Coöperatie Laatste Wil onder vuur om zelfdodingspoeder; 'We hadden niets gedaan wat niet mocht'

Interview met Petra de Jong, bestuurslid Laatste Wil

Justitie doet strafrechtelijk onderzoek naar de Coöperatie Laatste Wil, die bekendmaakte een ‘humaan’

en legaal verkrijgbaar zelfdodingsmiddel voor haar leden te hebben gevonden. Het bestuur reageert.

Ineens stonden er afgelopen woensdag twee agenten op de stoep bij Petra de Jong, bestuurslid van de Coöperatie Laatste Wil. ‘Ik schrok toch’, zegt De Jong. ‘We hadden niets gedaan wat niet mocht.’

De agenten overhandigden een brief met de boodschap dat justitie strafrechtelijk onderzoek doet naar Laatste Wil, de organisatie voor mensen met een doodswens die een ‘humaan’ en legaal zelfdodingsmiddel zegt te hebben gevonden voor haar leden. Justitie verzocht De Jong en haar medebestuurder direct te stoppen met hun activiteiten. Ook wordt onderzocht of Laatste Wil een criminele organisatie is.

‘Dat betekent’, zegt De Jong, ‘dat ik nu waarschijnlijk word afgeluisterd. Ik moet er bijna om lachen: een criminele organisatie. Bizar.’

U wist toch wel dat justitie een keer in zou grijpen?

‘Maar niet nu, niet op dit moment. Het middel is nog niet eens ingekocht. En die criminele organisatie had ik ook niet aan zien komen.’

Gaat u stoppen?

‘Wij gaan niets doen wat illegaal is. Dat hebben we nooit gedaan. Onze advocaat bekijkt wat we zullen doen.’

Justitie dreigt een kort geding aan te spannen.

‘Als ze met een stopbevel komen, dan stoppen we. Maar als ze gaan dreigen, dan hebben wij één dreiging achter de hand. We kunnen altijd bekendmaken wat de naam van het middel is. Dan kunnen mensen het gewoon zelf doen.’

Met het risico dat er kilo’s van dat middel rond gaan zwerven?

‘Ja, inderdaad. En dat zou ik heel erg vinden. Die verantwoordelijkheid voel ik nu. Daarom hebben we dit probleem destijds ook voorgelegd aan de ministers van Justitie en VWS. Hun antwoord was alleen dat de euthanasiewet voor dokters was. Ik denk dat ze vergeten hoe groot het draagvlak is. Zo’n 60 procent van de Nederlanders vindt dat ze recht hebben op zelfbeschikking bij hun levenseinde. Dat zijn 6 miljoen mensen. Er is zo’n grote behoefte aan een betrouwbaar laatstewilmiddel. Dat zie je aan onze groei: we hebben nu al 23 duizend leden. Vanochtend kregen we 315 nieuwe binnen. Of kijk naar België, waar vorige week nog een bejaard echtpaar hand in hand van een flat sprong. Het is vreselijk als mensen zo’n gruwelijk einde moeten hebben.

Vierenhalf jaar geleden werd de ­Coöperatie Laatste Wil opgericht voor mensen met een doodswens die hun leven op autonome wijze willen ­beëindigen, bijvoorbeeld als ze vinden dat hun leven voltooid is. Na een jarenlange zoektocht zei de coöperatie in september dat ze het hadden gevonden: een vrij verkrijgbaar conserveermiddel, waarmee een ‘humane’ en veilige dood mogelijk zou zijn.

Het probleem was wel dat de stof alleen in grote hoeveelheden verkrijgbaar is. Voor een veilige verspreiding wil de coöperatie daarom kleine inkoopgroepen vormen van maximaal vijftig leden. Per groep is één inkoper gemachtigd door andere leden om het middel in porties van 2 gram aan te schaffen en te verdelen over gepersonaliseerde kluisjes. De coöperatie zegt haar leden niet te screenen.

Hulp bij zelfdoding is strafbaar. Waarom zegt u dat uw activiteiten niet strafbaar zijn?

Omdat wij geen hulp bij zelfdoding geven. Wíj gaan het middel niet kopen en verspreiden. Dat doen de leden onderling, in die inkoopgroepen.’

Zodra de inkopers dit verspreiden, pakt justitie hen toch op?

‘Dat zou kunnen.’

En u faciliteert hen.

‘Nee hoor, wij doen alleen de administratie en geven informatie.’

Zet u hen zo aan tot strafbare feiten?

‘Degenen die zich hiervoor hebben aangemeld – en dat zijn er zo’n honderd – zijn op de hoogte van de risico’s. Ik weet niet of dit strafbaar is. Er is geen precedent. In feite is dit een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De inkopers worden gemachtigd door de rest van de groep. Je kunt ook met de hele straat een auto kopen en die met zijn allen gebruiken.’

Het is niet de eerste keer dat De Jong zich mengt in een controversieel project. In 2012 richtte ze de veelbesproken Levenseindekliniek op, voor patiënten die er niet in slaagden euthanasie te krijgen bij hun eigen arts. 

Bij Laatste Wil is de ophef nog maar net begonnen. Zo werd vorige week bekend dat een 19-jarige meisje, ­Ximena, zelfmoord had gepleegd met een middel dat in verband wordt gebracht met Laatste Wil. Het meisje haalde de naam van internet. Volgens haar ouders werd ze getriggerd door Laatste Wil en was haar dood niet zo humaan: er lag braaksel in haar bed.

Na uw aankondiging stond het internet vol met mensen die gingen raden naar de stof.

‘Maar wij hebben de naam niet bekendgemaakt. Zogeheten deskundigen begonnen al de volgende dag namen te noemen. Ik had hen hoger ingeschat dan dat. Ik weet inmiddels trouwens wel dat er zo’n tachtig stoffen zijn die in deze categorie vallen.’

Maar Laatste Wil vertelde op tv precies wat de eigenschappen zijn van de stof, hoe hij eruit ziet, wat de bijwerkingen zijn. Waarom deed u dat?

‘Om aan te geven dat het een dodelijk middel was.’

Maar zo’n raadsel werkt toch in de hand dat mensen gaan speculeren?

‘Ja… (stilte). Ik kan dat niet helpen.’

U vindt het de verantwoordelijkheid van die deskundigen?

‘Ja.’

Bent u niet bang dat er meer van zulke jonge mensen worden getriggerd? Juist doordat u zegt dat het zo humaan is?

‘Maar ik ben genoeg jonge mensen tegengekomen die al vanaf de kleuterleeftijd zeer ongelukkig waren. Ik kende haar niet, maar ik denk dat dit meisje enorm leed. Wie zijn wij om daarover te oordelen? Er hebben zich trouwens maar heel weinig jonge mensen aangemeld. Ze zijn op een hand te tellen. 90 procent is boven de 55.’

Waarom toetst u bij uw leden niet of er sprake is van misbruik of impulsieve zelfdoding? Of dat er misschien nog hulp mogelijk is?

‘Wij hebben de minister voorgesteld om dit te doen, bij wijze van experiment. Maar dat werd geweigerd.’

Heeft u dit proces onderschat?

‘Nee. Leuk is het niet, maar ik vind dat die autonome route er moet komen. Ik denk dat dit een maatschappelijke ontwikkeling is die niet meer te stuiten is. Mensen willen baas zijn over hun eigen sterven. Dit gaat door, of je de coöperatie verbiedt of niet.’

22.03.2018, Nederland, Woerden - Petra de Jong van Laatste WilCredit - Marcel Wogram voor de Volkskrant Magazine Beeld -
22.03.2018, Nederland, Woerden - Petra de Jong van Laatste WilCredit - Marcel Wogram voor de Volkskrant Magazine Beeld Marcel Wogram
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.