Controversiële balling Menoyo weer terug op Cuba

De Cubaanse balling Eloy Gutiérrez Menoyo vestigt zich in Havana. Hij zette zich in voor het einde van de dictatuur....

Neem de kinderen maar 'mee, ik blijf hier.' Met deze mededeling overrompelde Eloy Gutiérrez Menoyo (68) zijn vrouw Gladys aan het eind van hun vakantie op Cuba. Op het vliegveld in Havana kondigde hij donderdag op het laatste moment de voor een Cubaanse banneling ongebruikelijke beslissing aan. 'Ik kom in alle openheid werken voor vrede en verzoening voor alle Cubanen.' Let wel: na 22 jaar in een Cubaanse cel te hebben doorgebracht en 17 jaar als tegenstander van Fidel Castro in het Florida te hebben gewoond.

De Cubaanse regering hulde zich donderdag in stilzwijgen, nadat Gladys met drie zonen terug was gekeerd naar Miami-Dade. 'Laat u niet in de luren leggen', zei ze daar, 'dit is een enorme stap, een risicovolle beslissing in een tijd dat er veel spanning is in Havana.' Vijf maanden geleden zijn 75 dissidenten veroordeeld tot lange celstraffen. Menoyo hoopt een kantoor te openen voor zijn organisatie Cambio Cubano (Cubaanse Verandering).

Geen regering 'manipuleert' mij, zei Menoyo, verwijzend naar Havana en Washington. Maar de dissident Vladimiro Roca, die na vijf jaar gevangenschap in Havana is blijven wonen, zei in The Miami Herald te vermoeden dat zijn verblijf op het hoogste niveau is goedgekeurd, 'waarschijnlijk door Fidel Castro zelf'.

In de Cubaanse geschiedenis van de afgelopen vijftig jaar heeft Menoyo verschillende, vaak tegenstrijdige rollen gespeeld. Áls Castro hem gedoogt, voegt hij daar een nieuwe rol aan toe: niet eerder was Menoyo als dissident in Havana gevestigd.

Eloy Gutiérrez Menoyo kwam in 1934 in Madrid ter wereld, aan de vooravond van de Spaanse burgeroorlog. Zijn ouders emigreerden in 1946 naar Cuba, weg van het regime van Franco. Het was een memorabel moment voor de 12-jarige: 'Ik voelde er voor het eerst wat vrijheid was'.

De coup van Fulgencio Batista verstoorde na zes jaar de droom. Samen met zijn oudere broer Carlos ging Eloy in het verzet. Een moordaanslag op de dictator in 1957 mislukte: Carlos stierf, de dictator bleef overeind. Eloy trok zich terug in de bergen van Escambray, waar hij een rebellenlegertje vormde, parallel aan dat van Castro in de Sierra Maestra.

Op 3 januari 1959 was Menoyo's rebellengroep als eerste in Havana om de overwinning op de gevluchte Batista op te eisen. Als beloning verstrekte de nieuwe revolutionaire regering comandante Menoyo de Cubaanse nationaliteit. Maar lang heeft hij zich niet aan het Nieuwe Cuba verbonden: in 1960 week hij uit naar de VS uit onvrede over de communistische koers die Castro ging varen.

In Florida richtte Menoyo het paramilitaire anti-Castro-legertje Alpha 66 op. Na de mislukte invasie van de Varkensbaai wist hij in 1964 twee kameraden over te halen om nog een poging te wagen. Ze landden op de Cubaanse kust en werden binnen de kortste keren gearresteerd. Na zijn arrestatie ontmoette hij Castro, die zei: 'Ik wist dat je terug zou komen.' Hij verdween tot 1984 achter de tralies.

Sinds zijn vrijlating ijvert Menoyo vanuit de VS voor een einde aan de Cubaanse dictatuur. Hij bepleit een dialoog tussen Cubanen op het eiland, Cubanen in ballingschap én het regime van Castro. Dat laatste heeft hem tot buitenbeentje gemaakt in kringen van tegenstanders van de Revolutie: ze noemen hem ook wel verrader of spion.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.