Bellen met Correspondent Latijns-Amerika

Correspondent Marjolein van de Water is diep in de Amazone: ‘Mensen konden hier amper ademen afgelopen week’

Marjolein van de Water in het Amazonegebied. Beeld Marlena Waldthausen

Het was een belangrijk onderwerp bij de G7-top afgelopen week: de branden in de Amazone. Latijns-Amerikacorrespondent Marjolein van de Water is nu in het gebied. We bellen Marjolein vlak voordat ze op de boot stapt naar het kleine dorpje Panorama. Kunnen de inheemse inwoners van het dorpje zich wapenen tegen de branden?

Wat heb je tot nu toe gezien?

Tijdens de vlucht van São Paulo naar Porto Velho heb ik weinig kunnen zien, omdat ik niet bij het raam zat. Ik ben geland in Porto Velho (hoofdstad van de deelstaat Rondônia, red.). Daarna ben ik naar Jaci Paraná gereden. Vanuit de auto zag ik veel zwartgeblakerde stukken grond en er hing een verbrande geur. En dan was dit nog stedelijk gebied waar ik doorheen reed.

‘Mensen hier vertellen dat ze afgelopen week amper konden ademen en dat ze mondkapjes droegen. Veel mensen zijn in het ziekenhuis opgenomen vanwege ademhalingsproblemen en het vliegveld was een tijdje gesloten. Omdat het maandag geregend heeft, is de situatie nu beter onder controle.’

Je staat nu bij de rivier Jaci en kan ieder moment op een bootje naar het dorpje Panorama stappen. Wat verwacht je daar de komende dagen te zien?

‘Ik wil het dagelijkse leven bekijken van de Karipuna, zoals het inheemse volk heet dat ik ga bezoeken. Ik ben heel benieuwd hoe de Karipuna reageren op de branden en hoe ze naar de toekomst kijken. Met dit dorpje is contact, maar er zijn ook volkeren in de Amazone die volledig geïsoleerd leven. Als zij getroffen worden door de branden zou dat hun uitsterven kunnen betekenen. Maar ik ga nu eerst zes uur in een klein bootje varen met een open dak, in de brandende zon.’

Beeld Marlena Waldthausen

Wat is de rol van de inheemse volkeren in het behoud van de Amazone?

‘Grote delen van de Amazone zijn in beheer van de inheemse bevolking. In de Grondwet van 1988 is het recht van inheemse volkeren op het land van hun voorouders vastgelegd. De Karipuna hebben in 1996 landrechten verworven, het gaat om 153 duizend hectare land. In de delen van de Amazone die door indianen worden beheerd, is vrijwel geen ontbossing. Maar er zijn veel invasies van mijnwerkers en boeren.

‘De inheemse bevolking doet nauwelijks aan veeteelt en niet aan grootschalige landbouw. Natuurlijk kappen ze weleens wat bomen, maar dat zijn er zo weinig, dat ze weer terug groeien. Ter vergelijking: gewone boeren gebruiken de vruchtbare Amazone juist wel voor veeteelt en grootschalige landbouw, zoals soja en maïs.

‘Veel Brazilianen willen de Amazone beschermen, maar ze zien tegelijkertijd de economische kansen. Ze denken dat verdere exploitatie van de Amazone kan helpen de armoede in het land uit te bannen. ’

Waarom staat de Amazone op veel plekken in brand?

‘Sinds Jair Bolsonaro president van Brazilië is, bestaat er minder controle op de Amazone. Hij heeft bezuinigd op de organisaties die dat zouden moeten doen. Hij vindt het belangrijk dat de Amazoneregio zich economisch ontwikkelt. Daarmee moedigt hij eigenlijk de boeren aan nieuwe gebieden in brand te steken. Ze steken grote stukken land, nadat de bomen eerder al gekapt zijn, in brand om het vruchtbaarder te maken, of vrij te maken voor veeteelt. In principe gebeurt dat elk jaar, maar dit jaar is het erger.’

Hoe staan de Brazilianen tegenover de inheemse volkeren?

‘Brazilianen kijken vaak neer op de indianen. Net als de indianen in de VS hebben die veel te maken met racisme. ‘Ze wachten op geld van de regering en ze doen niks’, hoor ik Brazilianen weleens zeggen. Ook vinden sommigen het gek dat ze 0,5 procent van de bevolking uitmaken, maar wel over 14 procent van het grondgebied beschikken.’

Beeld Marlena Waldthausen

Meer lezen over de branden in de Amazone

De meerderheid van de Brazilianen verafschuwt de vernietiging van de Amazone. Maar de rijke landen moeten ervan afblijven. 

Willen de rijke landen serieus worden genomen als zij te hulp schieten bij het blussen van de branden in de Amazone, dan zullen zij eerst in eigen huis een effectief klimaatbeleid moeten voeren. Dat concludeerde Arie Elshout na de G7-top afgelopen week.

Staan de longen van de aarde in brand? En is het echt zo uitzonderlijk dit jaar? Vier vragen over de branden in de Amazone.

Over heel veel zaken verschillen de Brazilianen grondig van mening, maar over één ding zijn ze het bijna allemaal eens: de ontbossing van de Amazone moet stoppen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden