Coupe d'état

Het is de laatste keer dat we het kunnen vragen, hoe zit het toch met het haar? En wat heeft Alexandre de Paris ermee te maken?

In 1962, tijdens de opnamen van de film Cleopatra in Londen, werd actrice Elizabeth Taylor plotseling ernstig ziek. Haar toenmalige man wilde weten wat, of wie, haar beter zou kunnen maken. Taylor antwoordde, zonder omhaal: 'Breng me Alexandre.'


Niet veel later stond deze Alexandre aan haar bed. 'Ik sprong meteen in het vliegtuig naar Londen', herinnerde hij zich later. 'Daar, in het ziekenhuisbed, hielden drie verpleegsters haar omhoog terwijl ik het beroemde artisjokkapsel creëerde.'


De man achter deze glamoureuze legende, de man die werd geboren in Saint-Tropez, de man die door modeontwerper Jean-Paul Gaultier 'Alexandre de Grote' werd genoemd, de man die klinkende statements maakte als 'ik uit mezelf met haar, ik vertaal mijn dromen', uitgerekend díé man bedacht de coupe die onderdeel van het Nederlandse cultureel erfgoed zou worden. Hij creëerde het kapsel dat al decennia onveranderd is, ook wel 'de helm' wordt genoemd, en getuige het Koningslied zo Hollands is als, nou ja, wakker worden en stamppot eten.


Alexandre de Paris, geboren als Louis Alexandre Raimon (1922), bedacht Het Haar van Beatrix.


'Tot 1962 had ze een permanent', zegt de journalist Els Smit, schrijver van het boek Ontwerpers van Oranje en beheerder van de website royalglitter.com. 'Haar kapsel leek op dat van Juliana, zoals de meeste meisjes in die periode vanaf hun 18de het gepermanente kapsel van hun moeder namen.'


Smit bestudeerde de foto's van de Rijksvoorlichtingsdienst en concludeerde dat Beatrix begin jaren zestig in contact moet zijn gekomen met Alexandre de Paris. Hij creëerde ook het kapsel van haar zus Irene toen die in 1964 trouwde met Carel Hugo van Bourbon-Parma. Hoe de familie hem heeft ontmoet, is niet bekend.


Zoals, helaas, veel rond het kapsel van Beatrix speculeren is. De RVD doet geen uitspraken over de coupe, omdat die een privézaak zou zijn. Maar de kleding en het kapsel van de koning of koningin zijn ook een publieke zaak, vindt Smit. 'Het staatshoofd moet continuïteit en soliditeit uitstralen, ook in zijn of haar verschijning. Beatrix heeft bijna een gebeeldhouwd silhouet, waarvan haar kapsel een belangrijk onderdeel is.'


De Duitse krant Die Welt benadrukte onlangs eveneens het belang van de 'Betonfrisur' - het betonnen kapsel - als symbool van stabiliteit: 'Toen Beatrix in 1980 koningin werd, waren de Berlijnse Muur, platenspeler en typmachine er nog', schrijft de krant. 'Sindsdien is alles veranderd, behalve het kapsel van het Staatshoofd.' Ja, mocht de koningin tot een make-over beslissen dan zouden de aandelenkoersen weleens kunnen kelderen, schetste Die Welt met gevoel voor drama.


Dat het kapsel de stand van het land zou kunnen beïnvloeden, is wellicht overdreven; de waarde van de gehaarlakte coupe voor Beatrix' vorstelijk imago is onmiskenbaar, vindt Dorine Hermans, historicus en schrijver van boeken over het Koninklijk Huis. Dat bleek in 1999 toen een golf in Curaçao het kapsel in luttele seconden ruïneerde. 'Van staatshoofd veranderde ze in een vriendelijke dame', schrijft Hermans in het boek Wie ben ik dat ik dit doen mag?. 'Nederland was in rep in roer. Zonder het beatrixkapsel is Beatrix de koningin niet.'


Hoewel de term 'Betonfrisur' anders doet vermoeden, zit het haar niet altijd hetzelfde. De Wet van het beatrixkapsel (met kleine ' b', de term werd in 2005 als opgenomen in De Dikke van Dale ) luidt: hoe hoger de coupe, des te voornamer de gebeurtenis. Een gemiddeld werkbezoek: lager kapsel, galadiner bij een staatsbezoek: föhnfeest.


In haar vrije tijd doet Beatrix het zelf, getuige de foto's van de vakanties in Lech. Dan vallen de haren bovenop het hoofd nonchalant naar de zijkant. Zonder excessieve haarlak en krulset lijkt ze, geholpen door het rode of blauwe ski-jack, eerder een juichende oma langs het hockeyveld dan de koningin der Nederlanden.


De hofhouding wordt voor Beatrix betaald, maar haar eigen personeel, zoals de kappers en kleedsters, betaalt ze uit haar eigen uitkering. Wie deze kappers zijn en hoe vaak zij de puntkam hanteren, is in nevelen gehuld.


Het geheim van een goede celebritykapper is zijn stilzwijgen, stelde Alexandre de Paris al. 'Ik heb geen van de geheimen die ik hoorde onthuld', zei hij. 'De vrouwen vertrouwden me en wisten dat ik nooit iets zou herhalen.' In interviews vertelde hij wel welke adviezen hij gaf aan zijn clientèle: ze moesten elke twee maanden van shampoo veranderen ('zoals lichaam en geest heeft haar variatie nodig') en elke avond minstens honderd keer de borstel door het haar halen.


Volgens de overlevering gaf Alexandre de Paris Beatrix ook nog een persoonlijk advies. Nadat hij haar coupe had ontworpen, nu zo'n vijftig jaar geleden, drukte hij haar op het hart het kapsel nooit meer te veranderen. Ze heeft naar hem geluisterd.


- De volgende stap is de crepage, het touperen. Pak een lok, spuit er wat haarlak op en kam met een puntkam tegen de haarrichting in vanaf het midden van de lok. Maak, als alle lokken afzonderlijk getoupeerd zijn, een geheel van het kapsel door voorzichtig met de puntkam door het bovenste gedeelte van het haar te bewegen.


- Gebruik een föhn om het haar in de rollers snel te laten drogen. Natuurlijk drogen kan ook, in dat geval kunnen de krullers er na ongeveer een uur uit. Schrik niet: in dit stadium is de Betonfrisur-in-wording een coupe zuidwesterstorm.


- Om de zuidwesterstorm te beteugelen en de coupe te fixeren, moet het haar nu geföhnd worden. Dat doe je met twee handen tegelijk, de föhn in de linkerhand, de ronde borstel soepel in de rechterhand. Rol naar binnen terwijl je warme lucht op de borstel blaast. Diop adviseert de föhn eveneens kort op de koude stand te zetten. Daarmee verstevig je het volume aan de haaraanzet.


- Voor de gewone sterveling lijkt het beatrixkapsel een onneembare vesting, maar de Amsterdamse kapper Dany Diop (danydiop.com) zegt: 'Het is helemaal niet zo moeilijk, hoor.' Hij is dan ook opgeleid in Parijs, bij L'Oréal, en liep stage in de salons van Alexandre de Paris. Daar leerde hij de finesses van het touperen, of zoals de Fransen zeggen: crepage.


- Geen probleem dus, die beatrixcoupe, alleen helpt het wel als het haar het juiste model heeft. Dat betekent dat de lokken van Volkskrant-redacteur Madelon Meester, Beatrix-voor-een-dag, korter moeten, tot ongeveer 6 centimeter lengte in de nek. Doe voor de versteviging mousse in het haar. Vervolgens kunnen de krullers erin. Bovenop de grote rollers, onderin kleinere omdat het haar daar korter is. Rol naar binnen toe.


- Er zijn veel onduidelijkheden rond het kapsel van Beatrix - de RVD doet geen mededelingen - maar één ding is zeker: er zit haarlak in, véél haarlak. Spray dus flink wat haarlak over het uiteindelijke kapsel, opdat de boel niet bij het eerste zuchtje wind in elkaar stort.


NEWYORKLONDONPARIS

Christopher St John Hume Daniel (79) Engelands meest vooraanstaande maker van zonnewijzers, loopt langs de Prince of Orange Steeg in Greenwich. 'Is dat niet de kleindochter van Wilhelmina? Oja, Beatrix. Veel weet ik niet van haar. Is Bernhard niet haar vader? Die zat tijdens de oorlog bij de koninklijke marine, hier in Londen? Als ik het wel heb komt jullie koningshuis wat democratischer over dan het onze. Onze royals rijden op paarden, die van jullie op fietsen, zo zit het toch? De koning van wie ik het meest weet, is Willem III, want die kwam hier ooit binnen varen om de kroon te pakken. Ik vergeef het je , hoor!' PvIJ


NEWYORKLONDONPARIS

Axel (22) We vertrekken naar het het Franse platteland, Loché-sur-Indrois: grote velden bloeiend koolzaad, vogels in de lentezon. Toch zit er volk bij Café Chez Maria. Axel, 22 jaar, hoedje, studeert in Poitiers, maar heeft vakantie. De Nederlandse koningin zegt hem niks. Ook bij multiple choice (Irene, Beatrix, Margriet) raadt hij de verkeerde. Dat een koningin afstand doet van de troon, spreekt hem aan. 'Dat zou voor Hollande ook een goed idee zijn. We hebben hier ook allerlei baronnen en graven, maar die behoren tot politieke partijen.' Het enige vorstenhuis waarvan hij een en ander weet, is dat van Monaco. 'Ik lees er over in de Paris Match. Als jullie koninklijke familie daarop lijkt, heb je het niet getroffen.' AK

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.