'Corruptie? Franse politici verkeren in een grijze zone'

Parijs - Clearstream, Angolagate, de zaak-Chirac, de zaak-Woerth-Bettencourt, MAM in Tunesië, Fillon in Egypte - bijna wekelijks komen Franse toppolitici in opspraak op verdenking van misbruik van hun positie. Soms zijn dat langlopende affaires, zoals de zaak rond ex-president Chirac. Hij wordt er van beschuldigd medewerkers fictieve banen te hebben bezorgd die werden betaald door de stad Parijs, waarvan hij burgemeester was. Zijn proces werd vorige week met een beroep op wettelijke oneffenheden verdaagd.


In april hoort voormalig minister van Binnenlandse Zaken Charles Pasqua de uitspraak van de rechter in Angolagate; hij zou betrokken zijn bij een wapenleverantie aan Angola om de partijkas te spekken.


Die rekkelijke moraal, is dat een Franse eigenaardigheid? En zo ja, waar komt dat vandaan? Pierre Lascoumes, onderzoeker aan universiteit Sciences Po in Parijs, publiceerde er onlangs twee boeken over: Favoritisme et corruption à la Françaiseen Une démocratie corruptible.


Lascoumes: 'Men spreekt in juridische zin van corruptie bij een financiële uitwisseling tussen twee partijen', maar in de meeste gevallen is het troebeler; dan gaat het om belangenvermenging. Je komt in wat ik de grijze zone noem. Dat politici meerdere mandaten kunnen hebben - minister en burgemeester, parlementariër en regiobestuurder - speelt daarbij een rol. Alain Juppé, minister van Buitenlandse Zaken én burgemeester van Bordeaux, zei onlangs: het ging nooit beter met de stad dan toen ik eerste minister was. In die uitspraak hoor je de dubbele moraal; een eerste minister wordt juist geacht het algemeen belang te dienen. Maar zoiets veroorzaakt hier geen schandaal.'


Eenmaal politicus, altijd politicus, lijkt de afspraak. Politici blijven doorgaans tot op hoge leeftijd op hun post.


'Politiek wordt gezien als een beroep, met een carrière en eigen waarden, zoals bankiers of artsen dat hebben. Zo ziet het publiek het ook. Met de mogelijkheid van verschillende mandaten heb je altijd iets om op terug te vallen. Bovendien kun je kruisverbanden leggen, een achterban organiseren. Frankrijk is niet per se heel gecorrumpeerd, maar het kent een sterke vermenging van activiteiten en verantwoordelijkheden.


'Chirac, die ervan wordt beschuldigd partijfunctionarissen te hebben betaald met geld van de gemeente, is juridisch over de schreef gegaan. Maar Eric Woerth, die als minister innige betrekkingen had met de Oréal-erfgename Bettencourt, een van de grote financiers van zijn partij, zit eerder in een ethische schemerzone. Niets verbiedt een minister tegelijk penningmeester van zijn partij te zijn. Maar vanuit moreel standpunt is het dubieus.


'Minister van Buitenlandse Zaken Alliot-Marie mag op vakantie gaan waar ze wil, en haar ouders mogen investeren waar ze willen. Maar als ze zich in Tunesië laat fêteren, terwijl daar opstanden gaande zijn, en als ze daarover vervolgens liegt, dan heeft ze weinig oog voor de werkelijkheid.'


'Daarmee kwam een lange traditie aan het licht van hoge politici die zich laten uitnodigen voor een vakantie in de zon. Dat is je positie misbruiken. Want niemand weet of hij in Egypte was als privépersoon of in functie. Fransen staan daar tolerant tegenover.


'Er is in Europa een groot verschil tussen de katholieke en de protestantse landen.


'Fransen koesteren bovendien wantrouwen tegenover politieke instanties en ambtenarij. Er zouden dus strenge regels moeten komen om dat wantrouwen weg te nemen. Het eigenaardige is echter dat Fransen tegelijk heel tolerant zijn. Dat je een kruiwagen nodig hebt voor een baan, een huis, een school - dat vinden ze heel normaal.'


'Waarschijnlijk worden dergelijke privileges als deel van de functie gezien. Wat mij meer zorgen baart, is dat niemand van die tientallen mensen die Sarkozy omringen hem heeft weerhouden. Pas toen de internationale pers over hem heen viel, krabbelde hij terug.'


'Het enige verschil is dat extreem links en extreem rechts elkaar raken door allebei van leer te trekken tegen corruptie.'


'Dat was een dwaze belofte. Corruptie is structureel. Dat een deel van de politici die neiging heeft, kun je nooit helemaal uitbannen. Te denken dat de regels alleen voor de anderen gelden, hoort bij de sociologie van de macht. Vaak gaat het dan om dienstappartementen, auto's, betaalde vakanties - de kleine materiële voordelen van zo'n functie.


'Je moet het inperken, door strenge controle, hoge boetes, transparante procedures. Maar ook door de kiezer bewust te maken. Die vergoelijkt het door te zeggen: zie je wel, het zijn mensen zoals wij. Of anders: dat hoort nu eenmaal bij de politiek. Zo blijft het systeem in stand.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden