InterviewRonald Schmidt

Cordaanbaas over mishandeling psychiatrisch patiënten: ‘We hadden veel eerder naar de inspectie moeten gaan’

Cordaan reageerde tot nu toe nauwelijks op de mishandeling van psychiatrisch patiënten in Villa Anderz. ‘Een afschuwelijke zaak’, zegt tweede man Ronald Schmidt van de zorgreus na de veroordeling van dader Sonja L. Hij gaat ook in op de ‘zwijgcontracten’ die zouden zijn opgesteld. 

Ronald Schmidt, de tweede man binnen de Amsterdamse zorggigant Cordaan.Beeld Ivo van der Bent

Onder de vlag van de Amsterdamse zorggigant Cordaan kon de dinsdag veroordeelde Sonja L. jarenlang haar gang gaan. Samen met haar collega Janine W. kleineerde, mishandelde en bestal zij de zwakbegaafde cliënten van Villa Anderz, de dagopvang waar Sonja als begeleider de dienst uitmaakte. Cliënten werden uitgescholden, kregen lijfstraffen en er werd naar schatting 250 duizend euro van hun rekeningen opgenomen. De slachtoffers, die vaak al een lang verleden met misbruik hebben, zijn er ernstig door getraumatiseerd geraakt.

Het vonnis, waarin Sonja tot 200 uur taakstraf wordt veroordeeld, vermeldt expliciet dat Cordaan ‘onzichtbaar was’ en nauwelijks toezag op de coaching en werkzaamheden’ van Sonja en Janine. Tot die conclusie kwam eerder ook al de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.

Op de vraag hoe het kon dat Cordaan het schrikbewind in Villa Anderz zeker vier jaar niet opmerkte, gaf het concern – twintigduizend cliënten, ruim vijfduizend medewerkers – tot nu toe zeer summier antwoord. Net als op het verwijt dat Cordaan zwijgcontracten tekende met Sonja’s slachtoffers. ‘Zolang dit onder de rechter is, onthouden wij ons van commentaar’, zo was de verklaring.

Maar nu de veroordeling daar is, wil Ronald Schmidt, tweede man binnen Cordaan, wel graag toelichting geven op ‘deze waardeloze en afschuwelijke zaak’.

De cliënten van Sonja en Janine hebben hele nare dingen meegemaakt. Wat is u daarvan het meest bijgebleven?

‘Het feit dat cliënten heel veel vertrouwen stellen in hun begeleiders. Dat begeleiders daar willens en wetens misbruik van maken, is een afschuwelijke gedachte. En of het nu gaat om het financieel misbruik, het mishandelen of het uitschelden, het is allemaal tranentrekkend.’

Hoe kon het nou dat Cordaan dat al die jaren niet opmerkte?

‘Villa Anderz was een kleine dagopvang die een beetje op afstand stond van de rest van de organisatie. Er zijn heel lang geen signalen bij ons gekomen dat er iets mis kon zijn, cliënten hebben lang niet durven praten. Het zijn natuurlijk de veroordeelden geweest die daar die strafbare feiten heeft gepleegd, maar achteraf vinden wij ook dat we ons veel proactiever hadden moeten verdiepen in de gang van zaken daar.’

Tijdens de rechtszaak bleek dat Sonja haar leidinggevenden echt op afstand probeerde te houden. Je zou zeggen dat je er dan als organisatie juist bovenop gaat zitten. Maar bij Cordaan vonden ze het blijkbaar wel prima, want ze lieten Villa Anderz maar met rust.

‘Dat klopt. En dat is zeker niet goed geweest. Als iemand zich zo opstelt moet je er niet van uitgaan dat iedereen het wel naar zijn zin heeft omdat er geen klachten zijn. Daar hebben we nu ook maatregelen voor genomen. We stellen andere eisen aan de kwaliteiten en de leiderschapsstijl van personeel en we kunnen nu veel beter volgen wat de kwaliteit van zorg is die er geleverd op de locaties.’

U zegt dit een hele belangrijke zaak te vinden, waarom was er dan geen enkele leidinggevende van Cordaan aanwezig tijdens de rechtszitting?

‘De eerste dag niet, de tweede dag is er wel een directeur bij geweest. Die was ook bij de uitspraak. Maar belangrijker vind ik dat er veel persoonlijk begeleiders van de cliënten aanwezig waren. Want die rechtszaak draaide niet primair om Cordaan. Het ging om Sonja en haar cliënten.’

Volgens de mensen die de slachtoffers begeleiden was Cordaan vooral bang voor de reputatieschade die het misbruik bij Villa Anderz kon betekenen. Dat zou ook letterlijk gezegd zijn door een communicatiemedewerker vanaf het eerste gesprek met de vertegenwoordiger van de slachtoffers.

‘Ik vind het moeilijk om dat terug te halen. Zelf zit ik pas sinds 2016 in de raad van bestuur van Cordaan. Maar ik weet wel dat cliënten direct na bekend worden van de feiten hulp van psychologen en extra begeleiding gekregen. En dat er iemand van communicatie aanwezig was, vind ik op zich niet heel raar. Als zoiets aan het licht komt kan dat grote impact hebben en de manier waarop je daarover communiceert is van groot belang. Terugkijkend vind ik vooral dat we veel eerder naar de inspectie hadden moeten gaan om dit te melden.’

Dat vindt de inspectie ook. Waarom duurde dat bijna een jaar?

‘Een intern onderzoek kostte veel tijd. Eerst was er alleen een melding van fraude, het begon met de melding over een verduisterde grasmaaier. Later kwamen daar de signalen van mishandeling bij. Er is ook veel energie gaan zitten in het begeleiden van de cliënten en om hun financiële schade vast te stellen en af te handelen.’

Bij die afhandeling heeft Cordaan zwijgcontracten gesloten met cliënten die soms een IQ onder de 80 hebben. Waarom?

‘We hebben in de overeenkomsten afgesproken geen mededelingen te doen over bedragen. Die verschillen per cliënt en we waren bang dat dat onderling onrust zou geven. En we vreesden dat omdat mensen die om de cliënten heen vertoeven misbruik van hen zouden maken wanneer duidelijk was dat zij serieuze bedragen hadden ontvangen.’’

Ik heb begrepen dat cliënten dit begrepen als: ‘hier is het geld en nu je mond houden’.

‘Naar mijn beste weten hebben we geen zwijgcontracten opgesteld.’

Heeft u die overeenkomsten wel bekeken?

‘Ik heb er één bekeken. Ik vind de afspraak geen geldbedragen te noemen verstandig. Maar er staat ook iets over ‘je niet negatief uitlaten over Cordaan’. Daarvan vind ik dat dat anno nu een formulering is die we niet meer zouden gebruiken.’

Dat is dan toch een zwijgcontract?

‘Het zijn jouw woorden. Met de blik van nu zouden we een dergelijke clausule niet herhalen.’

U bent zelf arts. Begrijpt u dat een contract met zo’n clausule erin een extra belasting is voor die patiënten? Ze durfden daardoor bijvoorbeeld niet alles te vertellen aan hun nieuwe begeleiders.

‘Dat kan. Ik vind tegelijk dat de zorgvuldigheid waarmee we hen hebben begeleid in het verwerken van wat er gebeurd was en in het afhandelen van de geleden schade, niet terzijde moet worden geschoven. We hebben dat zorgvuldig gedaan en dat zullen we blijven doen.’

MEER LEZEN

Yuri was een van de cliënten van Villa Anderz. Hij vertelde eerder aan de Volkskrant hoe het eraan toeging, en hoe hij de rechtszaak tegen Sonja L. beleefde: ‘Heerlijk om haar nu eens te zien huilen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden