander stelsel hebben, maar andere ministers,in ieder geval een paar.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden