Corin en zijn buurtgenoten bepalen zelf wat ze doen

Met criminele activiteiten cultiveren Corin en zijn buurtgenoten in Tilburg een eigen levensstijl. Met rauw verzet tegen overheidsoptreden creëren ze het gevoel ertoe te doen.

De politie doet in 2016 invallen in drugslaboratoria in Eindhoven en Moergestel. Beeld ANP

Niet lang voor de zondag waarop Fransje z'n Eerste Heilige Communie ontving in de parochiekerk van Onze Lieve Vrouwe van Goede Raad was de politie binnengevallen bij Fransje thuis. De voordeur hing op die plechtige zondag nog uit zijn fatsoen, maar voor het overige was alles en iedereen op z'n paasbest. Fransje, de 8-jarige zoon van Corin, was voor de gelegenheid gestoken in een beige driedelig kostuum dat op een artiestengala niet zou misstaan. Diens klasgenootje Atiana die met haar familie in een zuurstokroze stretch limo was komen voorrijden, stal de show en droeg een schitterende, met kant en rozetten afgezette creatie met sleep. Een bruidje van God, dat was ze.

Corin, die zijn vertrouwde trainingspak had thuisgelaten voor een zandkleurig colbertje, draaide met zoon Fransje op de achterbank het kerkplein op in een open Bentley - ook geen misselijke opkomst. De priester zei dat Jezus deze dag te gast wilde zijn in de harten van de kinderen. Maar voordat het daarvan zou komen, moesten de zeven communicantjes toch eerst vergeving vragen 'voor de dingetjes die niet zo goed waren gegaan'.

Het was niet de eerste keer dat Corin van zijn bed werd gelicht voor dingetjes die volgens justitie anders, beter hadden gemoeten. Hij wist hoe het eraan toegaat. Hij was wakker geworden doordat Fransje zich meldde met een bloedneus. Het was bijna vijf uur. Op het moment waarop hij zijn bed weer opzocht, hoorde hij buiten het geluid van voetstappen. Politie!, schoot ogenblikkelijk door zijn hoofd. Hij greep naar wat kleren en op hetzelfde moment werd met een enorme dreun de voordeur uit het huis geblazen; agenten met machinegeweren in de aanslag stormden naar binnen, dwongen hem en de drie kinderen te gaan liggen. Corin kreeg een zak over zijn hoofd, werd in een auto geduwd en afgevoerd.

Tweeënhalf jaar lang, vanaf 2014, had de politie in het geheim op een industrieterrein in Best een servicebedrijf voor de horeca op de korrel genomen. Het was opgevallen dat het er een komen en gaan was van lui met een criminele reputatie. Corin was een van hen. Het bedrijf bleek een dekmantel voor een omvangrijke productie- en handelsorganisatie in amfetamine. Corin kwam er vaak, het bedrijf was van een oude vriend van hem. De politie beschikte over geluidsopnamen waarop de vriend bijvoorbeeld tegen Corin zegt hij geld kan verdienen als hij apaan heeft. 'Ik heb niet gezegd dat ik het heb', stelt Corin vast. 'Het is allemaal hypothetisch hè, van justitie. Ze hopen dat ze iets hebben, maar ze hebben niets.' Hij zit nog steeds vast, in voorarrest.

Lees ook:

Strijd tegen drugscriminaliteit in Zuid-Nederland 'logistieke nachtmerrie'
Strafprocessen tegen drugscriminelen zijn 'een logistieke nachtmerrie' geworden, zegt officier van justitie Greetje Bos. In 2015 resulteerden de 400 aanhoudingen in Zuid-Nederland in slechts zes veroordelingen.

Politie-invallen in drugslaboratoria in Eindhoven en Moergestel. Beeld ANP

Criminelenfamilie

Toen wij zo'n vier jaar geleden aan onze verkenningstocht naar de achterkant van Nederland begonnen, waren we groen als gras. Zo hebben wij lange tijd gedacht dat georganiseerde criminaliteit een verschijnsel is aan de rand van de samenleving, een Fremdkörper, en daardoor ook relatief makkelijk te herkennen en in te dammen. Dit blijkt een veel te simpel beeld te zijn.

Corin Denis wilde wel met ons praten. In de Tilburgse buurt waar hij woont, is hij een gekend figuur. Er gebeurt weinig in de volkswijk dat aan zijn aandacht ontsnapt.

Hij komt uit een onvervalste Brabantse criminelenfamilie. Z'n vader heeft gezeten, z'n oom, z'n broer, Corin zelf - ze hebben allemaal gezeten. 'Ja, iedereen is wel opgepakt.' Ook zijn moeder heeft gezeten vanwege drugshandel. 'Ze was de penningmeester, zeiden ze.'

Georganiseerde misdaad is geen geïsoleerd fenomeen in onze maatschappij, maar een vanzelfsprekend bestanddeel daarvan. Het is op allerlei manieren vertakt met en uitgezaaid in het dagelijkse leven.

Denis vertelt van een grootscheepse actie uit 2005 waarin de politie probeerde in één keer zo veel mogelijk hennepkwekerijen in Tilburgse volkswijken op te vegen.

'Mijn tante en mijn nicht zijn ook gepakt', meldt Corin langs de neus weg. 'En omdat ze hennep op zolder hadden, moesten ze hun huis uit. Nee hoor, dat heeft er niet in gehakt. Je neemt gewoon een ander huis. Als je geld hebt, kan je alles. Het is meer dat de politie aan de buitenwereld wilde laten zien: kijk eens wat wij doen. Maar het schrikt niet af, hoor. Het gaat gewoon door.

'Ja, die tante van me - ze is nu dood - die had wel geld. Die is nog overvallen toen wij vastzaten. Hebben ze heel haar kop kapot geslagen en geld meegenomen. Ze zeiden: er moet méér geld zijn. Mijn tante wilde niet toegeven en toen hebben ze haar half dood geslagen. Ze woonde bij ons in de straat, twee deuren verder. Maar mijn vader, mijn moeder en ik zaten vast. Anders was het nooit gebeurd. Ze waren getipt, hè.'

Tegen Corin Denis was tien jaar geëist, hij kreeg vijf jaar, hij heeft ruim drie jaar gezeten. Later zat hij nog eens negen maanden. Gevangenisstraf was goed voor hem, vindt hij. 'Ik ben heel verwend van huis uit. Altijd werd alles voor mij gedaan. Ik heb geleerd wat meer op eigen benen te staan. Je wordt er vaster van, meer man.'

Hij wist dat het een keer moest gebeuren. 'Natuurlijk weet je dat. Weet je van tevoren. Zo realistisch was ik wel. Ik heb wel een goeie tijd gehad in de bajes, om het zo maar te zeggen.'

Wat wij van de buitenkant zien is een grimmig soort eigenzinnigheid. Wij wilden beter begrijpen hoe zijn bakermat functioneert.

Corin: 'In Brabant gaat het allemaal niet zo professioneel. Dat maken ze ervan, maar het is niet zo. Hoe moet ik het zeggen, alles in Brabant is een zacht klimaat. Gemoedelijk. Ons pa is in alles gemoedelijk. Ook in deze business. Vind ik van wel, hè. In Amsterdam kom ik nooit. Amsterdam is een kutstad. Ander soort mensen. Denken dat ze zonder praten iets op moeten lossen. Brabant is anders. Brabant is gezelligheid, zo zeggen ze dat toch?'

Politie-invallen in Best en Eindhoven. Beeld ANP

Buitenzitcultuur

Hij praat met een snelheid alsof de recherche hem op de hielen zit. Een zwaar Tilburgse tongval; niet altijd is hij woord voor woord te verstaan. Hij is van 1979; in Tilburg geboren en getogen. Net als zijn oom, oom Johan, en zijn opa en oma, en een zus van zijn vader, een broer van zijn moeder, een zus van zijn oma en een zoon van de zus van zijn oma. Allemaal Tilburg, allemaal uit dezelfde straat.

Er zijn 'buitenstaanders' in de straat gekomen, die passen d'r eige niet echt aan, komen niet buiten zitten in de zomer. Vroeger zat de hele straat buiten, dat is niet meer. 'Het is nu een binnenzitcultuur.'

Hij heeft sprekende, donkerbruine ogen, een rond gezicht, borstelhaar. Vandaag is Corin in een trainingspak van Chelsea. Corin is altijd in een trainingspak. Van Chelsea, van Barcelona of van een andere club. Hij heeft niks met voetbal en alles met trainingspakken.

Tweeluik
Vorige week verscheen bij uitgeverij Balans De achterkant van Nederland - Hoe onder- en bovenwereld verstrengeld raken van Pieter Tops, hoogleraar bestuurskunde, en Jan Tromp, journalist (€19,90). Over geïntimideerde en bedreigde bestuurders, de ondermijning van de rechtsstaat en de overheid die het nakijken heeft. Uit het boek stelden de auteurs een tweeluik samen. Vorige week publiceerden we het eerste verhaal, een interview met Greetje Bos, officier van justitie. (+) 'Je graaft een gat, flikkert een zak geld erin en klaar is Klara'

Zijn doel in het leven is weinig te doen voor veel geld. Hij heeft lagere school gedaan en daarna nog twee jaar speciaal onderwijs gevolgd en dat was het wel. 'Ik ga toch niet van 8 tot 5 werken, dat wist ik vroeger al.' Met 14 was hij klaar met school. Wat ging hij doen? 'Toen niks. Ik heb een goeie jeugd gehad.'

Hij heeft een sportschool gehad en een meubelzaak, een kinderkledingwinkel, een autobedrijf - eigenlijk heeft hij nog best veel geprobeerd. Nu denkt hij na over iets in het buitenland. In het buitenland ziet hij meer mogelijkheden dan hier. Hij denkt aan Zuid-Afrika. Hij heeft er een vriend wonen, een heel slimme jongen, spreekt zes talen. Goeie jongen.

Wanneer is een jongen een goeie jongen? 'Als iemand tien moorden heeft gepleegd, kan-ie voor iedereen een teringlijer zijn; maar als hij goed is voor mij ben ik goed voor hem. Behalve natuurlijk als-ie aan kinderen heeft gezeten.'

Politie-invallen in Best en Eindhoven. Beeld ANP

Graantje meepikken

Een strikte afbakening tussen onderwereld en bovenwereld is veel te grofmazig. Het onderscheid is gradueel. Het varieert van onbewust meedoen, via bewust wegkijken, een graantje meepikken, hand- en spandiensten verlenen en handlanger zijn tot deel uitmaken van de criminele kern - en nog allerlei varianten daartussen.

Heel veel jongens uit de buurt zitten in de hennep en verdienen goed. Wie doen ze er kwaad mee? Corin: 'Bij ons in de buurt was het gewoon: daar is nog een zoldertje, de mensen die er wonen hebben geen geld. Ik kwam daar, ik zei: buurvrouw, tweeduizend in de maand. Nou, die mensen blij en ik had ook mijn geld. Onder elkaar een regeling in een volksbuurtje. Ik zie daar het kwaad niet van in.'

In buurten waar onder- en bovenwereld elkaar raken, zie je nagenoeg overal een patroon: de criminelen beschikken er over meer gezag en erkenning dan de officiële instanties. Ze komen op voor hun omgeving en dragen zorg voor rust en orde in de buurt. Ze vertegenwoordigen een informele macht die door buurtgenoten aantrekkelijker wordt gevonden dan de formele macht van de staat. Ze bieden geborgenheid, zij het niet gratis. Je wordt geacht je te voegen naar de zeden en gewoonten van de groep en anders volgt intimidatie.

Corin: 'Als er iets is in de buurt aan de hand is, ga ik even langs, even kijken, nietwaar, even praten met de mensen. Niet op een dreigende manier. Een lekker rustige stemming in de buurt, dat is het beste. Toch? Daar hou ik van. Dat je rustig de deur open kunt laten, daar hou ik van.'

Hij is erin gerold; zie het zoals hij het ziet: als werk. De eerste keer verkocht hij een kilo wiet. Hij was 15 en verdiende 250 gulden. Hij heeft de biljetten bewaard.

Politie-invallen in drugslaboratoria in Eindhoven en Moergestel. Beeld ANP

Acht hokskes

'Toen ben ik zelf een hokske gaan bouwen. Op mijn 16de had ik er al een paar. Dan hadden mijn kameraad en ik daar honderd plantjes staan en verderop 150, we draaiden heel goed, er kwam echt veel geld van af, elke twee maanden hadden we zestigduizend gulden per hok. En als je er dan een stuk of acht hebt, dan draai je goed. Reken maar uit. We pakten toen zo'n 250 duizend per maand. Had ik allemaal kleine hokskes, nooit grote hallen, altijd kleinschalig. Zelfs toen ik gearresteerd was, had ik nog draaiende dingen.

'Maar je maakte ook veel op, hè. Soms maakte ik wel 100 duizend gulden in de week op. Alles weggeven, iedereen meenemen, alles zelf betalen, dan gaat het hard. Je keek niet verder dan morgen. Feesten, op stap, vrouwen meenemen, autoke's kopen, de gekste dingen doen en leven als een miljonair. Ik was altijd goed voor mijn vrienden. Ze kregen altijd alles van mij. Nou goed, ik heb ervan genoten.'

Tegenwoordig jagen de autoriteiten de dealers op, proberen de handel te verzieken. 'Ach, dat helpt allemaal niks.' Hij zucht. 'Dat is allemaal om burgermensen gerust te stellen. Als je vandaag tegen mij zegt: ik wil er wel honderd op mijn zolder, heb ik ze morgen staan. Weet je wat het is, de war on drugs die was al verloren nog voordat die was begonnen.'

Ondermijning is ook de uitdrukking van een zekere weerbaarheid van maatschappelijke onderklassen, althans van delen daarvan. Men koestert een afkeer van de 'burgerlijke wereld'. Men heeft het idee gestigmatiseerd te zijn en buitengesloten te worden.

Corin: 'Als je ging solliciteren en je zei dat je van hier kwam, nou, dan was het gelijk mis, begrijp je wel. Ik vind: ge moet een persoon op zijn persoon beoordelen, niet op waar hij vandaan komt. Ook in de beste buurten zitten slechte mensen. Ge kunt een boek niet op de kaft beoordelen, toch?'

Zo kan zich betrekkelijk gemakkelijk een sfeer van grimmige eigenzinnigheid ontwikkelen, waarin achterstelling als legitimatie wordt gezien voor ondermijning. En eerlijk gezegd hoort daar enig begrip voor te bestaan.

Het ontgaat natuurlijk ook mensen aan de onderkant niet dat leden van de hogere klassen er vaak uitstekend in slagen voor zichzelf te zorgen. Ze ervaren dat problemen als de opvang van vluchtelingen, matig onderwijs, werkloosheid eerder op hun bordje worden gelegd dan op dat van de hogere klassen. Bovendien worden ze niet zelden stevig bejegend door een verhardende en abstracte overheidsbureaucratie.

Corin: 'De overheid betuttelt alles. Niks mag. Dit mag niet. Dat mag niet. Wij accepteren dat gewoon niet in onze buurt. Wij zijn toch een vrije buurt? We laten ons eigen niet zomaar ... kuddevolk, laat ik het zo noemen. Kuddevolk. Zijn wij niet.'

Tegelijk krijgen ze voortdurend te horen van overheden dat burgers meer op 'eigen kracht' en 'eigen verantwoordelijkheid' dienen te varen. De uitdaging tot meer zelfredzaamheid willen ze wel aangaan, maar op hun eigen manier. Ze hebben het eigenlijk hun hele leven al gedaan. Met niet-legale en criminele activiteiten zorgen zij voor economische onafhankelijkheid. Ze cultiveren een eigen levensstijl, die is gebaseerd op sterke, maar afwijkende normen en waarden. Het geeft zin en richting aan hun bestaan. En met rauw en vaak succesvol verzet tegen overheidsoptreden creëren ze het gevoel ertoe te doen en een vuist te kunnen maken.

Politie-invallen in Best en Eindhoven. Beeld ANP

Sociale dimensie

Niet voor niets vraagt de buurt aan Corin Denis, die captain was van No Surrender, om bij te springen, mocht het niet goed verlopen met de vluchtelingenopvang in een nabij gelegen wijk. En de reden die een andere voorman van No Surrender, Henk Kuipers, opgaf om lid te willen worden van het parlement was ook veelzeggend. 'Ik wil', zei Kuipers, 'dit land niet zonder slag of stoot overgeven aan de regering.'

Gaandeweg onze speurtocht zijn we meer gaan begrijpen van wat je de sociale dimensie zou kunnen noemen van ondermijnend gedrag.

Politie, justitie, gemeentebestuur, belastingdienst, provinciebestuur, woningcorporatie - niemand werkt meer op zichzelf. Schouder aan schouder gaan de instanties het beest te lijf. In essentie is de gemeenschappelijke aanpak erop gericht de criminelen het leven zo zuur mogelijk maken. Gemakkelijk gaat dat niet, maar als de overheid zich hecht weet te organiseren zal men op den duur wel resultaat boeken. Dat sluiten we in ieder geval niet uit.

Maar met gestrengheid alleen kom je er niet; juist vanwege de sociale dimensie zou die hand in hand moeten gaan met empathie. Je laat als overheid de grote jongens niet ongemoeid. Regels worden strikt gehandhaafd. Maar tegelijk moeten mensen met serieuze problemen worden ondersteund. Positieve krachten in de wijk worden aangemoedigd en geholpen.

Misschien biedt de criminele wereld zelf aanknopingspunten. Corin Denis liet in onze gesprekken zijn onzekerheid merken over de toekomst van zijn kinderen. Eigenlijk zei hij dat ze andere keuzes moeten maken in het leven dan hijzelf heeft gedaan. Maar hoeveel kans hebben ze om uit hun wereld te stappen? Wat zullen hun afwegingen zijn als ze volwassen worden?

Hoe lastig ook, de aanpak van ondermijning is niet alleen een strijd tegen criminaliteit. Het is vooral een maatschappelijk project, dat niet los gezien kan worden van de uitwassen van een neoliberale samenleving: opkomen voor jezelf, zoveel mogelijk geld verdienen, snel rijk worden, als het niet verboden is mag het. De maatschappelijke elite heeft op dit punt vaak het verkeerde voorbeeld gegeven.

Als de elite de ondermijning effectief wil aanpakken, zou men ook eens in de spiegel moeten kijken. Wat voor samenleving is gecreëerd in de afgelopen decennia? Hoe fatsoenlijk gedragen de hoge heren zich eigenlijk? Als men in eigen kring geen orde op zaken stelt, geeft men de achterkant van Nederland het excuus om dat ook niet te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.