Corruptie van politici komt voort uit zware bureaucratie Smeergeld heeft lange traditie in Zuid-Korea

Toine Berbers..

Van onze correspondent

SEOUL

De tegenstelling is tekenend: de ex-president wordt als een heuse boef via een onderdoorgang voor de rechter geleid. De bedrijfsdirecteuren arriveren even later bij de hoofdingang in hun limousines met chauffeur.

Plaats van handeling is de districtsrechtbank van de Zuidkoreaanse hoofdstad Seoul. Het nieuwe reusachtige grijze gebouw ziet eruit als een fabriek. Hier loopt het corruptieproces tegen Roh Tae Woo, de generaal die van 1988 tot 1993 president was en begin november huilend opbiechtte dat hij in die tijd 500 miljard Won (1,2 miljard gulden) aan smeergeld had verzameld.

De hele nacht trotseren honderden belangstellenden de bittere kou om een van de tachtig kaartjes voor de publieke tribune te bemachtigen. Het hoofdnummer van deze dag, de ondervraging van de ex-president, gaat echter niet door. Roh, gekleed in blauw gevangenistuniek, weigert te getuigen. Hij neemt alle verantwoordelijkheid op zich, zodat anderen niet gestraft hoeven te worden.

Acht goed in het pak zittende directeuren leggen even later de drie rechters uit dat het eerder donaties, geen smeergelden, waren die ze gaven. Ze hebben er spijt van, het zal niet meer gebeuren. Hun advocaten doen grote moeite om de negatieve gevolgen van het proces voor de economie te belichten. Daewoo dreigt een groot contract voor een tunnel in Maleisië mis te lopen.

Lee Kun Hee, directeur van Samsung, ontkent wederdiensten te hebben verlangd voor de bijna 60 miljoen gulden die zijn bedrijf volgens de aanklacht betaalde. Kim Woo Chung van Daewoo fourneerde 48 miljoen omdat het 'traditie' was dat het bedrijfsleven de politiek smeerde.

Dan vertrekken de acht weer in hun limousines. Roh wordt in een oude bus met het opschrift 'speciaal vervoer' afgevoerd naar zijn gevangenis aan de zuidkant van de stad.

Zuid-Korea was wel het een en ander gewend op het gebied van corruptie, maar de omvang van de omkooppotten van Roh en zijn voorganger Chun Doo Hwan, die later voor de rechter zal komen, verbijstert de bevolking. 'De egalitair ingestelde Koreanen zijn woedend over deze buitengewone inhaligheid', zegt de Brit Philip Smiley, directeur van de effectenbank Jardine Fleming. 'Met name Roh, die al dat geld voor zichzelf hield, heeft het bij het volk verprutst.' Er is volgens hem meer begrip voor het bedrijfsleven, dat weinig anders kon dan het spel meespelen.

President Kim Young Sam zwoer bij zijn aantreden in 1993 de corruptie aan te pakken. Zijn verbod op anonieme bankrekeningen bracht de jongste schandalen aan het rollen. Maar de wens om deze tot op de bodem uit te zoeken laat zich slecht rijmen met de economische realiteit. Hij gaf toe het bedrijfsleven te sparen omdat 'onze groei niet in gevaar mag komen'.

'Alle Koreaanse politici waren besmet met corruptie', zegt Sohn Hak Kyo, fractiewoordvoerder van de regerende Nieuw Korea Partij. 'Het komt voort uit het autoritaire systeem. Ambtenaren en politici zijn ervan overtuigd dat we het economische wonder aan hen te danken hebben. Zij vinden ingrijpen heel normaal en laten zich ervoor betalen.'

Sohn is pas sinds kort in de politiek, omdat hij altijd neerkeek op de oude garde die voor alles geld opstrijkt. Hij gelooft in de belofte van president Kim om schoon schip te maken en voert het slechte resultaat van zijn partij bij de regionale verkiezingen van afgelopen zomer aan als argument: 'We hebben geen geld gebruikt, anders hadden we nooit zo verloren.'

Kim heeft toegegeven dat zijn partij ook heeft geprofiteerd van de geheime fondsen, maar hij zegt zelf brandschoon te zijn. Veel Koreanen staan hier sceptisch tegenover. Sohn heeft evenwel een rotsvast vertrouwen: 'De president neemt geen geld meer aan. Dat is revolutionair in de Koreaanse politiek.'

Oudere Koreanen klinkt de anti-corruptieretoriek echter bekend in de oren. President Park Chung Hee, de vader van het economische wonder, startte in 1961 onmiddellijk na zijn machtsgreep een campagne tegen omkoping. Hij realiseerde veel van zijn drastische voornemens, maar de gearresteerde zakenlieden kochten zich vrij.

Enkele jaren later was de corrupte praktijk helemaal terug. Zelfs Chun Doo Hwan wilde na zijn militaire staatsgreep afrekenen met de smeergeldpolitiek.

Ook president Kim blijkt niet geheel vrij van willekeur. Toen Samsung-directeur Lee de nieuwe regering vorig jaar in Peking 'een stelletje amateurs' noemde, werd het voor hem na terugkomst in Seoul moeilijk om nieuwe kredieten op te nemen.

Lee Hahn Koo, directeur van het onderzoeksinstituut van Daewoo, is somber. 'De bittere praktijk is dat je geen zaken kunt doen zonder regels te schenden.' In zijn optiek diende het smeergeld om de vele bureaucratische hindernissen op te ruimen. De regering heeft deregulering beloofd, maar die komt moeizaam van de grond. 'Natuurlijk vindt geen enkele zakenman het leuk om smeergeld te betalen. Maar nu is iedereen onzeker, want de omgangsvormen veranderen en we weten niet welke kant op. Wie nu niet betaalt, kan morgen worden gestraft.'

Dat de Koreaanse politiek geheel zou breken met het verleden, is veel gevraagd. Maar er zijn wel degelijk veranderingen. 'Vroeger zag je politici in verkiezingstijd huis aan huis witte enveloppen met geld uitdelen', herinnert een westerse diplomaat zich die zijn studietijd in Seoul doorbracht. Dat kan nu niet meer. Kim heeft de ernstigste uitwassen wel degelijk aangepakt, meent hij.

Zakenlieden constateren een vermindering van corruptie, maar vragen zich af of die langdurig zal zijn. In de grote macht die de democratisch gekozen Koreaanse president erfde uit de militaire tijd, schuilt een groot gevaar. Aan de verleiding tot misbruik zal in tijden van nood moeilijk weerstand geboden kunnen worden. 'Pas als Zuid-Korea van een presidentieel overgaat op een parlementair systeem, ga ik echt in betere tijden geloven', zegt de diplomaat.

Dat idee is fractiewoordvoerder Sohn een gruwel: 'In een parlementair systeem krijg je compromissenpolitiek. Dat leidt bij ons alleen maar tot nog meer corruptie. Een brandschone, krachtige president is veel beter. En die hebben we nu.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden