Creatief dokteren met de BTW

Nederlandse ziekenhuizen omzeilen via ingenieuze constructies de BTW. Creatieve accountants en bankiers verdienen zo jaarlijks tientallen miljoenen voor de sector....

CREATIEF financieren: ziekenhuizen zijn er dol op. Ze moeten wel. Jarenlang heeft de overheid hun budgetten afgeknepen, maar diezelfde overheid wil ook dat ze de markt op gaan. Maatschappelijke ondernemers, dat moeten ze worden.

Wie zich op de markt van geluk en gezondheid wil handhaven, moet hard concurreren. Daarvoor is veel extra geld nodig. Accountants, bankiers en leasemaatschappijen verdienen dan ook goud geld met het verzinnen van listen. Ze attenderen de ziekenhuizen op de mogelijkheden en sturen zelfs modelconstructies ter keuze naar de cliëntèle.

Sinds begin jaren negentig hebben ziekenhuisdirecties tientallen bv's opgericht teneinde omzetbelasting (BTW) te omzeilen die zou moeten worden betaald over de aanschaf van dure apparatuur. Die constructie is wettelijk toegestaan, maar de belastingdienst heeft op zijn best ambivalent gereageerd op het gebruik van deze BTW-bv's. Een aantal ziekenhuizen heeft de constructie met instemming van de fiscus ingevoerd. De variant met de zogeheten vruchtgebruikconstructie (zie kader) probeert het ministerie van Financiën echter te verbieden. Tot dusver vergeefs. Tweemaal stelde de rechter de belastingdienst in het ongelijk. De zaak ligt momenteel bij de Hoge Raad.

Intussen maakt het CTG, het college dat de tarieven en budgetten voor de gezondheidszorg vaststelt, zich grote zorgen over de grijze geldstroom die als gevolg van de BTW-constructie dreigt te ontstaan. 'Het zou prettig zijn als er transparantie was,' zegt Rob Scheerder, voorzitter van het CTG. Minister Borst van Volksgezondheid weet evenmin wat er precies bij de ziekenhuizen omgaat.

Adriaan van Sluijs trekt op 16 juni 1994 met een tevreden gevoel de deur dicht van notariskantoor Veldhuizen en Beens aan de Spoorstraat in Amersfoort. De financieel-directeur van het Eemland Ziekenhuis, ook in Amersfoort, heeft een belangrijke slag geslagen. Hij gaat voor het ziekenhuis geld verdienen met de zojuist opgerichte stichting Financiering Gezondheidszorg Eemland.

De doelstelling van de Stichting Financiering is, zoals de naam al doet vermoeden, het verlenen van financiële diensten aan rechtspersonen die werkzaam zijn op het terrein van de gezondheidszorg. Ook het deelnemen in, en de directie voeren over gezondheidszorginstellingen heeft de stichting in de statuten staan.

Het Eemland ziekenhuis gaat ondernemen.

Onder de bezielende leiding van Van Sluijs wordt een groot aantal bv's opgericht met veelbetekenende namen als Gezondheidszorg Eemland bv en Gezondheidszorg Eemland II bv. De aandelen van deze bv's, waarvan Van Sluijs veelal enig bestuurder is, zijn in handen van de Stichting Financiering. Hoewel er in deze bv's op papier aanzienlijke bedragen omgaan, zijn er in de praktijk weinig activiteiten te bespeuren.

De 'onderneming' van Van Sluijs is niets meer dan een papieren constructie waarmee de omzetbelasting kan worden teruggevorderd die moet worden betaald bij de aankoop van dure medische apparatuur zoals een niersteenvergruizer of een MRI-scanner. Terwijl de leveranciers de apparaten gewoon in het ziekenhuis installeren, rust op papier het eigendom bij een speciaal opgerichte bv. Deze bv, die in sommige gevallen wordt gefinancierd door het ziekenhuis, verhuurt het apparaat weer terug aan het ziekenhuis.

Deze lange omweg wordt bewandeld omdat de bv iets kan wat het ziekenhuis niet mag: de BTW terugvorderen. Het voordeel dat hiermee behaald wordt, is gemiddeld 10 procent van de aanschafprijs. En gezien de hoge kostprijs van apparatuur loopt dat al gauw in de papieren. Daarom sluiten andere ziekenhuizen zich in de loop van 1995 aan bij de Stichting Financiering van het Eemland. Ziekenhuizen in Blaricum, Emmeloord, Hilversum en Zwolle: allemaal hebben ze een bv bij de Stichting Financiering.

Zo heeft Van Sluijs in 1998 negen bv's waarin circa circa 25 miljoen gulden aan vermogen is ondergebracht. Het geschatte voordeel van 2,5 miljoen gulden, vloeit allemaal terug naar de zorg. Tenminste, dat stellen de ziekenhuizen. Controle op de geldstromen is namelijk nauwelijks mogelijk.

Het idee van de BTW-constructie is niet nieuw. Al geruime tijd voordat de ziekenhuizen aan het ondernemen slaan, brachten creatieve Nederlandse gemeenten parkeergarages, sporthallen, zwembaden en ander onroerend goed onder in aparte bv's. Het ging daarbij al snel om zoveel geld dat de fiscus er in maart 1995 een einde aan maakte.

De BTW-constructie voor roerende zaken kan echter door de eigenaardigheden van de Europese wetgeving niet worden geblokkeerd. Grote accountantskantoren zien het gaatje in de wet en maken er dankbaar gebruik van. Ziekenhuizen kunnen bij de accountants van PriceWaterhouseCoopers een standaardomschrijving opvragen voor de BTW-bv.

DAT GEBEURT op grote schaal. Het Eemland in Amersfoort is zeker niet het enige ziekenhuis dat gebruik maakt van een BTW-bv. Adriaan van Sluijs heeft navolging gekregen in Amsterdam, Blaricum, Den Bosch, Emmeloord, Hilversum en Zwolle. 'Vrijwel ieder ziekenhuis maakt gebruik van deze constructie', verklaart Erik Hummel van ziekenhuis Blaricum. 'Logisch', zegt Herman Bellers, de directeur van het Waarborgfonds voor de gezondheidszorg. Het fonds staat garant voor leningen die ziekenhuizen aangaan op de kapitaalmarkt, en kan dus achter heel wat financiële coulissen kijken. 'Je ziet een gulden op straat liggen en je zou hem niet oprapen? Gelet op de financiële krapte in de gezondheidszorg zou ik het merkwaardig vinden als we deze constructies níet regelmatig zouden aantreffen.'

Bellers heeft gelijk, al zijn het niet alleen de ziekenhuizen die geld ruiken. Ook de grote Nederlandse banken laten deze BTW-beker niet aan zich voorbij gaan. Lease-dochters van ABN Amro, Fortis en ING, allemaal spelen ze in op de lucratieve markt voor BTW-bv's.

VOLGENS cijfers van toezichthouder CTG schrijven de ziekenhuizen aan apparatuur en andere roerende goederen jaarlijks 800 miljoen gulden af. Gezien de afschrijvingstermijn van tien jaar bedraagt de totale waarde van de roerende goederen zo'n 8 miljard gulden. Een interessante geldstroom gezien de marge van gemiddeld tien procent die met een BTW-bv kan worden bespaard.

De Toezichthouder CTG legt ondanks deze enorme geldstroom de ziekenhuizen geen strobreed in de weg. Zolang de ministers Borst en Zalm het goed vinden, laat het CTG het gebeuren. Als de ziekenhuizen het geld dat ze met hun BTW-bv overhouden, maar voor de zorg gebruiken, zo valt bij de Utrechtse toezichthouder te beluisteren.

Wel dringt Rob Scheerder van het CTG aan op een heldere verantwoordingsplicht in de jaarverslagen van de ziekenhuizen, zodat glashelder is welke stichtingen en bv's actief zijn voor het ziekenhuis, welke inkomsten ze opleveren en wat daarmee gebeurt. 'Als je een instrument hebt om dat af te dwingen, zoals de wet op de jaarverslagen, moet je dat gebruiken.'

Op dit moment bestaat die rapportageplicht niet. Zo blijkt het vrijwel onmogelijk de pioniers van het Eemland ziekenhuis te controleren. De stichting Financiering maakt geen openbare jaarverslagen en uit de rapportage van de bv's valt alleen de omvang van het vermogen af te leiden. Voorzitter Adriaan van Sluijs van de stichting Financiering verwijst bij navraag naar het Eemland. 'Die bv's, dat is allemaal papier. Die apparatuur staat gewoon in de ziekenhuizen.' Een woordvoerder van het ziekenhuis wijst echter weer naar Van Sluijs: 'Wij zijn niet vrij om die informatie vrij te geven. We zijn immers geen eigenaar van die bv's.'

Het is dit soort schimmigheid waar het CTG zich zorgen over maakt. Scheerder: 'Er is geen reden om te zeggen dat er van alles fout gaat, maar we hebben er nu geen inzicht in.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden