Corruptie is oervorm van West-Duitse politiek

EEN NIEUWE vuilverbrandingsoven in het noorden van Keulen was helemaal niet nodig. Ovens in de omgeving hadden capaciteit over. Groene politici protesteerden, burgers verzamelden vijftigduizend handtekeningen tegen het dure project....

Symbolischer kan het bijna niet. De corrupte wijze waarop een kongsi van bedrijven en lokale politici de bouwopdracht toch doordrukte, doet eerder aan Zuid-Italië denken dan aan het degelijke Duitsland.

Bij de bouw verdween op grond van gefingeerde rekeningen bijna dertig miljard mark naar geheime bankrekeningen in Zwitserland. Met dit zwarte geld verrijkten managers zich. Maar ook de SPD-politici die de opdracht doordrukten kregen geld, wellicht uit deze bron. Ze lieten het als zogenaamde donatie in de partijkas storten door partijgenoten. Die kregen in ruil een gefingeerde donatiebewijs, waarmee ze weer de belasting bedrogen.

Het gaat hier om sociaal-democraten. Maar het vuilnisbedrijf Trienekens, de motor achter de affaire, heeft ook tal van vooraanstaande lokale CDU-politici op de loonlijst staan. In Keulen, zo schreef de Keulenaar Heinrich Böll, wast de ene hand de andere. 'Echte Fründe ston zesamme', luidt een bekend carnavalslied.

Maar die lokale verklaring schiet tekort. Afgaande op de lopende onderzoeken van justitie is de gang van zaken in Keulen het gebruikelijke patroon in heel Duitsland. Bij zaken als vuilverwerking, kabelnetten en wegen, waar gemeentepolitici beslissingen nemen over miljoeneninvesteringen, winnen de belangen van grote bedrijven het regelmatig van die van de bevolking.

De Keulse affaire voegt zich moeiteloos in een lange reeks Duitse corruptiegevallen. In hun vindingrijkheid en klein-menselijke slechtheid lijken de protagonisten soms weggelopen uit een verhaal van Elsschot of Gogol. Bijvoorbeeld de CDU-penningmeester in Hessen die testamenten van dankbare joden verzon om zwarte bedrijfsdonaties te verhullen, het bedrijf dat 2700 niet bestaande boorsystemen wist te verkopen en natuurlijk de ex-bondskanselier die omwille van zijn 'erewoord' nog steeds niet wil zeggen wie hem in het geheim miljoenen gaf.

Maandag maakte justitie bekend dat een onderzoek wordt ingesteld tegen 3500 ziekenhuisartsen die van het farmaceutische concern Glaxo SmithKline geld en plezierreisjes kregen en in ruil hun patiënten een nieuw medicijn van het bedrijf voorschreven.

Duitsland is al met al een stuk corrupter dan de bewonderaars van Pruisische tucht zouden verwachten. Het is misschien nog geen Italië, waar de premier wetten invoert om zijn eigen zakenimperium te beschermen. En het is ook geen Amerika, waar de financiering van politici door lobbyende bedrijven de democratie tot een lachertje maakt. Maar op de corruptie-perceptie-index van de actiegroep Transparancy International staat Duitsland er slecht bij. In de EU worden alleen Italië en Griekenland als corrupter waargenomen.

De 'verzorging van het politieke landschap' noemde de hoofdpersoon van het Flick-schandaal het uitdelen van gunsten door zijn bedrijf. Dat gebeurt niet alleen met geld. In Duitsland worden ook veel functies met aanzien en inkomen uitgedeeld. Hoe vaak gebeurt het niet dat een hoge ambtenaar of politicus namens de gemeenschap een miljoenendeal sluit met een bedrijf, om later in de top van hetzelfde of een gerelateerd bedrijf terecht te komen?

In het 'Rijnlandse kapitalisme' zijn niet alleen de bedrijven onderling nauw verstrengeld, maar ook de belangen van politiek en bedrijfsleven. Het is een cultuur van geven en nemen, waarbij financiering en risico's als het even kan worden afgewenteld op de gemeenschap.

Met alle macht vecht de Duitse regering in Brussel voor het behoud van de deelstaatbanken, half publieke instellingen die voortdurend bij schandalen zijn betrokken. In Noordrijn-Westfalen viel de minister van Financiën erover, in Berlijn de hele regering. De Beierse leider Stoiber raakt nu in moeilijkheden omdat de deelstaatbank onder zijn druk een volstrekt onverantwoord krediet verleende aan de bijna failliete mediatycoon Leo Kirch.

Miljarden aan gemeenschapsgeld gaan verloren, dat vervolgens met pijnlijke bezuinigingen moet worden terugverdiend. De beruchte 'Kölner Klüngel' is niet uniek, schreef een commentator, het is juist de 'oervorm' van de West-Duitse politieke cultuur. Zolang die blijft bloeien, kunnen we er zeker van zijn dat nog vele vermakelijke schandalen zullen volgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden