Controverse over plan VS voor nieuw Irak

De oorlog tegen Irak is nog niet voorbij of de VS en Europa betrekken nieuwe stellingen. De wederopbouw van Irak moet niet onder gezag van de VS zelf, maar onder leiding van de VN, vindt Europa....

De Britse premier Tony Blair is in Camp David, het buitenverblijf van president Bush, aangekomen om te proberen te voorkomen dat de Verenigde Staten de Amerikaanse vlag hijsen boven het na-oorlogse Irak. Blair wil Bush proberen over te halen het bestuur over Irak na de val van Saddam Hussein in handen te geven van de Verenigde Naties, maar tot nog toe voelt de regering-Bush daar niets voor.

Ook al lijkt de oorlog in Irak nog lang niet afgelopen, de Amerikaanse regering heeft al gedetailleerde plannen om het civiele bestuur over het Irak na Saddam in handen te geven van een gepensioneerde generaal, Jay Garner. Die komt op zijn beurt weer onder bevel staat van een militaire gouverneur, waarschijnlijk generaal Tommy Franks, de commandant van de militaire operatie in Irak.

Blair liet eerder deze week weten dat hij bang is dat een dergelijke constructie het Amerikaanse imago zal ondermijnen, vooral in het Midden-Oosten. Maar het is Blair er ook om te doen een nieuwe confrontatie tussen de Verenigde Staten en Europa te voorkomen na het fiasco van de Amerikaanse pogingen om de steun van de Europese bondgenoten te krijgen voor militaire actie tegen Irak.

Voor zijn vertrek naar de Verenigde Staten zei de Britse premier dat Bush het met hem eens is dat 'de VN betrokken moeten zijn in het na-oorlogse Irak'. Maar vooralsnog lijkt de regering-Bush alleen maar een bijrol te zien voor de VN. De VS willen de VN inroepen voor humanitaire hulp en voor herbouw van verwoeste gebouwen, maar de regie van de politieke wederopbouw willen zij in eigen hand houden.

Waarnemers betwijfelen of Blair erin zal slagen Bush over te halen, zeker gezien de wrok die 'de haviken' in de regering-Bush nog tegen Parijs koesteren over de diplomatieke 'sabotage-actie' tegen de oorlogsresolutie. De regering-Bush is er bovendien van overtuigd dat alleen de VS de stabiliteit in het na-oorlogse Irak kunnen garanderen. Washington voelt er weinig voor de Amerikaanse troepen onder VN-bevel te stellen.

Op hun beurt hebben Frankrijk en Rusland al laten weten dat zij iedere Veiligheidsraadresolutie zullen blokkeren die de VS en Groot-Brittannië machtigt om het land te besturen. Volgens de Franse president Chirac zou dat neerkomen op 'een rechtvaardiging achteraf' van de oorlog.

De tegenstellingen bleken gisteren opnieuw tijdens een debat in de Veiligheidsraad over de hervatting van het olie-voor-voedselprogramma van de Verenigde Naties. Het programma gaf Irak het recht onder toezicht van de VN olie te verkopen voor de aanschaf van voedsel en medicijnen, maar secretaris-generaal Kofi Annan schortte het programma op vlak voordat de oorlog uitbrak.

De VS willen het geld uit het VN-programma gebruiken voor humanitaire hulp aan de bevolking in de gebieden die zij onder controle hebben, maar Rusland en Frankrijk willen verzekeren dat het niet kan worden uitgelegd als een diplomatieke erkenning van de rol van de geallieerden.

Uiteraard spelen ook commerciële belangen een rol in het nieuwe diplomatieke gevecht. Frankrijk en Rusland zijn bang dat de contracten die zij met het zittende Iraakse regime hebben gesloten over hun aandeel in het herstel van de olievelden, in de prullenmand zullen belanden, als niet de VN, maar de VS en Groot-Brittannië de lakens gaan uitdelen in het na-oorlogse Irak.

USAID, de Amerikaanse ontwikkelingsorganisatie, heeft inmiddels enkele contracten uitgedeeld aan Amerikaanse bedrijven, onder mee voor het beheer van de haven van Umm Qasr. Dat heeft de kritiek uitgelokt dat de Verenigde Staten de wederopbouw van Irak, die vele tientallen miljarden dollars zal kosten, voor hun eigen ondernemingen willen reserveren.

USAID-directeur Andrew Natsios wees er echter op dat zijn organisatie volgens de Amerikaanse wet verplicht is projecten die met overheidsgeld worden betaald aan Amerikaanse bedrijven te gunnen, net zoals dat in veel andere landen het geval is. Volgens Natsios heeft hij de regels bovendien inmiddels veranderd, zodat een deel van het werk aan buitenlandse onderaannemers kan worden vergeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden