Copieus dineren was haar schaarse plezier

Een Dickensiaans verhaal, zij het met een wrange finale. Terwijl de feiten wijzen op een midlife-crisis van Charles (in het annus horribilis was hij zesenveertig jaar), en ook op de intrede in zijn leven van de jeugdige Ellen Ternan als maîtresse voor jaren. Uitroepteken!


Met het beeld dat Dickens van zijn huwelijk creëerde, heeft hij als volleerd manipulator ook al zijn biografen, tot aan deze dag, om de vinger gewonden. Hier klopt iets niet. De kampioen der verdrukten, tevens verdienstelijk hypnotiseur en goochelaar, heeft in 1858 met een genadeloze verdwijntruc zijn eigen echtgenote, die na het baren van tien kinderen in zestien jaar tijd was uitgedijd tot een matrone, uit zijn bestaan gebannen. Met dit donkerbruine vermoeden heeft Lillian Nayder (van het Bates College in het Amerikaanse Maine) zich gedurende tien jaar aan een biografie gezet die Catherine Hogarth, mevrouw Dickens, recht wil doen.


In The Other Dickens - A Life of Catherine Hogarth zien we Charles als een control-freak, die niet alleen het geld beheerde en zodoende het huishouden bestierde (meestal het territorium van de echtgenote), maar doordat hij ook nog eens thuis werkte zijn vrouw geen gelegenheid bood zich te ontplooien.


Hij was altijd druk aan het schrijven, en manifesteerde zich in de tussentijd als schepper van nazaten; voor Catherine zat er weinig anders op dan jarenlang in horizontale positie haar echtelijke plicht te vervullen - de twaalf zwangerschappen betekenden dat ze, biografe Nayder heeft het nageteld, 2800 dagen van haar leven met Charles in verwachting was. Tel daarbij op dat ze ook nog een paar keer zuchtte onder een postnatale depressie, en tegen Charles geen ander verweer had dan tranen en blosjes, en je begint te begrijpen dat Catherine's schaarse plezier bestond uit copieus dineren.


In 1857 krijgt Dickens het op zijn heupen: hij geeft opdracht de echtelijke slaapkamer te verbouwen tot twee gescheiden slaapkamers. Een jaar later moet Catherine de plaat poetsen. Mevrouw is jaloers, verklaart Dickens in de krant, nadat er geruchten opduiken dat hij er een ander op nahoudt, ze is niet jofel, de kinderen zijn grotendeels door tante Georgina opgevoed (een papegaai van Charles, schimpt Nayder), en hoewel hij het gevecht met Catherine's wankele gemoed tot het eind had willen voeren, wilde zij zelf liever weg. Dat was voor iedereen beter. Hij zorgde voor een huis en stortte jaarlijks 600 pond, zodat ze niet tot de bedelstaf hoefde te geraken. Geen officiële scheiding dus - dat zou de praatjes maar aanwakkeren - , alleen een financieel contract. En Catherine berustte hierin.


Wat kon ze anders, betoogt Nayder, de Victoriaanse mores dwongen Catherine tot onderhorigheid. 'That figure is out of my life for evermore', verzuchtte Dickens tevreden in 1860. Ze zouden elkaar nooit meer zien. Eén keer ontwaarde Catherine bij een theaterbezoek haar gevierde man onder het publiek, en snelde wenend huiswaarts. Ze hield nog steeds van hem. Toen hij overleed in 1870, noemde hij zijn vrouw niet in haar testament; zijn persoonlijke bezittingen werden verdeeld onder de andere vrouwen, en zijn kinderen.


Zelf schreef ze niets. Alleen een receptenboekje, What Shall WeHave For Dinner? (1851), onder het pseudoniem Lady Maria Clutterbuck, nog in de tijd met Charles. Lekker en veel eten ja, dát kon ze, hebben veel Dickens-biografen gehoond.


Toch ook dit maar even bedenken straks, als de kerstdis ons wacht, nadat we gezellig-Dickensiaans voor de buis, of dit weekend in Deventer op straat, de schepper van A Christmas Carol hebben gedankt: Catherine is er ook nog geweest. De vrouw die niet veel meer vermocht dan baren, blozen en tranen storten - en die hij, toen het hem uitkwam, met een pennenstreek uit zijn leven zwiepte. Bij Catherine's overlijden in 1879 bleken haar mans complete werken in drievoud in haar bibliotheek te staan.


Lillian Nayder: The Other Dickens - A Life of Catherine Hogarth.


Cornell University Press; 376 pagina's; ca. € 30,-.


ISBN 978 0 8014 4787 7.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden