ANALYSEPietendebat

Covid-19 zou Zwarte Piet weleens het laatste zetje kunnen geven

Tijdens de opnames van een Youtube-filmpje rust een hulpsinterklaas in Nieuw-Beijerland uit met een drankje.Beeld Arie Kievit

Met Zwarte Piet zou het op veel plekken, dankzij corona, weleens dezelfde kant op kunnen gaan als met het vuurwerk. Een jaartje niet, en dan nooit meer. Het lijkt er sowieso op dat de strijd tegen Zwarte Piet grotendeels is beslecht en dus minder hevig wordt. Komt het Pietendebat dit jaar nog op gang?

Het AD deed donderdag een poging het debat aan te zwengelen: boeken met Zwarte Piet worden stilletjes uit bibliotheken verwijderd. Niets vreemds aan, volgens koepeldirecteur Anton Kok: het aanbod wordt altijd aangepast aan de vraag en de goede zeden. Alleen de Koninklijke Bibliotheek bewaart alle boeken.

Niet zo gek dat de vraag naar die boeken afneemt, want het draagvlak voor Zwarte Piet wordt steeds kleiner, blijkt uit een peiling van EenVandaag onder 29 duizend Nederlanders. Nog iets meer dan de helft, 55 procent, vindt dat het uiterlijk van Piet niet moet worden aangepast. Vorig jaar was dat nog 71 procent. De eerste daling na twee jaren stagnatie. 

De Black Lives Matter-protesten van deze zomer en de draai van premier Mark Rutte, die in juni zei van mening te zijn veranderd over Zwarte Piet, waren voor veel mensen doorslaggevend. Hoewel 78 procent nog steeds vindt dat Zwarte Piet niet racistisch is, willen ze best een aanpassing maken aan de figuur ‘om de lieve vrede te bewaren’.

Alternatieven

Dankzij het coronavirus worden overal in het land sinterklaasintochten afgeblazen of op een geheime locatie gehouden en via een livestream uitgezonden. Dat maakt het ook lastiger om voor of tegen Zwarte Piet te demonstreren – al kondigt Kick Out Zwarte Piet (KOZP) aan in vijf steden in het zuiden te protesteren: Breda, Maastricht, Venlo, Eindhoven en Weert.

Na de grote steden kondigden dit jaar ook steeds meer provinciesteden en dorpen aan een roetveegpiet of ander alternatief te introduceren, ogenschijnlijk gesteund door de coronaluwte. Harderwijk, Oldenzaal, Tilburg, Nijmegen, Zutphen, Groningen, Zwolle, Deventer, Bathmen en Diepenveen zijn om. Breda kiest voor een Piet die niet zwart als roet is, maar grijs als as.

KOZP neemt geen genoegen met de grijze Pieten, sommige zouden nog steeds kroeshaar en rode lippen hebben. ‘Grijs wordt hier net als zwart ingezet als een fictieve huidskleur die refereert aan een racistische stereotypering.’

Beeld Arie Kievit

In het Sinterklaasjournaal zitten sinds vorig jaar geen Zwarte Pieten meer. Wel zei Sinterklaas maandag tegen Dieuwertje Blok dat ze op de stoomboot ook nog ‘een zwarte Piet’ hebben. ‘Maar ja, dat krijg je ervan als je de hele dag met kolen werkt’, zei hij, terwijl hij de deur opende van het kolenhok. ‘Hallo, Piet de smeerpoets!’

De stoomboot komt dit jaar aan in Zwalk, een fictieve plaatsnaam die oudere kijkers wellicht zal herinneren aan kruidenvrouwtje Klazien uut Zalk (of Berendien uut Wisp). ‘Ik denk dat deze intocht mij, euhm, Zwalk echt op de kaart zal zetten’, zei de burgemeester van het nieuwe dorp, die wat weg had van Matthijs van Nieuwkerk. Of Zwalk verwijst naar het coronabeleid of het Pietendebat, weten alleen de scenaristen zeker.

Genocide

Om het gebrek aan Zwarte Pieten te compenseren, is er een levendig circuit van lokale sinterklaasjournaals, waar de Pieten vaak zo zwart mogelijk zijn, zoals in de journaals uit Urk, Elburg en Moergestel. In Akkrum zijn de Pieten in het journaal grijs, omdat roetveegpieten te herkenbaar zouden zijn in zo’n klein dorp.

Zaterdag begint ook het Zwarte Pietenjournaal van Ongehoord Nederland, de rechtse aspirant-omroep van Joost Niemöller en Arnold Karskens. De laatste schuwt de grote woorden niet: ‘Ik ben lang oorlogsverslaggever geweest en weet dat cultuuronderdrukking een eerste stap naar genocide kan zijn. Vasthouden aan je eigen cultuur is dus enorm belangrijk.’

Het initiatief wordt gesteund door het Sint en Pietengilde, een stichting die strijdt voor het behoud van het Sinterklaasfeest in de oorspronkelijke vorm en zich momenteel druk maakt over gemeenten die door middel van subsidies de intochtcomités zouden dwingen op de roetveegpiet over te stappen. Voorzitter Marc Giling: ‘Gemeente, bemoei je niet met een volksfeest.’

In Deventer, Enschede, Hengelo en Oldenzaal werden in oktober posters geplakt met de tekst: ‘Zwarte Piet, meer dan welkom!’ Dezelfde groepering, Nederland Kiest Zwarte Piet, voerde ook actie in andere delen van het land en protesteerde in Amsterdam met spandoeken en stoepkrijt bij de ambtswoning van burgemeester Halsema. 

Over het algemeen lijkt de strijd ter behoud van Zwarte Piet een achterhoedegevecht van plukjes fanatici. Zelfs op de plekken waar Piet nu nog zwart is, zoals Urk, zijn de geesten rijp voor een geleidelijke verandering. ‘De discussie leeft hier nog niet zo’, zei Richard Oost van het Pepernoten Journaal tegen Hart van Nederland. ‘Maar we zijn niet stellig dat het nooit gaat veranderen.’

De Zwarte Piet van Grou zal dit seizoen meer dan veranderen: hij is eruit gebonjourd, ‘op wereldreis’ en vervangen door een frisgroen natuurmannetje met de naam Aldemar, zag Margriet Oostveen in het Friese dorp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden