Nieuwscapaciteitsproblemen ov

Corona of niet, ProRail voorspelt overvolle treinen en sporen

Ook met veranderend reisgedrag door bijvoorbeeld het coronavirus loopt het spoor de komende jaren vol en vast. Daarvoor waarschuwt netwerkbeheerder ProRail in een studie naar de ontwikkeling van het spoor tot 2040.

Reizigers op Rotterdam Centraal. Beeld Arie Kievit
Reizigers op Rotterdam Centraal.Beeld Arie Kievit

De afgelopen maanden gingen er gitzwarte vooruitzichten rond voor het openbaar vervoer in Nederland. ‘Het is best wel heftig als je maar de helft van je treinen kunt laten rijden’, zegt topman John Voppen van ProRail. Het treinverkeer is inmiddels weer op gang gekomen, maar de reiziger blijft weg. Begin deze week nog bleek uit cijfers van het CBS en Translink, het bedrijf achter de ov-chipkaart, dat er in de eerste week van september 45 procent minder is gereisd met het openbaar vervoer, hoewel de vakanties voorbij zijn en de scholen weer open.

De spoorwegen, maar ook het stads- en streekvervoer denken dat deze situatie voor langere tijd aanhoudt. Ze vrezen dat er nog jaren miljoenen reizen minder zullen worden gemaakt, doordat mensen hun baan verliezen, meer thuiswerken of forensen meer de auto pakken. De gevolgen zijn desastreus: de NS alleen al loopt tot 2025 ruim 4,7 miljard euro aan inkomsten mis en voorziet voor dit jaar een verlies van 1 miljard.

Hoe anders waren de geluiden exact een jaar terug. Het aantal reizigers groeide in de eerste zes maanden van 2019 in zo’n tempo dat de NS voorzag dat er al in 2025 al niet genoeg treinen, sporen en stations meer zouden zijn om ze allemaal te vervoeren. In mei van dit jaar, twee maanden nadat de lockdown van kracht was geworden, was de NS uiterst somber. 2025? Dan zitten we pas weer op het niveau van 2019, zeggen ze nu in Utrecht.

Bevolkingsgroei

ProRail ziet die rampzalige ontwikkeling voor de korte termijn ook. Maar zelfs als het reisgedrag verandert, zal het spoor de komende jaren nog steeds vol- en vastlopen, zegt Bas Bakker, directeur mobiliteitsontwikkeling bij ProRail. ‘Het gebeurt door het coronavirus misschien later dan we eerst hadden becijferd. Het kan per regio anders lopen. Misschien kampt Amsterdam in 2027 alweer met overvolle treinen en andere steden pas in 2030. Maar het gaat spaak lopen.’

Tot 2040 ziet ProRail een aantal ontwikkelingen die onherroepelijk leiden tot meer vraag naar openbaar vervoer. Bakker: ‘De bevolking groeit met 1,6 miljoen inwoners en dat zal vooral in de Randstad gebeuren, waar de treinen nu al uit hun jasje knappen. In Amsterdam alleen al zijn 57 duizend nieuwe woningen voorzien tussen nu en 2025. Op de lijn Leiden-Dordrecht zijn tot 2040 bijna een kwart miljoen huizen gepland, waarvan 80 procent in steden zullen verrijzen.’

null Beeld Arie Kievit
Beeld Arie Kievit

Dat zijn nieuwe bewoners die voor een groot deel aangewezen zullen zijn op openbaar vervoer, denkt ProRail. Zelfs als het reisgedrag onder invloed van het coronavirus wijzigt, blijft de druk op het spoor groot. ‘Een kwart van de beroepsbevolking kan volgens voorzichtige schattingen thuiswerken. Zelfs in een scenario waarbij een op de drie werknemers dat doet en we één op de twee studenten uit de spits weten te krijgen, blijven er in 2030 routes over waar we treinen hebben met meer reizigers dan zitplaatsen.’

Geen alternatief

Er blijft een grote groep reizigers die geen alternatief hebben voor het openbaar vervoer, omdat ze bijvoorbeeld geen geld hebben voor een auto of niet beschikken over een rijbewijs. ‘Captives’ worden ze in de vakliteratuur genoemd. In een studie voor het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM), dat de overheid adviseert, stellen onderzoekers dat 30 procent van de treinkilometers en 50 procent van de bus-, tram- en metrokilometers wordt afgelegd door reizigers die geen rijbewijs hebben.

Een andere factor die het spoor drukker maakt, is de groei van het goederenvervoer. ‘Wij gaan uit van scenario’s waarin het aantal tonnen aan vracht verdubbelt’, legt Bakker uit. ‘Maar de haven van Rotterdam voorziet zelfs een stijging van tweeënhalve keer.’ Al die goederen vechten ook om een plekje op het spoor en zitten – vooral in de Randstad – een ‘spoorboekje’ in de weg waarbij intercity’s niet zes maar zelfs acht keer per uur rijden, zoals de bedoeling is in 2030. Daarbij komt dat een goederentrein zich minder makkelijk in een mal laat slaan dan een trein met reizigers. Een schip dat te laat in de Rotterdamse haven aankomt, gooit de planning in het honderd.

GEVRAAGD: KLEINGELD VOOR SNELLERE TREINEN

ProRail overlegt met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat over een aantal slimme, ‘kleinere’ investeringen die het treinverkeer voor de komende jaren al reuze vooruit kunnen helpen. Een greep uit de voorstellen:

- Om tussen Houten en Woerden met meer intercity’s in een uur te kunnen rijden is bij Houten Castellum een stuk spoor nodig waar treinen kunnen keren zonder dat ze de rest van het treinverkeer ophouden.

- Snellere trein naar Berlijn? Meer intercity’s en goederentreinen richting Oost-Nederland? Dat kan door tussen Apeldoorn en Deventer sporen recht te leggen en wissels te verwijderen. Verder moet zowel Apeldoorn als Deventer een extra perron erbij krijgen.

- In Wolfheze wordt een onderdoorgang gebouwd, zodat een overweg overbodig wordt. Ook daar kunnen treinen sneller rijden als een aantal wissels verdwijnt, zodat de stationsomgeving efficiënter kan worden ingericht. De sprinter kan dan sneller rijden en zit zo de intercity niet in de weg.

- in ’s-Hertogenbosch kan met de aanleg van een nieuw perron (naast spoor 8) de drukte op perrons, roltrappen en traverse worden teruggedrongen. Treinen hoeven dan niet meer op een van de perronfasen te staan (A of B), maar kunnen dichter bij de roltrappen stoppen.

- In Amersfoort liggen veel oude wissels die niet meer voldoend aan de internationale eisen. Vervanging betekent dat treinen sneller het station in en uit kunnen rijden.

- Met een andere indeling van het emplacement kan het station Eindhoven zich ontwikkelen tot een internationaal knooppunt en tegelijk de regio beter bedienen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden