CPB-dictatuur

Het CPB gaat voor het eerst de onderwijsparagrafen van de verkiezingsprogramma’s doorrekenen. Dat belooft niet veel goeds. ‘We zijn een economisch bureau.’..

Het jachtseizoen op de rekenaars van het Centraal Planbureau is geopend. De verkiezingen komen snel dichterbij, en klaarblijkelijk vrezen ze vooral bij de Partij van de Arbeid het resultaat van het zakjapannerwerk van CPB-directeur Teulings. ‘Stop dictatuur van het CPB’, schreef vorige weekPvdA-Kamerlid Diederik Samsom in een krant. De klacht is bekend. Alle partijen moeten onder het juk van het CPB door, dat het hele leven reduceert tot centen en procenten. Daarbovenop zijn dePvdA-druiven dit jaar extra zuur vanwege de pensioenperikelen. Het CDA maakte maandag het verkiezingsprogramma bekend zónder AOW-maatregelen. Vrijwel op hetzelfde moment lieten de nieuwste CPB-cijfers zien dat de economie mooi in de lift zit. Heel vervelend voor de socialisten, die nu helemaal alleen staan met het idee dat de vergrijzing onbetaalbaar wordt. Het CDA had CPB-voorkennis!, was de boerenkiespijnbeschuldiging van financieel PvdA-specialist Ferd Crone.

Zijn de economen van het Planbureau eigenlijk vermomde politici? Tijd voor bezoek aan de mooie CPB-burelen richting Scheveningen. De woordvoerder had al gewaarschuwd: op opinies als die van Samsom reageren wij nooit publiekelijk – en overigens vragen de partijen zélf om die doorrekening van hun programma’s. Verwijten van CPB-eenzijdigheid en het aanschurken tegen de macht van de ‘zogenaamd’ onafhankelijke economen, zijn oud – Eduard Bomhoff had er ooit een dagtaak aan.

Er is wel een nieuwe aanleiding om nog eens naar het CPB-werk te kijken: dit jaar gaat het planbureau voor het eerst ook de onderwijsparagrafen van de verkiezingsprogramma’s doorlichten. In de aanloop daarop bracht het CPB begin juli het rapport Kansrijk kennisbeleid uit, dat ingaat op onderwijsvernieuwingen. Ik spreek daarover sectorhoofd Free Huizinga. Dat rapport verscheen aan het begin van de vakantie; er werden een paar flinke noten in gekraakt: klassenverkleining is relatief duur, je kunt beter leraren naar prestatie betalen. En er is in Nederland géén tekort aan bèta’s. Het leidde tot wat gerommel in het onderwijs en daarna werd het warm en stil.

Free Huizinga waarschuwt meteen: het CPB doet géén aanbevelingen. Er is alleen sprake van ‘kansrijke’ en ‘minder kansrijke’ maatregelen. En verder geen commentaar op wat elders wordt geschreven of gevonden, zeker in verkiezingstijd. Wat politici ermee doen, moeten zij weten. Dat is de waardevrije wetenschapper – feiten en cijfers, geen meningen. Maar ook Free Huizinga weet dat politici meteen naar die ene alinea grijpen waarin staat dat Nederland hoog scoort op internationale vergelijkende toetsen, en niet naar de passage waar staat dat internationaal vergelijken een heel moeizame kwestie is. En zo ging het ook: minister Maria van der Hoeven was er als de kippen bij om op haar blog te zetten dat het goed gaat met het onderwijs in Nederland – met dank aan CPB-directeur Teulings en zijn uitspraak in een interview dat critici last hebben van ‘cultuurpessimisme’.

Ik vraag Huizinga wat hij doet met de alledaagse ervaring, die heel anders uitwijst dan al die papieren onderzoeken die ik ook wel ken. Zo ongeveer iedereen in mijn omgeving, serieuze, verstandige mensen, van hoogleraren tot werkloze moeders, klaagt steen en been over het onderwijs. Terwijl daarvoor eigenlijk bij geen van de grote politieke partijen oor is. En dus ook niet bij het CPB. Free Huizinga antwoordt dat ze bij het CPB ‘niet aan casuïstiek doen’, maar alleen aan harde cijfers.

Wat is goed onderwijs voor het CPB? Goed onderwijs heeft een aanwijsbaar causaal verband met een hoger nationaal product. Free Huizinga windt daar geen doekjes om. De prestaties van het Nederlandse onderwijs zijn goed als het land meekan met de vaart der volkeren. Als het in een steeds internationaler wordende markt banen en salarissen oplevert. Banen en centen moeten er komen, dat is welvaart, dat helpt ook tegen getto’s en criminaliteit.

Banen en centen, daar kan ik me helemaal in vinden. Maar houdt daar het belang van onderwijs op? Ik noem maar wat, daar aan tafel aan de Van Stolkweg. Cultuuroverdracht, waardenoverdracht, de historische canon die eraan zit te komen, onderwijs als vorming, en niet in de laatste plaats kennis domweg om de kennis – hoe kun je daaraan voorbijgaan? Wel, Free Huizinga is de laatste om te ontkennen dat het allemaal reuze belangrijk is. Maar ze hebben het niet onderzocht, want: ‘we zijn een economisch bureau.’ En de economische effecten van de historische canon zijn nu eenmaal moeilijk te meten.

Politiek is kiezen, en dat blijft zo, ook al zeg je dat het geen politiek is. Ik kan er niks anders van maken: het CPB heeft gekozen om onderwijs te reduceren tot de kans op een baan. Ik ben stomverbaasd, omdat dat niet de oplossing is, maar juist het probleem. Een van de redenen voor de opstand der burgers in de nadagen van Paars was precies dat: het hele maatschappelijke leven teruggebracht tot de centen.

Nu de Pim-effecten zijn uitgewoed en het beter gaat, dreigt die valkuil opnieuw. Diederik Samsom van de PvdA blies misschien een versleten deuntje met zijn litanie tegen het CPB. Maar hij heeft wel gelijk. Laat de PvdA dat pensioengehannes nou eens omruilen voor een serieuze onderwijsparagraaf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden