Coups, complotten en getergde generaals

Turkije begint aan het nieuwe jaar in de ban van een verondersteld moordcomplot. De zaak kwam aan het rollen door de arrestatie afgelopen week van twee legerofficieren die zich ophielden bij het huis van vicepremier Bülent Arinç in de hoofdstad Ankara....

Arjen van der Ziel

Het leger ontkent het bestaan van een complot. De twee officieren zouden zich bij het huis van de vicepremier hebben opgehouden omdat ze een militair volgden die werd verdacht van het lekken van geheimen.

Inmiddels zijn de opgepakte militairen vrijgelaten. Wat er zal overblijven van de beschuldigingen, valt nog te bezien. Maar de affaire illustreert wel hoe diep het wantrouwen is tussen regering en generaals. Het verhaal over het moordcomplot is de zoveelste aflevering in een stroom van onthullingen over vermoede coupplannen en samenzweringen in het leger.

Het leger van Turkije beschouwt zichzelf als hoeder van de seculiere republiek. De generaals hebben de afgelopen halve eeuw vier keer een staatsgreep gepleegd.

De regering van premier Tayyip Erdogan heeft de laatste jaren, gesteund door de Europese Unie, hervormingen doorgevoerd om meer greep te krijgen op de strijdkrachten. Zo is het strafprocesrecht onlangs aangepast, waardoor militairen voor sommige vergrijpen kunnen worden berecht door burgerrechters. Dankzij deze wetswijziging kon justitie deze week de militaire basis doorzoeken.

Maar het broeit hierdoor wel in het leger. Want premier Erdogan en zijn AK-partij hebben hun wortels in de politieke islam. De militairen verdenken de premier ervan dat hij de hervormingen slechts gebruikt om alle macht te veroveren en dat hij uiteindelijk de sharia wil invoeren.

De premier heeft in het verleden inderdaad dubbelzinnige uitspraken gedaan. Zo heeft hij democratie ooit vergeleken met een trein. ‘Je reist ermee totdat je je bestemming hebt bereikt en dan stap je uit.’

In oppositiekringen wordt gediscussieerd over een mogelijke militaire ingreep. ‘Ik zeg niet dat er beslist een militaire coup moet worden gepleegd’, verklaarde een oppositielid laatst in het parlement. ‘Maar als het publiek besluit dat een militaire interventie cruciaal is, dan kan en moet er een plaatsvinden.’ Tijdens een diner zei een directeur van een westerse multinational onlangs dat hij een staatsgreep prima zou vinden. ‘Het leger is de enige garantie voor de stabiliteit van dit land’, zei hij, nippend aan een glas wijn.

Het zijn ietwat deprimerende ontwikkelingen, die laten zien dat Turkije nog altijd geen volwassen democratie is. Toch is er ook een lichtpuntje. Want de coupplannen en complotten komen tegenwoordig, anders dan vroeger, wel naar buiten. Turkse journalisten durven er, ondanks intimidaties en arrestaties, ook over te schrijven. Bovendien zijn veel van de onthullingen afkomstig van klokkenluiders in het leger. Dit laat zien dat er ook binnen de Turkse strijdkrachten mensen zijn die meer democratie willen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden