NieuwsWetenschap

Coronavirus al in zomer 2019 in Italië actief? Experts geloven er niks van

Voor de een bevestigt het dat corona allang rondging, voor de ander bewijst het vooral dat wetenschappers er ook weleens naast zitten. Al vorig jaar zomer zou het nieuwe coronavirus in Italië lustig rondgaan, blijkt uit nieuw onderzoek. Er is eigenlijk maar een probleem: onafhankelijke experts geloven er ‘geen bal’ van.

Aanleiding voor de commotie is een onderzoek van het Nationaal Instituut voor Kankeronderzoek in Milaan naar haast duizend bloedmonsters, die het instituut sinds september vorig jaar afnam op zoek naar sporen van longkanker. Maar geconfronteerd met het nieuwe coronavirus, blijkt het bloed van 11 procent van de vrijwilligers het virus aan te vallen met antistoffen. In 15 gevallen gaat het zelfs om bloed dat in september werd afgenomen, drie maanden voordat het virus voor het eerst in China opdook.

Dat ‘geeft aan dat het virus zelfs lang voor de eerste officiële meldingen rondging’ en ‘kan de geschiedenis van de pandemie herschrijven’, constateren de Italianen in Tumori, het wetenschapsperiodiek van hun instituut. Waar het na een week werd opgemerkt door persbureau Reuters, en toonaangevende media als The IndependentCNBCde Telegraaf en de website van het Wereld Economisch Forum.

Daar verzuimde men echter te rade te gaan bij wetenschappers met verstand van antistoffen. ‘Ik geloof er geen bal van’, reageert een van hen, immunoloog Gijs van Nierop (Erasmus MC), desgevraagd. ‘Een typisch geval van wat er mis is met veel wetenschap en journalistiek in het covid-tijdperk’, foeterde de Britse hoogleraar computationele systeembiologie Francois Balloux al op sociale media.

Zo wijst Van Nierop erop dat de Italianen met hun zelf ontwikkelde antistoftest liefst 111 bloedmonsters zagen reageren op het ‘haakje’ waarmee het coronavirus cellen pakt, terwijl er maar 6 het virus echt onschadelijk maakten. ‘Die verhouding is veel schever dan je zou verwachten. Dat duidt op veel valspositieve resultaten’, merkt de Rotterdammer op.

Ofwel: de test sloeg loos alarm. Misschien wel omdat de donoren antistoffen in hun bloed hadden tegen een van de onschuldige verkoudheidscoronavirussen die rondgaan bij de mens, oppert Balloux in zijn commentaar. ‘Tenzij dit kan worden bevestigd door veel beter bewijs, denk ik dat we deze claim gerust kunnen negeren.’

In het riool

Het is niet voor het eerst dat onderzoekers na een blik op hun metingen beweren dat het nieuwe virus sars-cov-2 kennelijk al langer rondgaat. Van Nierop wijst op het geval van een Spaanse studie, die glashard beweerde dat de genetische vingerafdruk van het virus al begin 2019 in het rioolwater van Barcelona te vinden was. Ook die bewering vond gretig aftrek in de media.

‘Maar het onderzoek is vervolgens alleen op de website van de universiteit verschenen en nooit door de peer review gekomen’, zegt Van Nierop, verwijzend naar de beoordeling door collega-onderzoekers die in de wetenschap gebruikelijk is voordat iets in druk verschijnt. ‘De meettechniek is extreem gevoelig. Valspositieve detectie van het virus door bijvoorbeeld verontreiniging van de rioolmonsters ligt bij dit soort analyses dan ook op de loer’, signaleert Van Nierop.

Blijft de vraag waarom de nieuwe Italiaanse studie dan blijkbaar wél de toets der collegiale kritiek heeft doorstaan. Van Nierop wijst erop dat Tumori een tamelijk onbelangrijk tijdschrift is. ‘Bij zo’n tijdschrift is het peerreviewproces niet altijd even kritisch.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden