Consumentenbond: met helft van lamsvleesgerechten is gesjoemeld

Dat we een biefstuk niet zomaar op z'n mooie roze binnenkant moesten geloven, dat wisten we al. Vaak bleek het geen rund-, maar paardenvlees. Uit nieuw onderzoek van de Consumentenbond blijkt nu dat met bijna de helft van de onderzochte lamsvleesgerechten gesjoemeld is.

Beeld Aurélie Geurts

'We zijn nog geen stap verder', zegt Babs van der Staak van de Consumentenbond, verwijzend naar de grootschalige paardenvleesfraude die in 2013 aan het licht kwam. De schok was groot. We waren jarenlang voorgelogen. De overheid beloofde harde maatregelen. Dit soort grootschalige oplichterij moest de kop in worden gedrukt. Er kwam een speciaal 'Taskforce Voedselvertrouwen', de Consumentenbond publiceerde zeven maatregelen tegen voedselfraude en opende een meldpunt. Er kwamen meer controleurs. De boetes werden verhoogd. 'Bezuinigingen op de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NvWA) werden zelfs teruggedraaid', aldus Van der Staak. 'Maar de resultaten van dit onderzoek laten zien dat het schrikbarend weinig heeft opgeleverd. Het is verontrustend; als je in een restaurant of in een supermarkt iets koopt, moet je erop kunnen vertrouwen dat je ook krijgt wat er op de menukaart of het etiket staat.'

Voor het onderzoek 'Gesjoemel met eten' werd onder meer lamsvlees onderzocht. In Amsterdam werden tien porties lamscurry, tien porties lamsgehakt en tien broodjes met lamsshoarma- of kebab besteld bij restaurants en slagers. Met bijna de helft van alle bestellingen was iets mis. Soms was het vlees vermengd met kalkoen- en rundvlees. Er werd zelfs varkensvlees aangetroffen in een van de bestellingen. In zes van de dertig porties zat helemaal geen lamsvlees.

Net als met de paardenvleesfraude vindt de misleiding over de hele linie plaats. Toen werd er niet alleen paardenvlees gevonden in de diepvrieslasagne van Albert Heijn, maar ook bij het beroemde steakhouse Piet de Leeuw in Amsterdam. Ook nu beperkt de fraude zich niet alleen tot goedkope kebabtentjes. Zo bestond het lamsgehakt van Keurslagerij Van Vliet uit 100 procent rundvlees.

Beeld Aurélie Geurts

'Verkeerd gestickerd'

Er was 'verkeerd gestickerd', verdedigt de slager zich in het onderzoeksrapport. De slager heeft 'grondig onderzoek gedaan'. Uit zijn reactie: 'Er is een partij rundergehakt gestickerd met lamsvleesstickers. Wij maken altijd grote partijen gehakt in de vriezer, vandaar dat blijkbaar nog steeds dezelfde pakjes werden verkocht.'

Ondanks alle initiatieven daalde het consumentenvertrouwen hard sinds het paardenvleesschandaal. In het onderzoek van de Consumentenbond geeft twee derde van de mensen aan zich zorgen te maken over voedselfraude. Maar proeven we eigenlijk wel wat we voorgeschoteld krijgen?

'Mensen zijn niet zo'n goede proevers, laten we dat voorop stellen', is het antwoord van Wessel Cramwinckel, directeur van het Centrum voor Smaakonderzoek. 'Dus we zijn gemakkelijk te misleiden. Dat blijkt nu ook weer uit het voorbeeld van het verwisselde lams- en rundergehakt.'

De mens moet het vooral hebben van het bekijken en interpreteren van het voedsel dat we voorgeschoteld krijgen, legt Cramwinckel uit. En dat valt weg zodra het bijvoorbeeld dichtgepakt zit in een rol Turkse pizza. 'Vaak zitten gerechten ook nog vol met smaakversterkers, logisch dat je het allemaal niet precies meer proeft', voegt Patricia Schutte, voedingsdeskundige van het Voedingscentrum, toe.

Placebo-effect

En dan is er natuurlijk ook nog een soort placebo-effect. Beter gezegd: het verwachtingspatroon. Cramwinckel: 'Het verwachtingspatroon is heel belangrijk bij onze smaakbeleving. Dat zie je ook bij proeven met A- en B-merken. Blind smaken ze vaak hetzelfde, maar zonder blinddoek wordt het A-merk veel vaker als lekkerder ervaren.'

Of we het nou wel of niet proeven is niet relevant, vindt de Consumentenbond. Van der Staak: 'Sommige mensen weten niet beter en gebruiken al hun hele leven de olijfolie van de Aldi (zie kader). En misschien is de smaak van de echte oregano wel zo overheersend, dat we de olijfblaadjes niet eens proeven. Maakt niet uit. Fraude is fraude. Zowel de overheid als het bedrijfsleven moet zijn verantwoordelijkheid nemen.'

Lex Benden, woordvoerder van NvWA, zegt dat de overheid die verantwoordelijkheid al neemt. 'We maken al jaren serieus werk van de aanpak van voedselfraude. Gevallen waarbij de voedselveiligheid of de volksgezondheid direct gevaar lopen, krijgen daarbij voorrang. Daarnaast: voedselfraude is niet nieuw. Het is een utopie om te veronderstellen dat voedselfraude, net als andere vormen van criminaliteit, volledig kan worden uitgebannen.'

Olijfolie.Beeld Aurélie Geurts

Rapport Gesjoemel met eten

Het rapport Gesjoemel met eten is onderdeel van het project Voedselvertrouwen en -integriteit dat de Consumentenbond uitvoerde met subsidie van het ministerie van Economische Zaken. Naast lamsvlees werden olijfolie, oregano en manukahoning onderzocht. Bij de 34 onderzochte kabeljauws werd slechts één afwijking geconstateerd.

Lamsvlees
Met 50 procent van de dertig onderzochte porties lam bleek iets mis. Sommige restaurants legden de schuld bij Thuisbezorgd.nl. Volgens restaurants Kervan (kebab bestond uit rund en lam) en Il Defino Blu (geen lam in de sis kebab) werden de veranderingen in het recept met vertraging doorgevoerd. In maart stond er bij Kervan 'kebab van sterk gekruid lamsgehakt', in juli 'kebab van sterk gekruid lams- en rundgehakt'. Bij Il Defino Blu stond in maart nog dat de sis kebab bestond uit 'stukjes lamsvlees aan het spies', in juli was het veranderd naar sis kebab met 'stukjes ossehaas aan het spies'.

Lamsvlees.Beeld Aurélie Geurts

Manukahoning

Ook bij de helft van de acht onderzochte potjes manukahoning, tot 50 euro per stuk, werd een afwijking gevonden. Bij manukahoning gaat het om het percentage MGO, de stof methylglyoxal met een antibacteriële werking. Bij het monster van supermarktketen Jumbo werd geconcludeerd dat er geen manukahoning in de potjes zat. Twee andere monsters hadden een lager MGO-gehalte dan geclaimd werd op de verpakking. Helemaal verrassend was dat niet. Bekend was al dat er meer manukahoning wordt verkocht dan er in Nieuw-Zeeland, waar de honing vandaan komt, wordt geproduceerd.

ManukahoningBeeld Aurélie Geurts

Olijfolie

Extra vergine olijfolie is olijfolie van de beste kwaliteit. Bij bijna een derde van de 39 onderzochte flessen bleek iets niet te kloppen. Elf keer bleek het te gaan om virgine olie van mindere kwaliteit. De biologische olijfolie van Mama Nature (Aldi) is volgens de Consumentenbond geen extra virgine, maar 'lampante' olie. 'De Italiaanse term voor olie die van zo'n slechte kwaliteit is dat hij vroeger dikwijls als lampenolie werd gebruikt.'

Oregano

Aanleiding om de oregano in Nederland te bekijken was een onderzoek uit het Verenigd Koninkrijk en Australië. Daar werd ontdekt dat oregano regelmatig vermengd werd met olijvenblaadjes. Ook in Nederland bleek bij twee van de achttien pakjes geknoeid te zijn met olijvenblaadjes. Bij de oregano van Dille & Kamille bestond zelfs het grootste deel niet uit de eigenlijke oregano.

Oregano.Beeld Aurélie Geurts
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden