Corrupte politicus wordt in Roemenië toch wel herkozen

Zo fel als het verzet tegen corruptie deze week in Boekarest was, zo begripvol is men buiten de hoofdstad. In Baia Mare bijvoorbeeld. 'In zijn plaats had ik misschien ook mijn vinger in de honingpot gedoopt'.

Catalin Chereches bij zijn herintrede als burgemeester van Baia Mare op 18 juli 2016. Beeld epa

De burgemeester komt voorgereden in een vierwielaangedreven Mercedes. In hoog tempo gaat het daarna in noordelijk Roemenië door de druilerige mist van Baia Mare. Zíjn Baia Mare. 'Dit is mijn stad. Ik ben hier geboren.'

Catalin Chereches (38) is geen gewone burgemeester. Justitie verdenkt hem van meervoudige corruptie en machtsmisbruik - van het kopen van stemmen in de Roma-gemeenschap tot het achterover drukken van tonnen bij de aanbesteding van stadsbussen. Hij kreeg voorarrest en voerde vanuit de cel campagne voor zijn herverkiezingen.

De sociale media hielpen hem, net als de tv-kanalen (twee), kranten (twee) en radiostations (drie) in zijn bezit. Onderaan de streep had Catalin Chereches 70 procent van de stemmen. Baia Mare drukte hem stevig aan de borst.

Massaprotesten

In een notendop zit daar de kern van het Roemeense probleem: corrupte politici worden met regelmaat herkozen - vaak omdat er geen betere keus voorhanden is, vaak ook omdat kiezers vallen voor beloften van economische voorspoed.

Tegen figuren als Chereches gingen honderdduizenden demonstranten de voorbije twee weken de straat op in Roemenië. Op het Victorieplein van Boekarest worden dit weekend opnieuw duizenden mensen verwacht.

De minister van Justitie stapte al op na een omstreden voorstel de strijd tegen de corruptie te verzachten. De betogers eisen nu ook het vertrek van Liviu Dragnea, voorzitter van coalitiepartij PSD en eigenaar van een zevenduizend vierkante meter tellend perceel-met-zwembad.

Dragnea was het liefst premier geworden, maar kandideerde zich niet omdat hij een voorwaardelijke gevangenisstraf op zak heeft. In een andere corruptiezaak dreigt hij ook veroordeeld te worden, mogelijk al over zes maanden. In dat geval moet hij de cel in. Noem het een politieke guillotine die boven de Roemeense regering hangt.

Om Dragnea uit de cel te houden nam de regering eind januari een verordening aan die 'kleine corruptie' alleen nog met een boete strafbaar stelt. Onder druk van de massaprotesten trok premier Grindeanu de verordening weer in, maar er is een uitweg denkbaar: via het parlement, in een afgezwakte variant.

Steekpenningen

'Deze demonstraties zijn het beste dat dit land in tien jaar overkomen is', bluft Catalin Chereches terwijl hij in zijn americano roert. Vanzelfsprekend zijn ze niet tegen zijn soort gericht, want hij is een 'slachtoffer van economische en politieke belangen'.

Chereches vindt dat hij veel voor Baia Mare gedaan heeft sinds hij in 2011 aantrad. 'Ik heb de straten schoongemaakt en extra groen aangelegd. De handballers deden dankzij mijn steun voor het eerst mee in de hoogste competitie.' Had hij al gezegd dat Baia Mare onder hem de finale haalde in de strijd voor culturele hoofdstad van Europa in 2021? Het werd Timisoara. 'Als ik niet gearresteerd was, hadden we gewonnen.'

Het gebeurde op 27 april vorig jaar. Een zakenpartner met wie Chereches in de clinch lag, overhandigde hem omgerekend 6.500 euro aan steekpenningen, en legde de transactie in het geheim vast voor justitie. De burgemeester herinnert het zich zo: 'Hij gooide geld op tafel, nam een selfie en vertrok. Een paar uur later werd ik gearresteerd.' Chereches is sindsdien geschorst. Baia Mare wordt nu bestuurd door de viceburgemeester.

Catalin Chereches, rijk geworden met de verkoop van onroerend goed, is daarmee het gezicht van zowel het oude als het nieuwe Roemenië. Het oude Roemenië is dat van de ongestrafte omkoperij, de innige omhelzing van zaken en politiek. In het nieuwe Roemenië moeten politici er serieus rekening mee houden dat ze gepakt kunnen worden - een proces versneld door de toetreding tot de EU (2007).

DNA

Het is een succes dat voor rekening komt van de gevreesde anticorruptie-autoriteit DNA en haar baas Laura Codruta Kövesi (43). Vanuit Boekarest stuurt ze een team van aanklagers aan dat de afgelopen twee jaar alleen al 2.450 mensen uit politiek, ambtenarij en bedrijfsleven vervolgde. Liefst 90 procent van de zaken mondt uit in een veroordeling. 'DNA, kom ze halen!', scanderen de demonstranten voor het regeringspaleis.

De ingetrokken verordening om 'kleine corruptie' slechts te beboeten, was een poging haar werk te saboteren, zegt Kövesi op haar kantoor. In het verleden probeerde het ministerie van Justitie via de begroting ook al de DNA te kortwieken. Ze vertelt dat Roemenen steeds vaker, al dan niet anoniem, de DNA tippen over hun corrupte bazen. 'De mentaliteit is langzaam aan het veranderen.'

Maar wie verklikt zijn burgemeester? Voor de burgers van Baia Mare is het ondenkbaar. Ze houden onvoorwaardelijk van Chereches, de man die festivals naar de Transsylvaanse heuvels haalde, speelpleinen aanbouwde en de stad haar trots teruggaf. De Roemeense voorronde van Eurovisie in Baia Mare? Geregeld. Zoiets hadden de inwoners nog nooit gezien. Werd er in zijn stad een pand gerenoveerd of gesloopt, dan liet hij altijd even zijn gezicht zien. En daarmee zijn betrokkenheid.

'Kijk naar dit openbaar toilet', wijst Ioan Dan Mate (58), een mijnwerker met vervroegd pensioen. 'Aangelegd door Chereches! Hetzelfde geldt voor de bankjes in het park, die zijn voor ons oudjes heel belangrijk.' Ach, en corruptie, 'in zijn plaats had ik misschien ook mijn vinger in de honingpot gedoopt.'

Een armoedige wijk in Baia Mare, met name bewoond door de Roma-gemeenschap. Beeld Jaap Arriens

Slachtoffer

Veel kiezers in het slaperige industriestadje zien hem als slachtoffer, niet als dader. 'Het bewijs is in scène gezet', zeggen ze. Ze wijzen naar de bruine sneeuwsmurrie die als aarden wallen langs het voetpad liggen. 'Onder Chereches werd dat altijd gelijk opgeruimd. Nu is het een drama.' Melania van 22 voegt eraan toe dat Chereches een goed christen is. Ze kijkt weinig tv, maar heeft van vrienden gehoord dat de berichtgeving over hem onterecht is.

'Laat hem stelen, zeggen ze hier, zolang hij ook iets terug doet voor de gemeenschap', aldus Ananei Gagniuc (59), een lokale onderzoeksjournalist die ontdekte dat Chereches de gemeente heeft achtergelaten met een schuld van een slordige 30 miljoen euro.

Zelf houdt Catalin Chereches staande dat hij onschuldig is. Omkopen heeft hij maar één keer gedaan. 'Toen ik economie studeerde in Wenen. 700 dollar om aan een kamer te komen op de campus.' Zijn mediafonds is inmiddels over de kop. Hoofdschuddend: 'Al mijn investeringen hebben me 3 miljoen euro gekost.'

Op 1 maart begint zijn rechtszaak. Hij bereidt zich voor op een proces van jaren, en heeft de rechter gevraagd of hij in de tussentijd zijn burgemeesterschap mag oppakken. Over drie jaar loopt zijn termijn af. En dan? 'Weg uit Roemenië, ik vertrouw het systeem niet.' Sneeuwruimen mogen ze dan in Baia Mare zelf doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden