Couzy kende alleen zijn eigen werkelijkheid

Landmachtbevelhebber Couzy zwaait vandaag af. Na vier turbulente jaren, waarin de landmacht werd gehalveerd en Couzy vaak in conflict kwam met de politiek, hoopt de defensietop vurig dat dit krijgsmachtdeel een rustiger periode ingaat....

'JORIS, je begrijpt er niets van', voegt luitenant-generaal Couzy zijn minister van Defensie toe. Voorhoeve had net bij de bevelhebber zijn beklag gedaan over de vrolijke blaasmuziek tijdens de ontvangst van Dutchbat in Zagreb. Dat gaf een verkeerd beeld, omdat er in Srebrenica iets vreselijks was gebeurd. Couzy: 'Maar die kapel kón niet eens rustige muziek spelen.'

Couzy zwaait vandaag af, na vier turbulente jaren als bevelhebber der landstrijdkrachten. In die periode is als gevolg van het eind van de Koude Oorlog de landmacht gehalveerd, het Eerste Legerkorps opgeheven, en de resterende divisie ondergebracht in het Duits-Nederlandse Legerkorps. Ook is de opkomstplicht afgeschaft, waardoor de landmacht niet meer kan putten uit grote arsenalen dientplichtigen.

De nieuwe beroepsmilitairen zijn verplicht deel te nemen aan vredesmissies in landen waarvan ze nog nooit hebben gehoord. De vertrouwde schuttersput op de Noord-Duitse laagvlakte is verruild voor het levensgevaarlijke Bosnische geitenpad. Het thuisfront ziet het nut niet in van missies naar enge landen als Haïti, Cambodja en Bosnië. De landmacht heeft deze cultuurschok nog lang niet verwerkt.

Na de val van Srebrenica heeft de landmacht veel van haar krediet bij de publieke opinie verspeeld. De kloof tussen de politiek en de landmacht is onder Couzy alleen maar gegroeid. Veel officieren vragen zich af of ze nog wel loyaal kunen zijn aan politiek Den Haag.

Couzy was de held van de landmacht. Tegen de verdrukking in, bleef hij voor zijn manschappen staan. De kritische uitspraken van Couzy werden ingegeven door zijn gevoel in de steek te zijn gelaten door zijn politieke bazen. Hij vond dat hij de zware bezuinigingsklus alleen moest uitvoeren. Ter Beek, Voorhoeve en Gmelich Meijling hebben hem niet genoeg gesteund.

Hoewel het een paar keer weinig heeft gescheeld, is Couzy altijd blijven zitten waar hij zat. Hij maakte net als de Amsterdamse hoofdcommissaris Nordholt zo ruim mogelijk, volgens velen tè ruim, gebruik van zijn hoge positie als ambtenaar om voor de goede zaak op te komen. De minister is verantwoordelijk, de generaal wordt advies gevraagd, maar moet het beleid loyaal uitvoeren.

In de marge van het besluitvormingsproces probeerde de generaalszoon wel eens wat. Politiek Den Haag heeft zich daar jarenlang kapot aan geërgerd. Maar pas tijdens de rel over de bevordering van Karremans, eind vorig jaar, riep PvdA-kamerlid Zijlstra dat Couzy de eer aan zichzelf moest houden. Toen was het vertrek echter al te dichtbij. Maar wat al te vaak wordt vergeten is dat Couzy, ondanks alle relletjes rond zijn persoon, het beleid altijd loyaal heeft uitgevoerd. Couzy is zelfs gevraagd door Ter Beek om langer te dienen.

Twee keer heeft het weinig gescheeld of Couzy had zijn roodgebiesde pet aan de wilgen gehangen. In november 1992 waarschuwde hij in een opiniestuk tegen een te snelle afslanking van de landmacht. Hoewel de generaal inhoudelijk gelijk kreeg van minister Ter Beek, had hij een afspraak geschonden om niet de publiciteit te zoeken. Ter Beek dwong Couzy toen akkoord te gaan met een loyaliteitsverklaring. Tot verbazing van de minister en zijn staf deed Couzy dat ook. Tekenen hoefde hij overigens niet.

Vorig jaar mei kreeg Couzy het hevig aan de stok met staatssecretaris en oud-marineofficier Gmelich Meijling (VVD) over een korting op de opleidingen. Couzy dreigde met aftreden en Meijling werd laaiend. Het is nooit meer goed gekomen tussen de twee.

Met de chef Defensiestaf, de generaal der mariniers Van den Breemen, heeft Couzy geen goede verstandhouding. Couzy heeft zelfs een keer gezegd dat Van den Breemen alleen op papier de leiding heeft over het Nederlandse contingent. De echte leiding ligt natuurlijk bij Couzy zelf. Couzy: 'Die maatregel is alleen maar genomen om de Kamer tevreden te stellen.'

In werkelijkheid heeft Couzy inderdaad bijna niets meer in te brengen tijdens vredesoperaties. De opmerking is typerend voor Couzy. Hij houdt wel van een relletje, want hij weet dat de journalist met zijn pas verworven kennis naar Van den Breemen zal stappen. Die zal op zijn beurt doen alsof er niets aan de hand is, maar binnensmonds vloeken over het gestook van Couzy.

Ter Beek, die Couzy heeft benoemd als landmacht-bevelhebber, had het kunnen weten. Couzy is jarenlang voorzitter geweest van de officierenvakbond, dus hij was gewend kritiek te leveren op de defensietop. Maar toen werd nog gedacht dat de artillerist Couzy wat beter handelbaar zou zijn dan zijn voorganger Wilmink. Dat was een ouderwetse houwdegen, met wie geen land was te bezeilen.

De gang van zaken rond de val van Srebrenica zit Couzy nog steeds hoog. Tijdens een gesprek in Mostar, begin maart, steekt de whisky drinkende bevelhebber onmiddellijk van wal. De kritiek op zijn partijgenoot Voorhoeve (VVD) is niet mals. 'Hij is een goede minister, maar hij moet zich niet met militaire zaken bemoeien. De landmacht heeft veel fouten gemaakt. Maar Voorhoeve bracht ons in de problemen doordat hij allerlei stellige uitspraken deed over militaire zaken, die er vaak naast zaten.'

Couzy vond dat Voorhoeve niet naar Zagreb had moeten komen. Dit was iets voor de militairen zelf. De zaterdagavond voor de ontvangst met de kroonprins en de Kok, had Dutchbat de emoties de vrije loop gelaten en zich met veel bier afgereageerd. Couzy: 'Ze vroegen de Johan Willem Friso kapel om het Wilhelmus om de dood van Raviv van Renssen te herdenken. Sommigen barstten in huilen uit. Ik hou er niet van, maar even later ben ik op de schouders genomen.'

In Bosnië blijkt dat Couzy een echte stafofficier is. Hij voelt zich in het gezelschap van soldaten zichtbaar niet op zijn gemak. Het bezoek lijkt hem ook niet erg te interesseren. Couzy ziet wel dat de landmacht er, ondanks Srebrenica, toch weer het beste van probeert te maken. Hij heeft de club toch maar mooi bij elkaar gehouden. Wie de landmacht wil pakken, komt aan hem. Maar Couzy kent alleen zijn eigen werkelijkheid. Hij staat er niet bij stil dat hij zelf ook een deel van het probleem is. Zijn opvolger, luitenant-generaal Schouten, mag nu de kloof met de politiek en de defensietop gaan dichten.

Ewoud Nysingh

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden