CPN'ers wederdopers?

Met genoegen las ik Gijs Schreuders' commentaar op Frits Bolkesteins communistenjacht (Forum, 28 juni). De CPN met de NSB vergelijken, geeft natuurlijk geen pas....

PIET VISSER

Een radicaal deel der wederdopers - destijds een scheldnaam voor dopers of anabaptisten - stichtte tussen 1534 en 1535 het godsrijk op aarde, het Nieuwe Jeruzalem, in de Westfaalse stad Münster.

Behalve van de rooms-katholieke leer afwijkende opvattingen over doop- en avondmaal, beleden ze ook gemeenschap van goederen. De Münsterse dopers, grotendeels uit de Nederlanden afkomstig, introduceerden zelfs polygamie.

Ze stuurden zendboden uit om ook in onze gewesten de eindtijd te verkondigen. In Groningen ('t Zand), Friesland (het Oldeklooster bij Bolsward) en zelfs in Amsterdam kwam het tot gewelddadige oproer: op 9 en 10 mei 1535 bezetten de dopers het stadhuis op de Dam.

Sinds deze periode van het radicale doperdom werden de aanhangers van de doperse leer, toen in een pacifistische richting omgebogen door Menno Simons, bij honderden over de kling gejaagd. De vervolgde mennisten werden met Berufsverbote geconfronteerd en kregen pas vanaf 1795 het recht overheidsambten te vervullen.

In de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden werden tot ca. 1590 zo'n 3000 dopers wegens hun opvattingen over de volwassendoop, het afwijzen van de eed en het dragen van wapens door de toenmalige kettermeesters onthoofd, verbrand of verdronken.

Schreuders kan een dergelijke historische parallel toch niet bedoeld hebben, lijkt mij. Zijn vergelijking is dan ook een residu van de communistisch-propagandistische cultuur. Vooral in de voormalige DDR was het tot officiële 'leer' verheven zich te identificeren met de doperse opstand (en theocratie - dat werd er niet bijverteld) te Münster. Deze werd als een socialistische culminatie beschouwd van een lange, met de Boerenoorlog begonnen sociale strijd der lagere klassen. Münster was in die optiek de allereerste manifestatie van het communisme - een ideologisch gemanipuleerde mythe.

Hoewel verzet tegen sociale misstanden zeker een impuls aan de doperse beweging heeft gegeven - maar dat gold ook voor de Reformatie in het algemeen - was de essentie van haar streven puur religieus, gevoed door een sterk apocalyptisch besef. En daaraan hadden communisten een broertje dood.

Waar hij Bolkestein lezen uitgenodigt, leze Schreuders maar eens de meer dan 1000 pagina's tellende foliant Het Bloedig Tooneel, of Martelaers Spiegel der Doops-gesinde of Weereloose Christenen van T.J. van Braght (Amsterdam, 1685), dat in een facsimilüe-editie van 1985 nog steeds verkrijgbaar is.

Piet Visser

De auteur is conservator kerkelijke collecties van de Universiteitsbibliotheek Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden