Cornelis de Bondt van vegetariër tot kannibaal

Bloed. Wie er vorig jaar niet bij was in Vredenburg, en nu de cd opzet zonder het boekje te lezen, die zal denken dat de componist Cornelis de Bondt eindelijk heeft toegegeven aan een fatale schizofrenie....

Het is vocaal, vierstemmig, en het klinkt naar zestiende-eeuws Italië, naar ragfijne stemvoeringen, naar zoet-schrijnende kruisen en mollen. Het klinkt naar de smekende sospiri in de madrigaalkunst van grootmeesters als Marenzio, De Rore of De Monte. Krijg nou wat, daar komt De Bondt open en bloot met zijn 'uitgangspunt' (?) voor de draad, met zijn 'basismateriaal' (?). Volgt een tussenspel met elektronica, en wéér gaat er zo'n madrigaal door de ruimte, niet vluchtig geciteerd, maar in de vorm van een afgerond, majesteitelijk werkje.

Sla het cd-boekje open, en je leest dat de zangers van het Hilliard Ensemble in de weer waren met het madrigaal Fa chio riveggia van Philippe de Monte, voorafgegaan door Cipriano de Rore's Ne laria in questi di. En daarmee is het nog lang niet afgelopen, want even verder neemt De Bondts Bloed plots de gedaante aan van een schallende Monteverdi-fanfare - de aanhef van Orfeo.

Merkwaardige rhesus-factor.

Voor het Nederlands Blazers Ensemble en De Volharding schreef De Bondt ooit het knalharde De deuren gesloten. Aan de basis lagen Beethovenritmen en Purcellnoten, onherkenbaar gerecombineerd. Een later stuk, De tragische handeling, bewoog zich op ontraceerbaar Bachmateriaal.

In de jongste De Bondt lijken de Monteverdi's zomaar voor het oprapen te liggen. En daar hebben we ook de Britten Weelkes en Farnaby, ook weer met juwelen van madrigalen. En dáár een chanson, én het arrangement van een grootmeesterlijke klaagzang die Josquin des Prez ooit componeerde voor de gestorven Ockeghem. De Bondt, asceet van de Haagse School, lijkt veranderd van vegetariër in kannibaal.

Maar we zijn pas op de helft van het verhaal. De Bondts eigenlijke compositie heet Bloed II, en die begint pas als de cd met de titel 'Bloed' al 40 minuten aan de gang is. De Bondt schreef Bloed II voor blazers, elektronica en vocalisten. Toen het NBE hem bij het naderen van de première uitnodigde het hele programma samen te stellen, koos De Bondt een originele oplossing. Om te voorkomen dat hij met 'goedbedoelde voorstellen' zou komen die het ensemble slechts 'in aangepaste vorm zou honoreren', besloot De Bondt de samenstelling als componist aan te pakken - meldt hij in het tekstboek. Zijn concertprogramma werd een 'raamcompositie'.

Riskante onderneming. Maar het resultaat, vastgelegd in een live-opname van superkwaliteit, is hallucinerend. De Bondts omlijstingen, terughoudend in het begin, nemen gaande het project de vorm aan van een grommende bourdon, met omspelingen die zich als een poliep rond de gepresenteerde oude muziek sluiten. Zo intens en goedgecalculeerd, dat het project Bloed ongemerkt overgaat in de compositie Bloed II.

Die gaat, net als Monteverdi's 'madrigali guerreri ed amorosi', over liefde en terreur, en is helemaal des Bondts. Behalve grommende elektronica word je in Bloed II een organum gewaar naar middeleeuws recept, maar dan geweldig uitvergroot. Er klinken trage processies, jammerklachten in het koper, fluisteringen, mystieke zuchten, babylonische stamelingen in Hebreeuws, Grieks en latijn, getierelier van een fluit, en steeds weer die trompetterende akkoordstoten.

Je komt de voetstap van Stravinsky tegen, en echo's, misschien, van de duistere Busoni. Maar door alles heen klinkt in Bloed II vooral een heimwee naar de verloren kunst van de vocale polyfonie. Aan het slot legt een wonderfraai, nieuw-oud (?) motet het af tegen de doorsnijding van een Wagneriaanse crescendo-schreeuw in het koper.

De nostalgie is zo indringend in klank omgezet, dat ze de vraag of De Bondt zich met zijn 'gepresenteerde' componisten ook kan meten, bijna vanzelf buiten de orde plaatst. De Bondts enige vergissing is dat hij, kennelijk op verzoek van het NBE, een moderne madrigaalbewerking van zijn collega Luca Francesconi heeft toegelaten in het inleidende project. Een stijlbreuk.

Want het bijzondere van De Bondts onderneming, is dat het 'project' en de aansluitende compositie elkaar niet in de weg zitten, maar elkaars belang onderstrepen. Zoals het belang van een gezonken vloot onderstreept kan worden door een indrukwekkende aangroei van koraal, schelpen en zeeanemonen, en de komst van kleurige vissen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden