Cordon tegen Blok moet weg

Door het cordon sanitaire van de andere partijen blijft het Vlaams Blok groeien...

Zondag behaalde het nationaal-populistische Vlaams Blok zijn twaalfde verkiezingsoverwinning op rij. Hoewel Belgil wat gewend is, was deze zege bijna even traumatisch als de beruchte 'Zwarte Zondag' van 1991. Met bijna een kwart van de stemmen werd het Blok de grootste fractie in het Vlaams Parlement (de grootste partij is in feite een kartel van twee partijen). De 24,1 procent van de stemmen was 8,3 procent meer dan bij de vorige regionale verkiezingen in 1999, en 5,3 procent meer dan bij de federale verkiezingen van vorig jaar.

Terwijl in bijna alle andere EUlanden nationaal-populistische partijen op hun retour zijn (FP & Ouml;, Front National, Lega Nord), blijft het Blok maar winnen. Hoe is dat te verklaren? En wat moet er gebeuren om het tij te keren?

Zoals bij alle nationaal-populistische partijen spelen twee sentimenten een doorslaggevende rol: xenofobie en politiek protest. Het zijn 'de buitenlander' en 'de politiek', en dan met name de (vermeend slechte) wijze waarop 'de politiek' met 'de buitenlanders' omgaat. Daarbij spelen voor het Blok belangrijke Belgische redenen een rol: partitocratie en de communitaire kwestie. De greep van politieke partijen op de staat is in Belgieel groter dan in Nederland, en het vertrouwen van de Vlamingen in politieke partijen en de staat is veel kleiner. Daarbij zitten de Vlamingen in een staat met de Walen, en wel via een zeer ingewikkelde constructie die met name de Franstalige socialisten van de PS veel macht geeft. De machtspolitiek van de PS, en de miljardentransfers van Vlaanderen naar Wallonizijn koren op de molen van een radicaal Vlaams-nationalistische partij als het Vlaams Blok.

Wat betreft de recente verkiezingszege toont voorlopig onderzoek aan dat de meeste winst komt van voormalige VLD-kiezers. Deze verwijten de liberale partij van premier Verhofstadt een te linkse koers, en nemen haar vooral de goedkeuring van het vreemdelingenstemrecht kwalijk. Daarbij komt de veroordeling van het Blok vanwege racisme door het Gentse hof. Het is duidelijk dat dit weinig tot geen Blok-stemmers heeft afgeschrikt, en de partij zelfs stemmen heeft opgeleverd.

Maar de belangrijkste reden voor hernieuwd succes is en blijft het Blok zelf. Het Blok is een zeer goed georganiseerde partij, geleid door een sterk en grotendeels complementair triumviraat: Gerolf Annemans is de serieuze Vlaams-nationalist, Filip Dewinter de xenofobe populist, en Frank Vanhecke de competente en haast aimabele partijvoorzitter. Daarbij is het Vlaams Blok een propagandamachine van het zuiverste soort. Daar waar de andere partijen het grootste deel van hun partijfinanciering opmaken aan personeelskosten en verkiezingscampagnes, besteedt het Blok bijna al haar geld aan propaganda: niet alleen tijdens verkiezingscampagnes,maar het hele jaar door. Daarbij is het Blok recentelijk een verbredingscampagne begonnen, met als doel het cordon sanitaire te breken. Het cordon zorgt ervoor dat de gevestigde partijen iedere samenwerking met het Blok op alle niveaus afwijzen. Individuele leden die het cordon schenden, kunnen uit de partij worden gezet.

Echter, sommige (prominente) leden van de liberale VLD, de christen-democratische CD & V, en de Vlaams-nationale N-VA durven soms wel te militeren in frontorganisaties van het Blok, zoals het Comitegen Vreemdelingenstemrecht. Maar de grootste stunt was het binnenhalen van NVA prominent Marie-Rose Morel en van de populaire tv-presentator Jurgen Verstrepen. Beide stonden als 'onafhankelijken' op de Blok-lijst en werden uitgespeeld als bewijs voor de stelling dat het Blok tegenwoordig een brede, conservatief-nationalistische volkspartij is.

Deze verbredingsstrategie is niet zonder gevaar. De verkiesbare plaatsen van Morel en Verstrepen zetten kwaad bloed bij sommige militanten van het eerste uur. Ook is de vraag of beiden zich even gemakkelijk zullen schikken in de partijtucht als de andere Blokmandatarissen. De ideologische matiging, die vooralsnog niet echt heeft ingezet, zal wellicht ook enkele radicale leden tegen de borst stuiten. Dit geldt helemaal als er ooit prioriteiten moeten worden gesteld en harde keuzen moeten worden gemaakt: Vlaamse onafhankelijkheid of regeringsdeelname? Lastenverlaging of hogere pensioenen?

Het probleem is dat deze vragen niet door het Blok gesteld moeten worden zolang het cordon sanitaire blijft bestaan. Door coalities met het Blok bij voorbaat uit te sluiten, wint de partij keer op keer. Zij kan simpelweg niks fout doen, terwijl alle andere partijen wel ergens in een coalitie vuile handen maken. En de opkomstplicht garandeert dat Blok-kiezers niet afhaken.

Het is dan ook zaak dat het cordon zo snel mogelijk wordt afgeschaft. Let wel, afgeschaft, niet doorbroken! Het Blok is namelijk (nog) niet klaar om mee te regeren. Door het cordon heeft het nog geen enkele reden gehad om zijn programma daadwerkelijk te matigen. Maar zo mogelijk nog belangrijker, het Blok heeft nog geen bestuurservaring, ook niet op lokaal niveau.

Waar dit toe kan leiden, bleek in Nederland uit de LPF-klucht tijdens Balkenende-I. Besturen is een vak dat je moet leren, en dan het liefst eerst op een lager niveau, waar fouten niet zo kostbaar zijn. Hoe langer wordt gewacht met het afschaffen van het cordon, hoe kleiner de kans dat het Blok leert om in een coalitie mee te draaien. Want als het zo doorgaat, zal de eerste bestuurservaring van het Blok worden opgedaan in districten in Antwerpen (Deurne bijvoorbeeld), maar eerst nadat de partij een absolute meerderheid in zetels heeft behaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden