Postuum

Controversiële televisiedominee en gebedsgenezer had miljoenen volgelingen

De Nigeriaan Temitope Balogun (TB) Joshua had zich opgewerkt van klusjeshulp tot invloedrijke evangelist die mirakels verrichtte en via televisie en internet een miljoenenpubliek bereikte. Dat hij daarbij zichzelf niet vergat werd hem niet nagedragen. Zaterdag overleed hij op 57-jarige leeftijd.

De Nigeriaanse dominee TB Joshua legt zijn hand op het hoofd van een volgeling in Nazareth (Israël) op 23 juni 2019. Beeld Reuters
De Nigeriaanse dominee TB Joshua legt zijn hand op het hoofd van een volgeling in Nazareth (Israël) op 23 juni 2019.Beeld Reuters

Geheel in stijl feliciteerde profeet TB Joshua zichzelf vorige week alvast met zijn naderende, 58ste verjaardag. Joshua, een pionier van het Afrikaanse televisie-evangelisme, vertoonde op zijn zender Emmanuel TV een filmpje waarin hij Happy birthday to you richting zijn eigen persoon zingt. De video bleek voorbarig te zijn: afgelopen zaterdag overleed Joshua onverwachts. Zijn doodsoorzaak is niet bekendgemaakt.

De televisie – en tegenwoordig ook het internet – staat centraal in het internationale gospel-imperium dat de in 1963 in Nigeria geboren Joshua nalaat. Als een echte influencer gebruikte de zelfverklaarde zielzorger de moderne communicatiemiddelen om met zijn kerk, de Synagogue Church of All Nations, een miljoenenpubliek te bereiken. Hij was daarmee ook een wegbereider voor de vele andere apostelen, zieners en profeten die vandaag de dag in Afrika hun evangelie verspreiden.

De invloed van Joshua kan moeilijk worden overschat: tal van Afrikaanse prominenten, van Winnie Mandela tot de Malawische ex-president Bingu wa Mutharika, zochten bijstand van de man die volgens zijn volgelingen mirakels wist te verrichten, zoals het genezen van aids-patiënten en het opwekken van de doden. In Ghana verklapte John Atta Mills dat hij voorafgaand aan zijn overwinning in de presidentsverkiezingen van 2008 bij Joshua te rade was gegaan. Joshua’s gezag reikt zelfs tot in Latijns-Amerika: volgens zijn aanhangers bracht hij in 2017 in Paraguay een travestiet tot inkeer.

Schoolverlater

Als jeugdige schoolverlater in de jaren zeventig voelde de als brave Anglicaan opgevoede Temitope Balogun (kortweg TB) Joshua reeds aan dat veel van zijn verarmde landgenoten wel openstonden voor een meer dynamische geloofspraktijk, eentje met beloftes van voorspoed in het hier en nu in plaats van in het hiernamaals. Nadat hij eerst wat geld had verdiend met los-vaste klussen – naar verluidt bijvoorbeeld als hulpje op een kippenboerderij – opende hij in 1987 zijn eerste kerkgebouw, in Lagos, de commerciële hoofdstad van Nigeria. In de jaren negentig was het de opmars van de satelliettelevisie waardoor Joshua definitief wist door te breken, voortaan kon hij zijn boodschap zelfs tot ver buiten Nigeria laten horen. Tegenwoordig heeft de Synagogue Church of All Nations aanhangers in tal van Afrikaanse landen, en ook in de omvangrijke Nigeriaanse diaspora buiten het continent doet de kerk het erg goed.

Dat hij zichzelf als profeet flink verrijkte, wordt de als multimiljonair gestorven Joshua geenszins nagedragen, integendeel zelfs: in het moderne Afrikaanse welvaartsevangelie wordt persoonlijke rijkdom gezien als bewijs dat God actief is. Eenvoudige gelovigen die ook wel eens een geluksmoment willen beleven, zijn dus juist bij een vermogende predikant aan het goede adres, zo is de overtuiging van velen, zoals ook valt af te lezen aan de stoet van andere Nigeriaanse kerkleiders die dankzij de gulle donaties van hun volgelingen in privéjets en helikopters kunnen rondvliegen. Niemand keek dan ook echt op toen in 2016 uit de zogeheten Panama Papers bleek dat TB Joshua in 2006 samen met zijn vrouw Evelyn een holdingbedrijf had ingeschreven in het belastingparadijs van de Britse Maagdeneilanden.

Ingestort kerkgebouw

Een potentieel grotere bedreiging voor Joshua was een ernstig incident in 2014, toen in Lagos een van zijn kerkgebouwen instortte en meer dan 100 pelgrims – overwegend Zuid-Afrikanen – onder het puin werden bedolven. Maar de mediastorm die na de ineenstorting de kop opstak, ging uiteindelijk liggen zonder dat er echt werk werd gemaakt van de constatering dat Joshua’s kerkgebouw slecht was ontworpen. Zelf verklaarde hij dat de ramp was veroorzaakt door een ‘vreemd vliegtuig’.

Misschien wel de grootste achilleshiel van Joshua was het fenomeen waaraan hij ook veel te danken had: het internet. Online kon hij weliswaar een boel mensen bereiken – zijn Facebookpagina heeft bijvoorbeeld meer dan 5,5 miljoen volgers – maar critici van hem kunnen er ook eenvoudig meekijken en zo nodig aan de bel trekken. Dat laatste gebeurde in april van dit jaar, toen de Britse organisatie Open Democracy bij YouTube een klacht indiende over video’s van kerkdiensten waarin Joshua zegt homo’s te kunnen ‘genezen’ en hij een vrouw en haar partner van ‘geesten’ bevrijdt door het koppel 16 keer te slaan. YouTube sloot daarop het meer dan 1 miljoen volgers tellende kanaal van de Synagogue Church of All Nations, en ontnam Joshua daarmee een belangrijke schakel in zijn verdienmodel.

Joshua toonde zich naar buiten toe niet erg aangedaan over de ban: in wat een van zijn laatste optredens zou blijken te zijn voor zijn plotselinge overlijden, riep hij zijn congregatie op om te bidden voor YouTube. ‘Zie ze als vrienden’, aldus Joshua.

3x TB Joshua

In maart 2020 verkondigt TB Joshua dat het coronavirus nog diezelfde maand van de aardbodem zal verdwijnen. ‘Op de 27ste is het allemaal voorbij’, zo stelt hij zijn congregatie gerust.

Kort voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 voorspelt Joshua een overwinning van Hillary Clinton op Donald Trump. ‘Een vrouw’ gaat winnen, zo luidt zijn profetie op Facebook. Niet veel later verwijdert Joshua zijn bericht.

In 2015 meldt hij dat mede dankzij hem de ebola-uitbraak in West-Afrika werd bedwongen. Joshua had naar eigen zeggen 4.000 flesjes met helend water naar de regio gestuurd.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden