ReportageFacebookgroep Noi Denunceremo

Corona-nabestaanden Bergamo doen aangifte tegen de staat: waarom ging het juist hier zo mis?

Nabestaanden van de vele coronaslachtoffers in Bergamo doen maandag honderd aangiften tegen de staat. Waarom ging het juist hier zo mis, willen zij weten. En vooral: waarom ging de Noord-Italiaanse stad pas twee weken na de eerste besmetting op slot? 

Italiaanse militairen ontfermen zich over 45 lijkkisten van coronaslachtoffers in een kerk in Bergamo, eind maart. Beeld EPA

Daar zaten ze dan, Diego Federici (35) en zijn broer, opgesloten in een klein eenpersoonsappartement in Bergamo. Hun vader was op zondag gestorven, hun moeder op woensdag. Buiten hoorden ze zo’n 125 ambulances per dag passeren. Ook bij zichzelf voelden ze een nare hoest opkomen.

Het waren de meest verschrikkelijke dagen uit zijn leven, zegt Federici. Ongeveer een week daarvoor had hij zijn ouders gebeld. Eerst Renato (72) en daarna Ida (73). Toen ze beiden niet opnamen, wist hij dat er iets niet klopte en dus rende hij naar hun huis. Hij vond zijn moeder liggend op de grond met hoge koorts en ademhalingsproblemen, terwijl zijn vader, ook met koorts, in een staat van algehele verwarring verkeerde. De eerste ambulance bracht zijn moeder naar het ziekenhuis van Treviglio. De tweede zijn vader naar het ziekenhuis van Romana, 150 kilometer verderop. Het was de laatste keer dat ze elkaar zagen.

Normaal zouden de broers naar buiten zijn gegaan om te rouwen, zegt Federici. Iets drinken in de Città Alta of eten bij Pizzeria Le Tre Lanterne, maar omdat ze gedwongen binnen moesten blijven, zonder dat ze troost konden zoeken bij vrienden of andere familie, hadden ze niets anders te doen dan eindeloos ronddwalen in hun eigen gedachten, die iedere dag weer een stukje somberder waren dan de dag daarvoor.

Zoektocht

‘Mijn broer en ik zijn achtergebleven met zoveel vragen’, zegt Federici. ‘Waarom is mama nooit geïntubeerd? Waarom hebben ze papa zoveel morfine gegeven op het einde? Was hij echt niet meer te redden, of hadden ze de ruimte nodig voor jongere patiënten? En waarom zeiden ze ons een dag eerder dat het juist goed met hem ging?’

In hun zoektocht naar antwoorden stuitten ze op de Facebookgroep Noi Denunceremo (wij zullen aangifte doen), een groep die inmiddels 60 duizend leden telt – vrijwel allemaal nabestaanden in Noord-Italië die vragen hebben over de dood van hun geliefden. De allesoverkoepelende vraag: was hun dood te voorkomen geweest, en zo ja: door wie? Vorige maand dienden de voorzitters van de groep, Stefano en Luca Fusco, de eerste vijftig aangiften in bij de officier van justitie in Bergamo. Maandag dienen ze nogmaals honderd afgiftes in.

Diego Federici verloor binnen vier dagen zijn ouders aan het coronavirus.Beeld Nicola Zolin

‘We doen geen aangifte tegen een specifiek persoon’, zegt Stefano Fusco (31). ‘Wij zijn niet op zoek naar een schadevergoeding. Er hoeft zelfs niemand achter de tralies te eindigen, want dat zijn allemaal gevolgen die onze geliefden niet terugbrengen. Voor ons draait het om de waarheid. Wij, de nabestaanden, willen begrijpen hoe het hier zo heeft kunnen misgaan. Ons verzoek aan justitie is daarom: start een onderzoek en probeer zo veel mogelijk van onze vragen te beantwoorden.’

Stefano richtte de groep op nadat zijn grootvader Antonio (85) was gestorven op 11 maart, slechts twee dagen nadat Noord-Italië in lockdown was gegaan. De vraag die hem daarom vooral bezighoudt, en die bij vrijwel alle nabestaanden in het noorden van Italië een centrale rol speelt, is: waarom ging Bergamo eigenlijk zo laat op slot?

Wie naar de Italiaanse coronatijdlijn kijkt, ziet inderdaad iets vreemds. Op vrijdag 21 februari werd in de relatief kleine stad Codogno, op zo’n 70 kilometer van Bergamo, de allereerste Italiaanse patiënt gediagnosticeerd. Meteen de dag daarna besloot de regering elf steden en dorpen rondom Codogno (en het verderop gelegen Vò, waar eveneens een besmetting was gevonden) volledig in quarantaine te plaatsen.

Luca Fusco leidt met zijn zoon Stefano de Facebookgroep Noi Denunceremo (Wij zullen aangifte doen).Beeld Nicola Zolin

Desastreuze fout

Tot zover niets vreemds, aldus Fusco, maar weer een dag later, op zondag 23 februari, werd ook het eerste positieve coronageval in Bergamo geconstateerd. Daarop volgde geen lockdown. Sterker nog: twee weken lang bleef het openbare leven vrijwel volledig draaien. Pas op 8 maart, ruim twee weken na de eerste besmetting, ging de regio op slot.

Dat was, zo blijkt achteraf, een desastreuze fout. Juist in die tussenliggende weken heeft het virus zich dusdanig verspreid dat in de provincie Bergamo alleen al ruim zesduizend mensen overleden. Er stierven zoveel mensen in Bergamo dat het leger moest worden ingezet om alle lijken af te voeren. Ook de moeder van Federici eindigde in zo’n legertruck. Ze was niet de enige. Berucht in Italië is de vrouw die tijdens die tussenperiode tussen eerste besmetting en lockdown haar 65ste verjaardag vierde in een dorp vlak bij Bergamo. Omdat er geen restricties golden, nodigde ze zestig mensen uit. Driekwart van die gasten bleek later besmet met het virus, twintig van hen overleden.

Nabestaanden uit de groep Noi Denunceremo dienen op 10 juni in Bergamo de eerste vijftig aangiften in bij de officier van justitie. Beeld Getty

‘Waarom toch die twee weken vertraging in Bergamo’, zegt Fusco. ‘Waarom kleinere steden na één coronageval volledig afsluiten, terwijl je grotere steden gewoon door laat draaien? Waarom is er niet geluisterd naar huisartsen uit de regio, die al in december vreemde longontstekingen rapporteerden? Waren er misschien economische motieven? Rondom Codogno staan relatief weinig bedrijven, rondom Bergamo extreem veel.’

 ‘Nogmaals, het gaat ons niet om geld of gevangenisstraf’, aldus Fusco. ‘Wij willen gewoon dat een onafhankelijke instantie probeert onze vragen te beantwoorden.’

Dat de zaak serieus wordt genomen, blijkt wel uit de on-Italiaanse haast waarmee premier Giuseppe Conte, al twee dagen nadat de eerste aanklachten waren ingediend, drie uur lang werd ondervraagd door de officier van justitie. Ook de ministers van Binnenlandse Zaken en Volksgezondheid zijn gehoord. Het is nog onduidelijk hoelang het onderzoek zal duren.

Een van de aangiften is ingediend door Federici, de man die in vier dagen tijd zijn beide ouders verloor. ‘Papa en mama leefden voor ons. Ze reden kilometers om precies die vis te kopen die ik zo lekker vond, of de wijn waar mijn broer zo van hield. Alles wat ze deden, deden ze voor ons. Juist daarom moet ik precies weten wat er gebeurd is. Het idee dat hun dood te voorkomen was – dat ik meer voor ze had kunnen doen – is ondraaglijk. Het is de reden dat ik nog altijd niet kan slapen ’s nachts.’

Sterftecijfer was 571 procent hoger dan normaal

De allereerste coronapatiënt van Italië werd op 21 februari geconstateerd in Codogno, een kleine stad ten zuiden van Milaan, die samen met tien andere dorpen en steden eromheen de volgende dag in quarantaine werd geplaatst door de Italiaanse overheid.

Hoewel de eerste besmetting in de veel grotere stad Bergamo al een dag later werd gevonden, op 23 februari dus, ging dat gedeelte van Italië pas op 8 maart in volledige lockdown. Veel nabestaanden vermoeden dat economische belangen een rol speelden bij die vertraging.

Zo lanceerde werkgeversvereniging Confindustria tussen 23 februari en 8 maart de campagne #Bergamononsiferma (Bergamo stopt niet) waarbij het burgers opriep vooral naar restaurants en kantoren te blijven gaan om zo de economische schade te beperken.

Dat bleek achteraf een fout. In de maand maart lag het sterftecijfer in Bergamo 571 procent hoger dan normaal. Er vielen zelfs zoveel slachtoffers dat – ook al draaiden de crematieovens in de stad 24 uur per dag – het leger moest worden ingezet om de overtollige lijken af te voeren naar crematieovens elders in het land.

Maandenlang lagen de ziekenhuizen in en rond Bergamo vol coronapatiënten. Pas afgelopen woensdag, 137 dagen na die eerste besmetting, was de intensive care in het lokale ziekenhuis voor het eerst ‘coronavrij’. In heel Italië stierven ruim 34 duizend mensen aan de gevolgen van het coronavirus.

Lees ook

Door corona geplaagde Bergamo staat op dankzij voetbalclub Atalanta
Eerst was er de winst van Atalanta op Valencia in de Champions League en werd Bergamo gek van vreugde. En toen kwam het virus en verkrampte de stad van angst. Nu proberen de inwoners het leven op te pikken. Ook door naar voetbal te kijken.

Uit de hel. Bergamo durft het leven weer voorzichtig te omarmen
Nergens in het zwaar getroffen Italië was het coronavirus genadelozer als in Bergamo. Correspondent Jarl van der Ploeg en fotograaf Giulio Piscitelli leggen eind april vast hoe de stad langzaam probeerde op te krabbelen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden