Corruptie gesignaleerd? Bel 12388

De Chinese overheid moedigt burgers aan gevallen van omkoping en ander dubieuze zaken te melden. Intussen blijven de partijbazen hun miljarden naar het buitenland sluizen.

PEKING/AMSTERDAM - Een partijbaas betrapt op het verkwisten van overheidsgeld aan dure cadeaus of overdadige diners? Heeft u smeergeld moeten betalen om een bed in een goed ziekenhuis te bemachtigen of om uw kind op een fatsoenlijke universiteit te krijgen? Kent u functionarissen die illegaal verkregen winsten hebben geparkeerd op een buitenlandse rekening? Bel 12388. Of doe uw verhaal op de daarvoor bestemde website.

Chinezen worden aangemoedigd om geldsmijterij, omkoping, machtsmisbruik , dubieuze transacties en andere onoorbare praktijken bij de autoriteiten te melden. Een nationale klachtenlijn en een website voor klokkenluiders worden ingezet als wapen in de strijd tegen partijleden die hun boekje te buiten gaan. Peking hoopt zo ook de verspreiding via het internet tegen te gaan van 'geruchten' die de 'sociale orde' verstoren.

Corruptie, op hoog en laag niveau, is in China even hardnekkig als wijdverbreid. Burgers worden in het dagelijks leven geplaagd door 'kleine' corruptie en er gaat vrijwel geen week voorbij of in de (sociale) media duikt een schandaal op dat zich afspeelt in hogere kringen. Op de corruptie-index van Transparancy International verkeert China al vele jaren in de middenregionen, tussen landen als Servië, Griekenland en Swaziland.

De kosten voor de Chinese samenleving worden geschat op 3 tot 4 procent van het bruto binnenlands product. Daar kan een paar procent bij worden opgeteld voor kapitaalvlucht. Besmet zijn onder meer de bouw, verkoop van land, banken, huisvesting, controle op veiligheid van voedsel en medicijnen, milieubescherming en onderwijs. Met een 'ongepaste levensstijl' misbruiken partijleden jaarlijks voor tientallen miljarden euro's aan overheidsgeld.

Zuivering

President Xi Jingping greep het begin van zijn leiderschap aan om met retorisch vertoon de oorlog te verklaren aan corruptie. Niets minder dan het voortbestaan van de Communistische Partij zou op het spel staan. Het aanzien van de partij bij de bevolking wordt er immers door ondermijnd. Hij kondigde een grondige zuivering aan en bezwoer dat niet alleen lagere functionarissen - de 'vliegen'- maar ook partijleiders - de 'tijgers' - worden aangepakt als dat nodig is.

'We voeren de campagne met een kracht die zijn weerga niet kent', zegt Cui Shaopeng. Hij is vicesecretaris-generaal van de commissie die toeziet op handhaving van de discipline in de partijgelederen. Tijdens een ontmoeting met Europese journalisten in Peking vertelt hij dat de gedragsregels voor de 80 miljoen partijleden flink zijn aangescherpt. Soms op het futiele af. Van publiek geld mogen geen maankoekjes meer worden gekocht en er moeten minder nieuwjaarskaarten worden verstuurd. Een met overheidsgeld betaald banket mag vier gangen en een kom soep niet overstijgen.

Cui Shaopeng strooit met getallen die moeten aantonen dat het de partij menens is, maar het blijft onduidelijk of de laatste tijd vaker wordt opgetreden dan voorheen. Het aantal partijleden dat te maken krijgt met maatregelen als demotie, ontslag of doorverwijzing naar justitie ligt al een decennium tussen de 130- en 140 duizend per jaar. In eenderde van die gevallen gaat het om corruptie.

Eerdere schoonmaakoperaties hadden weinig resultaat en uit de officiële statistieken valt niet op te maken dat de zaken onder Xi effectiever worden aangepakt. Persbureau Reuters berekende dat dit jaar zelfs minder personen wegens corruptie zijn vervolgd dan in voorgaande jaren. Wel zijn de afgelopen maanden zestien activisten opgepakt die ijverden voor het openbaar maken van de rijkdom van overheidsfunctionarissen.

'Anticorruptiecampagnes worden vaak gebruikt om iets anders te doen dan het afrekenen met corruptie', zegt Frank Pieke, hoogleraar moderne Chinastudies aan de Universiteit Leiden. 'Ze zijn onderdeel van het politieke proces. Vaak speelt er een machtsstrijd of zijn er meningsverschillen. Een campagne tegen corruptie is een handige stok om mensen te dwingen zich te conformeren, een leninistisch instrument om de partij in bedwang te houden.'

Een 'tijger' waarmee Xi kennelijk een rekening te vereffenen heeft, is de 71-jarige Zhou Yongkang, ex-veiligheidschef en tot vorig jaar een van de negen leden van het Staand Comité van het Politburo, het hoogste partijorgaan. Zijn hechte banden met de veiligheidsdiensten en de olie-industrie maakten hem tot een van de machtigste politici. Nu lijkt zijn val in voorbereiding.

Deze week meldde Reuters dat hij onder huisarrest is geplaatst op verdenking van corruptie. Zhou zou nogal wat steekpenningen hebben opgestreken, maar dat lijkt niet zijn belangrijkste misstap. Die maakte hij vermoedelijk toen hij zich verzette tegen het verstoten van Bo Xilai, de in ongenade gevallen partijchef die wegens corruptie en machtsmisbruik tot levenslang werd veroordeeld.

Het onderzoek naar Zhou is een naschok van de affaire-Bo Xilai die de potentie heeft krachtiger te worden dan de oorspronkelijke beving. Zhou is de hoogste partijbaas die wordt aangepakt wegens 'schending van de partijdiscipline' sinds de communistische machtsovername in 1949.

Cultuur

Veel Chinezen zien corruptie als een verschijnsel dat is geworteld in hun cultuur. Maar volgens critici wordt die vooral in stand gehouden door het ontbreken van onafhankelijke justitie en van transparantie in politiek en economie. Overheid en ondernemingen zijn twee handen op één buik, macht en geld schurken dicht tegen elkaar aan.

De verstrengeling van belangen is volgens Pieke niet altijd gericht op persoonlijke verrijking. 'Het is soms informeel gebruik van macht en het stimuleren van de lokale economie. Niet alle geld verdwijnt in de zakken van individuen.'

Ook in de jaren van Mao maakten partijleden zich schuldig aan vriendjespolitiek, afpersing en andere vormen van onethisch gedrag. Maar sinds de hervormingen van Deng Xiaoping in 1978 en de economische bloei die daarop volgde zijn de uitwassen veel spectaculairder geworden. Volgens het Amerikaanse bureau Global Financial Integrity is vanaf 2000 tot vorig jaar voor zo'n 3.000 miljard euro aan zwart, crimineel en door corruptie verkregen geld over de grens gesmokkeld.

Dat partijbazen hun kapitaal overmaken naar het buitenland duidt erop dat ze hun eigen land niet meer vertrouwen. Pieke: 'Ze zorgen voor een verzekering voor zichzelf en hun kinderen. Als de grond ze te heet onder de voeten wordt, kunnen ze vertrekken.'

Pieke vreest de gevolgen: 'Als partijleiders de mogelijkheid hebben eruit te stappen, hoeven ze de consequenties van hun optreden niet te dragen. Het betekent dat ze minder verantwoording afleggen tegenover de bevolking. Dat heb je ook gezien in Afrika. Met dramatische gevolgen.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden