Nieuws

Coronavarianten met onbekende stekeltjes ontdekt in het riool van New York

In de riolen van New York hebben wetenschappers restjes gemuteerd coronavirus aangetroffen met stekeltjes die ze nog niet kenden. Dat kan erop duiden dat het virus rondgaat onder rioolratten. Met alle risico’s van dien.

Maarten Keulemans
Een uitgang van het riool in New York. Beeld Gabe Dickens / AP
Een uitgang van het riool in New York.Beeld Gabe Dickens / AP

De restjes coronavirus die men in het rioolwater aantrof, ‘passen’ behalve op menselijke cellen verdacht goed op de cellen van ratten en muizen. Dat is alweer een aanwijzing dat het coronavirus zich kan schuilhouden in dierpopulaties van waaruit het, in veranderde vorm, op zeker moment opnieuw de mens kan besmetten.

Ook bij de omikronvariant is een van de hypotheses dat het gaat om een variant die belandde bij muizen of ratten, zich daar onder de radar heeft ontwikkeld, en vervolgens weer is teruggesprongen op de mens. In onder meer Denemarken en Nederland ging het virus, muterend en wel, rond onder nertsen. Het zou van corona zoiets maken als de griep: een virus dat op gezette tijden vanuit het dierenrijk nieuwe varianten op de mens afvuurt, waar het immuunsysteem nog niet goed op is berekend.

Ook in Nederland overweegt men nader onderzoek te doen naar de vraag of het coronavirus rondgaat bij ratten, zegt viroloog Marion Koopmans. ‘Het is een interessante hypothese. Maar om het te bewijzen, zou je ook monsters moeten afnemen bij de dieren. Dit onderzoek geeft in elk geval maar weer aan wat een fascinerende dingen je kunt vinden door rioolwater te bestuderen.’

Bouwinstructies

Voor hun onderzoek verzamelden viroloog John Dennehy van de City University van New York en collega’s maandenlang monsters van het afvalwater bij veertien rioolwaterzuiveringsinstallaties in de stad. Daar vonden ze onder meer de genetische bouwinstructies voor corona-uitsteekseleiwitten die ze nog niet kenden. In mei en juni, toen de epidemie op een laag pitje draaide, maakten de geheimzinnige varianten zelfs de meerderheid uit van wat men aan coronavirussen aantrof.

Dat kan erop duiden dat er onder mensen nog onontdekte varianten rondgaan. Maar aangezien de spookvarianten steeds bij dezelfde rioolinstallaties opduiken, nog nergens bij de mens zijn gevonden en ook volop aanwezig waren toen er bij mensen nauwelijks corona was, is het ook goed denkbaar dat ‘deze virusfamilies afkomstig zijn van een dierlijke gastheer, bijvoorbeeld een knaagdier’, zoals het team het behoedzaam formuleert in vakblad Nature Communications.

Bij vervolgexperimenten in het lab groeide men vier van de raadselachtige uitsteeksels aan nepvirusdeeltjes, om hun functie beter te begrijpen. Twee van de uitsteeksels bleken antistoffen volledig van zich af te kunnen schudden, twee andere deden dat deels. Dat maakt ze ‘potentieel gevaarlijk voor de menselijke gezondheid’, aldus Dennehy.

Rattenversies

‘Fascinerend’ en ‘superinteressant’, vindt Koopmans het nieuwe onderzoek. Na de eerste coronagolf vond Koopmans’ groep ook in het Nederlandse riool nog onbekende stukjes gemuteerd coronavirus. Dat hoeft beslist niet te betekenen dat er sprake is van ‘rattenversies’ van corona, benadrukt ze. Veel meer voor de hand ligt dat het gaat om gemuteerde menselijke coronavirussen die men domweg nog niet ontdekte.

Maar het geeft wel aan hoe nuttig het kan zijn om het riool moleculair door te vlooien, vindt Koopmans. Met internationale collega’s werkt haar groep aan een zogenoemd ‘viroom’ van de riolen van de wereld, een staalkaart die aangeeft welk riool ruwweg welke virussen bevat. Hopelijk kan dat ooit werken als een radar, om nieuwe ziektekiemen eerder op te sporen.

Omikronvariant

Opvallend is dat sommige van de spookvirussen uit het New Yorkse riool verdacht veel lijken op de omikronvariant. Dat zou erop kunnen duiden dat de evolutie op totaal verschillende plekken op de wereldbol het coronavirus soms dezelfde kant op ‘duwt’, een bekend fenomeen.

Wat pleit tegen de rattentheorie is dat men in New York nog geen restanten van corona heeft aangetroffen in rattenpoep of in bloedmonsters van de dieren. ‘Misschien hebben we gewoon nog niet de juiste dieren onderzocht’, zegt Dennehy, tegen Amerikaanse journalisten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden